تحلیل تاریخی- جامعهشناختی پایان تمدنهای انسانی با تأکید بر نهج البلاغه | ||
| فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی | ||
| مقاله 8، دوره 1، شماره 2، دی 1397، صفحه 153-177 اصل مقاله (256.49 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/nic.2018.789 | ||
| نویسندگان | ||
| طاها عشایری* 1؛ الهام عباسی2؛ فاطمه نامیان3 | ||
| 1دکتری تخصصی علوم اجتماعی، مدرس دانشگاه کاشان | ||
| 2عضو هیئتعلمی و مربی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور تهران | ||
| 3کارشناسی علوم اجتماعی-پژوهشگری، دانشگاه کاشان | ||
| چکیده | ||
| زمینه و هدف: تمدن عصاره فرهنگ، معرفت، دانش و خلقیات یک اجتماع است که در یک پروسه تاریخی تشکیل میشود. تمدن بازنمای اوضاع سیاسی، حکمرانی، هنجارهای اجتماعی و مدارای اجتماعی یک ملت تلقی میشود. همه اجتماعات برحسب نوع نظام سیاسی خود دارای تمدنهایی هستند و این دستاورد درگذر تاریخ با فرارو و فرودهایی همراه بوده است. هدف اصلی پژوهش فعلی این است که بسترهای تاریخی-جامعهشناختی فروپاشی تمدنهای انسانی چیست؟ پژوهش فعلی به روش تاریخی-اسنادی با مراجعه به تاریخ و نظریههای جامعهشناختی نشان میدهد که تمدنها همیشه زنده و پویا نمیمانند و سرانجام، مسیر انحطاط را در پیش میگیرند که حوادث تلخ فراز و نشیب آنها درآیات الهی، نهجالبلاغه، مطالعات و اسناد تاریخ مشهود هست. در این میان عمدهترین علل فروپاشی تمدنهای بشری در بعد الف. تاریخی (فقدان رهبری کارآ، کاهش عملکرد نظام سیاسی، نزاع قومی-مدنی، توسعه آشفته، حکمرانی نامناسب) و ب. جامعهشناختی (رواج بیعدالتی اجتماعی، زوال اعتماد سیاسی، فساد اجتماعی، نپیوتیسم، نابرابری اجتماعی، دینگریزی و مصرفگرایی، فردگرایی منفی اجتماع، آنومی اخلاقی) قابلتفکیک و سنخبندی هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تمدن؛ تاریخ؛ حکمرانی خوب؛ اعتماد سیاسی؛ آنومی سیاسی و اجتماعی | ||
| مراجع | ||
|
1- احمدیفر، مصطفی و رضایی اصفهانی، محمدعلی، (۱۳۹۰)، تأمین بهداشت روانی اقتصاد و تقویت آن از منظر آموزههای دینی، دوفصلنامه تخصصی پژوهشهای قرآنی، سال دوم، شماره چهارم. 2- آزاد ارمکی، تقی، (۱۳۹۲)، درس گفتارهایی درباره جامعهشناسی دورکیم وبر، تهران، نشر علم. 3- اسفندیاری، محمد، (۱۳۹۱)، مؤلفههای تمدنسازی اسلامی ایرانی با تأکید بر نظام اندیشه رهبری جمهوری اسلامی ایران، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 4- اعتصامی زمانی، زهراالسادات، (۱۳۹۰)، معناشناسی کبر در نهجالبلاغه و راههای علمی و عملی درمان آن در حوزه فردی و اجتماعی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم حدیث، مرکز آموزش الکترونیکی. 5- بورلو، ژوزف، (۱۳۸۶)، تمدن اسلامی، ترجمه اسدالله علوی، تهران، بنیاد پژوهش اسلامی. 6- بیات، یحیی و تلخابی، محمود، (۱۳۸۱)، بررسی میزان آگاهی دانشآموزان دختر و پسر دوره متوسطه استان زنجان از احکام دینی، طرح پژوهشی سازمان آموزش و پرورش استان زنجان. 7- تقوی، فریبا، (۱۳۹۲)، علل شکوفایی و اضمحلال تمدن اسلامی اندلس، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 8- توین بی، آرنولد، (۱۳۷۳)، فلسفه نوین تاریخ، ترجمه بهاءالدین پار زادگان، تهران، کتابفروشی. 