ساختار و ویژگی کتیبههای کوفی تزئینی(گلدار، گرهدار)در دوره سلجوقی و ایلخانی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 2، دوره 13، شماره 46، تیر 1397، صفحه 16-27 اصل مقاله (1.15 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2018.774 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی مکی نژاد* | ||
| عضو هیات علمی فرهنگستان هنر | ||
| چکیده | ||
| از حدود قرن سوم هجری خط کوفی در معماری ظاهر شد و تا حدود قرن هفتم هجری، گونههای متنوعی از کوفی در مناطق مختلف ایران شکل گرفت. در یک تقسیمبندی کلی، میتوان عنوان کوفی تزئینی به آنها اطلاق کرد.این خط، محکم، استوار و ساختار هندسیاش مبتنی بر حرکتهای صاف، زاویهدار و کشیدههای طولانی است. خطوطی مانند "کوفی بنّایی، کوفی مُعقِلی، کوفیهای گرهدار و گُلدار". اینگونهها، بیشترین سازگاری و هماهنگی را با فضاهای معماری از جهات اجرا، زیبایی و مصالح داشتند و بهواسطه قابلیتهای ویژهای مانند: انعطافپذیری، هندسه و اندازههای متغیر حروف، ضخامتهای متفاوت، کشیدگی، ترکیب و تلفیق با نقوش هندسی و گیاهی و سایر قابلیتها، زمینه شکل گرفتن و پدید آمدن انواع کوفی تزئینی را فراهم ساختند. بیشترین نمونههای کوفی گلدار و گرهدار را میتوان در آجرکاریهای دوره سلجوقی و گچبری محرابهای دوره ایلخانی مشاهده کرد. هدف این پژوهش، بررسی ساختار و قابلیتهای متنوع کتیبههای کوفی تزئینی دوره سلجوقی و ایلخانی در معماری دوره اسلامی ایران است. سؤال این است که اجزای تشکیلدهنده کتیبههای کوفی تزئینی کدامند و چه ویژگیها و قابلیتهایی دارند؟ روش این تحقیق توصیفی و تحلیلی و جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و تصاویر میدانی تهیه شده اند. گزینش کتیبههای مورد نظر به صورت انتخابی و از هر دوره تاریخی، پنج کتیبه که با اهداف این پژوهش مطابقت داشتهاند گزینش شدهاند. بررسیها نشان میدهد کتیبههای کوفی تزئینی، از سه بخش عمده شامل نظام نوشتاری، هندسی (گره) و گیاهی، تشکیل شدهاند که بیشترین دامنه خلاقیت و تنوع، در نظام هندسی و گیاهی صورت گرفته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کتیبهنگاری؛ کوفی تزئینی؛ معماری ایران؛ ساختار خط؛ سلجوقی؛ ایلخانی | ||
| مراجع | ||
|
منابع و مآخذ اردلان، نادر ولاله بختیار. 1380. حس وحدت؛ سنت عرفانی در معماری ایرانیف. تهران: ترجمه حمید شاهرخ، چاپ اول، نشر خاک. بلر، شیلا. 1394. نخستین کتیبهها در معماری دوران اسلامی ایران زمین. تهران. ترجمه مهدی گلچین عارفی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. حصوری، علی. 1381. مبانی طراحی سنتی در ایران. تهران: نشر چشمه. خزائی، محمد. 1395. منار جام. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. شیمل، آنه ماری. 1389. خوشنویسی و فرهنگ اسلامی. تهران: ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: به نشر. صحراگرد، مهدی. 1394. شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی (کتیبههای صحن عتیق). مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی. قلیچخانی، حمیدرضا. 1373. رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته. تهران: روزنه. فضائلی، حبیب الله. 1376. تعلیم خط. تهران: چاپ هفتم، سروش. گدار، آندره. 1371. آثار ایران. ترجمه ابوالحسن سرو مقدم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی. مکینژاد، مهدی، آیت اللهی، حبیب الله، هراتی، محمد مهدی. 1388. «تناسب و ترکیب در کتیبه محراب مسجد جامع تبریز»، هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی، ش 40: 81 تا 88. میر عماد. 1380. رساله آداب المشق. تهران: مبلغان. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,954 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 15,384 |
||