پژوهشی در خاستگاه اصلی صندوق قبر شیخ صفی و شاه اسماعیل اول صفوی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 6، دوره 13، شماره 46، تیر 1397، صفحه 72-86 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2018.778 | ||
| نویسندگان | ||
| عباس غفاری* 1؛ مریم صلاحی2 | ||
| 1استادیار و عضو هیئت علمی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| 2مدرس گروه هنر. دانشگاه محقق اردبیلی | ||
| چکیده | ||
| صندوق قبر شیخ صفیالدین و شاه اسماعیل اول از آثار چوبی و نفیس هنر دوره اسلامی به شمار میآیند. ساخت این دو صندوق قبر در بسیاری از منابع غربی و بعضاً ایرانی، به دوران حکومت همایون شاه و هنرمندان هندی نسبت داده شده است؛ این در حالی است که بر اساس مطالعات صورت گرفته دلایل بسیاری مبنی بر اصالت و خاستگاه ایرانی دو صندوق قبر مذکور میتوان ارائه داد، از جمله تزیینات، مواد مصرفی و شیوه خاتمکاری متفاوت در مقابر هند و ایران، شباهت ساختاری دو صندوق قبر مذکور با آثاری از دوره اسلامی در ایران و دلایل تاریخی دیگر که در جریان پژوهش به طور مشروح مورد بررسی قرار گرفتهاند. هدف پژوهش حاضر نقد فرضیه اهدا نمودن دو صندوق قبر مذکور توسط همایون شاه به شاه طهماسب اول صفوی و اثبات خاستگاه ایرانی این دو اثر فاخر هنری در قلمرو حکومتی دوره تیموری و صفوی در ایران است. این پژوهش در صدد پاسخگویی به سوالات ذیل هدفگذاری گردیده است: آیا دو صندوق قبر مذکور اهدایی همایون شاه به شاه طهماسب اول و ساخته شده به دست هنرمندان هندی است؟ با استناد به چه دلایلی خاستگاه ایرانی صندوق قبر شیخ صفی و شاه اسماعیل مسجل میگردد؟ روش تحقیق در مقاله حاضر توصیفی-تحلیلی، رویکرد پژوهش، تطبیقی و جمعآوری دادهها و اطلاعات از طریق مشاهدات میدانی و مطالعات کتابخانهای صورت گرفته است. پژوهش به نتایج قابل توجهی منتهی گردیده از جمله آنکه در هیچ یک از منابع تاریخی مورد مطالعه، به اهدا نمودن صندوق چوبی از جانب همایون شاه به شاه طهماسب اشاره نشده است. این دو صندوق قبر به دو دوره متفاوت تاریخی تعلق داشته که احتمال همزمانی و اهدایی بودن هر دو از جانب همایون شاه به شاه طهماسب وجود ندارد. الگوهای تزیینی و فنون اجرایی در صندوق مقابر مذکور از منابع هنری دوره تیموری و صفوی در ایران تبعیت نموده است که به دست هنرمندان ایرانی و آشنا با این منابع هنری اصیل ساخته شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صندوق قبر؛ شیخ صفی؛ شاه اسماعیل اول؛ هنرهای سنتی؛ هنر تیموری؛ هنر صفوی؛ هنر گورکانیان | ||
| مراجع | ||
|
اردبیلی، ابن بزاز، 1376، صفوة الصفا. با مقدمه و تصحیحی غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: زریاب. امرایی، مهدی، 1391. هنر منبت. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت). ایزدپرست، زیبا. 385. «گیاه لوتوس تا اسلیمی و ختایی»، رهپویه هنر، ش1، 61-58. آژند، یعقوب. 1388. «اصل ختایی در کتابآرایی ایران»، فصلنامه تحلیلی پژوهشی نگره، ش 10: 29-17. پارسادوست، منوچهر.1381. شاه طهماسب اول. تهران: شرکت سهامی انتشار. پوپ، آرتر آپم و اکرمن، فیلیس. 1387. سیری در هنر ایران. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. جعفری فرد. زهرا و همکاران. 1394. «تلألؤ شعارهای شیعی بر آثار چوبی دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری». نشریه شیعهشناسی، ش 52:؛ 52-35. خیراللهی، مژگان.1388. «صندوق قبرهای چوبی بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی: شناخت طرح، فن ومحتوی». پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای اسلامی. دادور، ابوالقاسم و دالایی، آزاده.1394.مبانی نظری هنرهای سنتی ایران در دوره اسلامی. تهران: مرکب سپید. دیباج. اسماعیل. 1343. راهنمای آثار تاریخی اردبیل. تبریز: بی نا. رای. سوکمار. 1383. همایون در ایران. ترجمه کیوان فروزنده شهرکی. تهران: آرون. روزیطلب، غلامرضا و جلالی، ناهید، 1382، هنر خاتم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت). رئیسزاده، سارا. 1390. «ارزشهای نمادین در نقوش هندسی مجموعه شیخ صفی»، فصلنامه علمی پژوهشی هنرهای تجسمی نقشمایه، ش 9: 84-73. شاردن. ژان.1375. سیاحتنامه شاردن. ترجمه محمد عباسی. تهران: امیرکبیر. صفری. بابا. 1371. اردبیل در گذرگاه تاریخ. ج2. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی. صنعتی ایرانی، هاله. 1391. «طـراحی و اجرای لایتینگهای چوبی در فضـاهای داخلی بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی بر اساس آثار چوبی آن». پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای اسلامی. قائینی. فرزانه.1388. سکهشناسی دوره صفویه. تهران: پازینه. کریمیان، معصومه. 1391. ساخت رحل قرآن بر اساس منبتکاری تیموری. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای اسلامی. کورکیان، 1.م، 1377. باغهای خیال. ترجمه پرویز مرزبان. تهران: فرزان. کیانمهر، قباد و همکاران.1384. «تأثیر ایدئولوژی صفویان بر منبتکاری دوران حکومت شاه طهماسب». ویژهنامه علمی پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، ش 40: 234-203. متولی. عبدالله. 1391. «صفویه و الگوها و نمادهای تبلیغات مذهبی در ساختار حکومتیاش». نشریه ادیان و عرفان، ش 40: 202-171. نوشاهی. عارف و صحافباشی. اسماعیل. 1375. «مقابر هند». نشریه فلسفه و کلام. شماره 37. 84-68. ویور، ام ای.1356. بررسی مقدماتی مسایل حفاظتی پنج بنای تاریخی ایران. ترجمه کرامت الله افسر. تهران: سازمان حفاظت آثار باستانی. یوسفی، حسن و گلمغانی زاده اصل، ملکه. 1384. باستان شناسی و تاریخ هنر بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی، اردبیل: نیک آموز. یوسفی، حسن و گلمغانی زاده اصل، ملکه. 1389. هنرهای شیعی در مجموعه تاریخی و فرهنگی شیخ صفیالدین اردبیلی، اردبیل: یاوریان. یوسفی، حسن و گلمغانی زاده اصل، ملکه. 1390. روضه وحید آفاق. اردبیل: یاوریان. Brand,R.Hillen.1998. Safavid Art And Architecture,London,British Museum. Sheil,Lady(Mary).1978. Glimpses of Life And Manners In Persia,Second Edition Arno Press,NewYork. Henri Stierlin,2010. Islamic Art And Architecture From Isfahan To The Taj Mahal, New York | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,375 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,723 |
||