9- جبال بارزی، شایسته، (۱۳۹۳)، عزت و ذبت از منظر آیات و روایات، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 10- جرجی، زیدان، (۱۳۷۹)، تاریخ تمدن اسلامی، ترجمه علی جواهرکلام، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر. 11- جعفری سروجهانی، مریم، (۱۳۹۴)، علل سقوط حکومت صفویان و مغولان کبیر هند، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زنجان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 12- جمالی، نصرتالله، (۱۳۷۸). عوامل سقوط حکومتها در قرآن و نهجالبلاغه، قم، انتشارات نهاوندی. 13- خنیفر، حسین و زروندی، نفیسه (۱۳۸۹)، بازکاوی مفهوم اعتماد در سازمان، تهران، نشر بعثت. 14- خورشیدی چنزق، محمد، (۱۳۸۹)، بررسی عوامل اقتدار و انحطاط مسلمین از دیدگاه نهجالبلاغه پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 15- دهخدا، علیاکبر، (۱۳۴۱)، لغتنامه فارسی دهخدا، تهران، چاپخانه دانشگاه تهران. 16- دورانت، ویل، (۱۳۷۸)، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران، چاپ سینا. 17- دورکیم، امیل، (۱۳۹۲)، درباره تقسیم کار اجتماعی، ترجمه باقر پرهام، تهران، نشر مرکز. 18- دولتی، علی، (۱۳۹۳)، اخلاق زمامداری پیامبر (ص) در برخورد با مخالفین، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیامنور تهران، دانشکده الهیات. 19- رحمانی، جبار و جعفر آقایی، محمدرضا، (۱۳۹۰)، ویژگیهای بنیادین شکوفایی تمدن اسلامی، فصلنامه راهبرد فرهنگ، شماره چهاردهم و پانزدهم. 20- رسولی بیرامی، ناصر، (۱۳۸۶)، مسیر تمدن، مسیر انحطاط، تهران، انتشارات بهجت. 21- روشنفکر، کبری، (۱۳۷۶)، بحران سیاسی- اجتماعی انسان در ادبیات معاصر لبنان و سوریه، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس. 22- ریتزر، جورج، (۱۳۹۲)، نظریه جامعهشناختی مارکس، دورکیم، وبر و زیمل، ترجمه عزیز الله علیزاده، تهران: انتشارات فردوس. 23- ریشهری، محمد، (۱۳۷۵)، اخلاق مدیریت، قم، انتشارات دارالحریب. 24- طباطبایی، سیدجواد، (۱۳۸۳)، زوال اندیشه سیاسی در ایران، تهران، انتشارات کویر. 25- عباسپور، کبری، (۱۳۹۰)، شاخصههای جوامع نکوهیده در نهجالبلاغه پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم حدیث. 26- عباسی مقدم، مصطفی و عباسی، سلیمان، (۱۳۹۰)، رایحه هدایت، فرازهایی از قرآن و عترت، تهران: نشر پژوهش و فناوری. 27- عبدالملکی، هادی، نظامیپور، هادی و عشایری، طاها، (۱۳۹۶)، نظریه گذار تمدنی به مثابه راهبردی برای تحقق تمدن نوین اسلامی با تأکید بر بیداری اسلامی، دوفصلنامه بنیادین تمدن نوین اسلامی، دوره ۱، شماره ۱. 28- غفاری، غلامرضا و ابراهیمی لویه، عادل، (۱۳۹۱)، تغییرات اجتماعی، تهران، دانشگاه پیام نور. 29- فاضل قانع، حمید، (۱۳۹۲)، سبک زندگی براساس آموزههای اسلامی، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی. 30- فروغی. محمدعلی، (۱۳۹۱)، سیر حکمت در اروپا، تهران، نشر زوّار. 31- فعّالی، محمدتقی، (۱۳۹۲)، سبک زندگی توحیدی و موفقیت الهی (بخشش)، تهران، دارالصادقین. 32- قانع، احمدعلی، (۱۳۸۸)، علل انحطاط تمدنها از دیدگاه قرآن کریم. 33- کرایب، یان، (۱۳۹۲)، نظریه جامعهشناسی از کلاسیک تا مدرن، ترجمه عباس مخبر، تهران، نشر نی. 34- کرمی فریدون، علی، (۱۳۸۵)، ظهور و سقوط تمدنهای از نظر قرآن، قم، سلمان فارسی. 