رابطه علم و فرهنگ، زیرساخت نظری تمدن اسلامی | ||
| فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی | ||
| مقاله 3، دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3، مرداد 1398، صفحه 37-64 اصل مقاله (257.36 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/nic.2019.908 | ||
| نویسندگان | ||
| عباس جهانبخش* 1؛ حسن شیخالعراقینزاده2 | ||
| 1پژوهشگر دوره دکتری معماری اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان | ||
| 2پژوهشگر منطق و روششناسی فرهنگستان علوم اسلامی | ||
| چکیده | ||
| تعاریف پوزیتیویستی از علم، رابطه فرهنگ و علم را یک رابطه بیرونی تعریف کرده و علم را مبرا از تأثرات فرهنگی میدانستند، اما تحقیقات و تأملات متعددی که درزمینهٔ جامعهشناسی و فلسفه علم انجام شده نشاندهنده حضور مؤثر فرهنگ در محتوای علوم حتی در علوم فنی و دقیقه است. پارادایمهای پستمدرن با پذیرش چنین تأثیری، علم را اساساً مقولهای فرهنگی دانسته و بهگونهای رابطه علم و فرهنگ را تشریح میکنند که منجر به نسبیت مطلق معرفتی و تولید جبری علم تحت فرهنگ میشود. مقاله پیش رو نشان داده است که بر اساس هر دو پارادایم، تلاش برای نیل به علم دینی بهعنوان ابزار ساخت تمدن اسلامی بیمعناست. از سوی دیگر برخی نحلههای فکری نیل به علم دینی را منوط به تحقق عالم و جامعه اسلامی دانسته و دستیابی به علم دینی بهعنوان ابزار تحقق تمدن اسلامی را به دلیل دوران غلبه مدرنیته غیرممکن میدانند. اما بر اساس فلسفه نظام ولایت، اولاً تأثیر فرهنگ بر علم برخلاف نگاه اثباتی، پذیرفته میشود و برخلاف پارادایم پستمدرن، دارای معیار تشخیص فرهنگ حق از باطل است؛ بر این اساس، تولید علم، فرایندی تاریخی و امری اجتماعی است که تحت نظامهای ولایت تاریخی اجتماعی، محتوایی متفاوت مییابد. در چنین زمینهای میتوان علوم دینی(اسلامی) را علومی دانست که تحت تأثیر فرهنگ اسلامی شکلگرفتهاند و جامعه را از وضع موجود به سمت وضع مطلوب (که اسلامیتر است) منتقل نموده و منجر به تحقق تمدن اسلامی میشوند. با چنین تعریفی زمینه طرح این سؤال مطرح میشود که علمی که خود به میزانی تحت تأثیر فرهنگ اجتماعی التقاطی شکلگرفته چگونه میتواند محیط حاکم بر خود را اسلامیتر کند؟ و مکانیزم تأثیر علم بر روی فرهنگ اجتماعی چیست؟ مقاله حاضر با روش اسنادی و استدلال منطقی و در چهارچوب فلسفه نظام ولایت به بررسی تطبیقی پارادایمهای رایج درزمینهٔ رابطه علم و فرهنگ پرداخته و در نهایت توضیحی فرایندی از نحوه تأثیر و تأثر این دو ارائه داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رابطه علم و فرهنگ؛ علم دینی؛ تمدن اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,020 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,685 |
||
| تعداد نشریات | 18 |
| تعداد شمارهها | 472 |
| تعداد مقالات | 4,689 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,777,860 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,743,094 |