بررسی پیکرهای انسانی در آثار جنید السلطانی براساس نسخه مصور سه مثنوی خواجوی کرمانی (محفوظ در موزه بریتانیا بهشماره 18113) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 3، دوره 13، شماره 46، تیر 1397، صفحه 28-40 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2018.775 | ||
| نویسنده | ||
| فاطمه شهکلاهی* | ||
| کارشناس ارشد پژوهش هنر، شهر شیراز، استان فارس. | ||
| چکیده | ||
| در نقاشی ایرانی، پیکر انسانی دارای جایگاه ویژهای است و نوع بازنمایی آن متأثر از نگرش خیال محور در سنت ادب فارسی است. جنید در ترسیم پیکرهای انسانی برای نخستینبار به مضامین غنائی توجه کرده است و در آثارش به یک سبک کاملاً ایرانی دست یافته است که پیشقدم شیوه پیکرنگاری در ادوار بعدی نقاشی ایرانی محسوب میشود. موضوع این تحقیق بررسی شیوههای ترسیم و تناسبات پیکربندی انسان در آثار جنید السلطانی است و هدف آن شناخت الگوهای احتمالی پیکرنگاری در نقاشی مکتب جلایری با استناد به آثار جنید است. سؤالات این مقاله عبارتاند از: 1. تنوع موضوعیپیکرها در آثار جنید چگونه است؛ 2. الگو و تناسبات انسانی در پیکرنگاری جنید چگونه قابل تبیین است؟ این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی صورت گرفته و برای سنجش تناسبات پیکرها از طول (ارتفاع) سر هر پیکر به عنوان واحد اندازهگیری استفاده شده است. روش گردآوری اطلاعات نیز کتابخانهای است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که جنید به سه نوع پیکرنگاری تغزلی توجه داشته است: «پیکر شاهان و شاهزادگان»، «پیکر نگهبانان و شکارچیان» و «پیکر غلامان». جنید مطابق دیگر اسلاف خود در ترسیم پیکر شاهان و شاهزادگان از یک الگوی معین که ریشه در سنت ادبیات و نقاشی ایرانی دارد بهره برده است. پیکرهایی بلند با قامتی برابر 7 سر از ویژگیهای شکلی این الگوی پیکرنگاری است. الگوی ذکر شده با کمی تغییرات - قامتی برابر 6 واحد سر - به همراه چهرهپردازی مغولی در پیکر نگهبانان و شکارچیان دیده میشود. در پیکر غلامان عدم تعادل و تناسبات بدن، آنها را از دیگر پیکرها متمایز میکند و بیشتر نشاندهنده تیپی خاص در نگارههای جنید است که به ندرت در آثار دیگر هنرمندان تکرار میشود. وجه شاخص آنها پیکرههای لاغر است که با قامتی برابر 8 سر از دو گروه قبلی بلندتر هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نقاشی ایرانی؛ مکتب جلایری؛ نسخه مصور؛ جنید السلطانی؛ خواجوی کرمانی؛ پیکرنگاری | ||
| مراجع | ||
|
آغداشلو، آیدین. 1393. «چند نکته درباره نگارههای نسخه»، سه مثنوی خواجوی کرمانی؛ همای و همایون، کمال نامه و روضه الانوار. تهران: متن. افهمی، رضا و طاووسی، محمود و آیتاللهی، حبیبالله و هژبری نوبری، علیرضا. 1385. «تناسبات انسانی در هنر هخامنشی»،هنرهای زیبا، 28، 28: 93-104. بلر، شیلا. 1394.واکاوی نسخه دیوان خواجوی کرمانی (کتابخانه بریتانیا، لندن). تهران: متن. پاکباز، رویین. 1390.نقاشی ایران: از دیرباز تا امروز. تهران: زرین و سیمین. پوپ، آرتر آپم. 1378.سیر و صور نقاشی ایران. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی. تجویدی، اکبر. 1386.نگاهی به هنر نقاشی ایران: از آغاز تا سده دهم هجری. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. خواجه احمد عطاری، علیرضا، آیتاللهی، حبیبالله، شیرازی، علیاصغر، مراثی، محسن و قاضیزاده، محسن. 1391. «بررسی انساننگاری در نقاشی مکتب اصفهان سده دهم و یازدهم هجری قمری»، مطالعات تطبیقی هنر، 4، 2: 81-92. خواجوی کرمانی، محمود بن علی. 1356.همای و همایون. با تصحیح کمال عینی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. خواجوی کرمانی، محمود بن علی.1393. سه مثنوی خواجوی کرمانی؛ همای و همایون، کمال نامه و روضه الانوار. تهران: متن. رابینسن، ب. و. 1376.هنر نگارگری ایران. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی. رجبی، زینب و مراثی، محسن. 1392. «مطالعه تطبیقی ویژگیهای مشترک طراحی چهرههای معنوی در تمدنهای دینی. بودایی، مسیحیت، اسلام)»، نگره، 26، 18: 33-19. شایستهفر، مهناز. 1387. «بررسی نگارههای نسخه خطی دیوان خواجوی کرمانی در مکتب شیراز»، کتاب ماه هنر، 126، 11: 4-13. شراتو، امبرتو و گروبه، ارنست. 1376.هنر ایلخانی و تیموری. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی. شریفزاده، عبدالمجید. 1375.تاریخ نگارگری در ایران. تهران: مؤسسه انتشارات سوره. شمیسا، سیروس. 1374.سبکشناسی شعر. تهران: فردوس. شهکلاهی، فاطمه و میرزاابوالقاسمی، محمد صادق. 1395. «بررسی تنوع پیکرهها و تناسبات انسانی در آثار کمالالدین بهزاد»، نگره، 39، 11: 90-99. صفا، ذبیحالله. 1366.تاریخ ادبیات در ایران.تهران: فردوس. علیمحمدی اردکانی، جواد، گودرزی، مصطفی و مراثی، محسن. 1390.«خیال و جایگاه آن در چهرهنگاری نقاشی ایرانی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 21، 2: 55-72. غیبی، مهرآسا. 1385.هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی. ترجمه منوچهر غیبی. تهران: فرهنگستان هنر. کنبی، شیلا. 1381.نگارگری ایرانی. ترجمه مهناز شایستهفر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. کنبی، شیلا. 1391.نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر. کونل، ارنست. 1388.سیری در هنر ایران: از دوران پیش از تاریخ تا امروز. زیر نظر آرتر آپم پوپ و فیلیس آکرمن. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. گرابر، اولگ. 1383.مروری بر نگارگری ایرانی. ترجمه مهرداد وحدتی دانشمند. تهران: فرهنگستان هنر. گری، بازیل. 1385.نقاشی ایرانی. ترجمه عربعلی شروه. تهران: دنیای نو. گودرزی، مرتضی. 1384.تاریخ نقاشی ایران: از آغاز تا عصر حاضر. تهران: سمت. مددپور، محمد. 1374.تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی. تهران: امیرکبیر. منشی قمی، احمد بن حسین. 1383.گلستان هنر. به تصحیح و اهتمام احمد سهیلی خوانساری. تهران: کتابخانه منوچهری. هاشمینژاد، علیرضا. 1393.نسخهشناسی سه مثنوی خواجوی کرمانی؛ همای و همایون، کمال نامه و روضه الانوار. تهران: متن.
Bahari, E. 1997.Bihzad, Master of Persian Painting.Foreward by Annemarie Schimmel. London: I.B. Tauris Coltd Victoria House. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,228 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,409 |
||