35- کلاو، شپیرد بی، (۱۳۷۰)، ظهور و سقوط تمدن. ترجمه محمود طلوع. تهران، انتشارات بدر، ۵۶. 36- احمدیفر، مصطفی و رضایی اصفهانی، محمدعلی، (۱۳۹۰)، تأمین بهداشت روانی اقتصاد و تقویت آن از منظر آموزههای دینی، دوفصلنامه تخصصی پژوهشهای قرآنی، سال دوم، شماره چهارم. 37- محمدی، مهدی، (۱۳۹۰)، تأثیر ظلم بر فروپاشی جوامع از دیدگاه سنتهای تاریخی قرآن، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم علیهالسلام، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 38- مددی، سیده لیلا، (۱۳۹۱)، علل فروپاشی تمدنها از دیدگاه امام علی (ع)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 39- مطهری، علی، (۱۳۸۴)، بررسی علل پیشرفت و انحطاط مسلمانان با توجه به آیات قرآن، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی. 40- معظمه، عادل طاهره، (۱۳۹۴)، تمدن و شناخت برخی از اقوام و امتهای یادشده در قرآن پیش از اسلام پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 41- معین، (۱۳۸۷)، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات فرهنگ نما. 42- منصوری، خلیل، (۱۳۹۵)، فراز و فرود تمدنها در آموزههای قرآن. 43- مهدی، محسن، (۱۳۷۳)، فلسفه تاریخ ابن خلدون، ترجمه مجید مسعودی. تهران، نشر علمی و فرهنگی. 44- موثقی، سید احمد، (۱۳۷۸)، علل و عوامل ضعف و انحطاط مسلمین در اندیشه و آرای اصلاحی سید جمالالدین اسدآبادی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی. 45- میرزا، عبدالهاشم، (۱۳۸۹)، عوامل انحطاط و سقوط جوامع از دیدگاه قرآن با اشاره به اندیشههای امام خمینی (ره)، پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی. 46- میرزایی، محمدنبی، (۱۳۹۴)، عوامل ضعف و انحطاط تمدن اسلامی به لحاظ تعامل، انجمن علمی دانشپژوهان تاریخ. 47- میکل، آندره، (۱۳۸۱)، اسلام و تمدن اسلامی، ترجمه حسن فروغی، تهران، سمت. 48- نصری، عبدالله، (۱۳۹۴)، نظریه تمدنِ انسانمحور، عصر اندیشه، شماره ۸. 49- نیازی، محسن و عشایری، طاها، (۱۳۹۵)، چرایی عقبماندگی و زوال علم مسلمین از نگاه متفکران و جامعهشناسان، پنجمین اجلاس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، الگوی پایه پیشرفت. 50- ولایتی، علیاکبر، (۱۳۸۸)، فرهنگ تمدن اسلامی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات پیام نور. 51- هانتینگتون، ساموئل پی، (۱۳۹۰)، برخورد تمدنها و بازسازی نظم جهانی، ترجمه محمدعلی حمید رفیعی، تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی. 52- Paxton. Pamela. (1999). Is social capital do cling in the United State? A multiple indicator assessment. AJs. Vol 105. N.1. pp 88-127. 53- Dean D.G (1960), Alienation and political apathy, Social force, Vol38, No3, pp53-185. 54- Chen, J. & ZHong, Y. (1999), Mass political interest in urban china, Communist and post-communist studies, Vol32, p281. 55- Merton, R.K. (1968), Social theory and social structure, New Yok, Free press: pp 34-55 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,000 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,147 |
||
