دفاعیهای از نقاشی: تحلیل دیباچه قطبالدین محمد بر مرقع شاه تهماسب با رویکرد جامعهشناسی تاریخی تحلیلی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 1، دوره 13، شماره 46، تیر 1397، صفحه 5-15 اصل مقاله (694.15 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2018.773 | ||
| نویسندگان | ||
| حنیف رحیمی پردنجانی1؛ علی اصغر شیرازی* 2؛ محسن مراثی3 | ||
| 1دانشآموختهٔدکتری تخصصی تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، شهر تهران: استان تهران. | ||
| 2دانشگاه شاهد، تهران، ایران | ||
| 3عضو هیات علمی گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر ، دانشگاه شاهد، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| تاکنون به جنبههای ادبی و اطلاعات تاریخی که دیباچههای مرقعات در خوددارند توجه فراوانی شده، لیکن زمینههای جامعهشناختی آنها و توجه به ارجاعات متن به بیرون وبستر تاریخی که در آن قرارگرفتهاند همچنان مغفول مانده است. دیباچه قطبالدین محمد بر مرقع شاهتهماسب در سال 964ق از معدود دیباچههایی است که در این برهه زمانی علاوه بر خوشنویسی به مسئله نقاشی و نقاشان میپردازد. این پژوهش به دنبال این مسئله است که علل برآمدن دیباچه قطبالدین محمد در خصوص نقاشی در قرن دهم کدامند؟ برای پاسخ، از جامعهشناسی تاریخی تحلیلی که بیشتر به دنبال «چرا»یی امور و پاسخهای مبتنی بر روابط علّی معتبر است، بهره گرفته شد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که دیباچه به عنوان دفاعیهای از نقاشی و نقاشان ظهور یافته و زنجیرههای علّی متنوعی متشکل از فضای سیاسی ـ مذهبی آن دورة تاریخی، سنت نوشتاری و پیشزمینه فکری، تحصیلاتی و شغلی مؤلف منجر به تألیف دیباچه گردیده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دیباچه؛ نقاشی؛ خوشنویسی؛ قطبالدین محمّد؛ جامعهشناسی تاریخی تحلیلی | ||
| مراجع | ||
|
منابع و مآخذ اسکاچپول، تدا. 1388. بینش و روش در جامعهشناسی تاریخی. ترجمه هاشم آغاجری. تهران: نشر مرکز. اسکندربیگ ترکمان. 1382. تاریخ عالم آرای عباسی. به اهتمام ایرج افشار. تهران: امیرکبیر برقی، احمدبن محمدبن خالد (بیتا. المحاسن. تحقیق جلال الدین حسینی. 2 ج. تهران: دارالکتب الاسلامیه. پروین گنابادی، محمد. 1348. «دیباچه نویسی»، سخن. ش 213 و 214. پورتر، ایو .1388. «از نظریه دوقلم تا هفت اصل نقاشی»، مجموعه مقالات نگارگری ایرانی اسلامی در نظر و عمل. ترجمه صالح طباطبایی. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. جعفریان، رسول. 1391. صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست ج 1، چاپ سوم. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه دالساندری، وینچنتو. 1349. سفرنامه، سفرنامه های ونیزیان در ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی. دانشپژوه، محمدتقی. 1350. «یک پرده از زندگانی شاه تهماسب». جستارهای ادبی. ش 28، سال7(4): 915-997. راکسبرو، دیوید جی. 1388 الف. «رفتار نابسامان؟ اف. مارتین و مرقع بهرام میرزا»، مجموعه مقالات نگارگری ایرانی اسلامی در نظر و عمل. ترجمه صالح طباطبایی. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. راکسبرو، دیوید جی. 1388 ب. «بهرام میرزا و مجموعههایش»، هنر و معماری صفوی. به کوشش شیلا کنبی. ترجمه مزدا موحد. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. رحیمی پردنجانی، حنیف، شیرازی، علی اصغر و مراثی، محسن (1395. «بررسی دیباچه دوست محمد هروی بر مرقع بهرام میرزای صفوی از منظر جامعهشناسی تاریخی تحلیلی»، دوفصلنامه نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، بهار و تابستان (17): 53-69 رشتیانی، گودرز. 1390. «دیباچهنویسی متون تاریخی افشاریه؛ تداوم و تحول در یک سنت تاریخی»، دو فصلنامه تاریخنگری و تاریخنگاری. دوره جدید. سال21، ( 8، پیاپی 90): 37- 61. روملو، حسن بیگ. 1931. احسن التواریخ. تصحیح چارلس نارمن سیدن، کلکته. زارعیان، مریم. 1391. «مناسبات روحانیان با دولت در عصر صفوی»، جامعهشناسی تاریخی، دوره 4(2) : 87- 116 سهکی، یوشیفوسا. 1390. «دیباچه قطبالدین محمد قصهخوان بر مرقع شاه طهماسب»، نامه بهارستان، سال دوازدهم (18-19): 41-56 شاردن، ژان (1345. سیاحتنامه. ترجمه محمد عباسی. ج 8 ، تهران: انتشارات امیرکبیر. شیخ صدوق، این بابویه (1404ق. من لا یحضره الفقیه. تحقیق علی اکبر غفاری. 4 ج. چاپ دوم. قم: جامعه مدرسین. صادقی بیک افشار، (1373. «قانون الصور»، در: رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته. به اهتمام حمیدرضا قلیچ. تهران: روزنه. عالی افندی، مصطفی. 1369. مناقب هنروران. ترجمه توفیق سبحانی. تهران: سروش عبدی بیگ شیرازی، خواجه زینالعابدین. 1977. آیین اسکندری. زیر نظر علی شفائی. مسکو: دانش. عبدی بیگ شیرازی، خواجه زینالعابدین. 1974. روضات الصفات. به کوشش ابوالفضل هاشم اوغلی رحیموف. مسکو: دانش. عبدی بیگ شیرازی، خواجه زینالعابدین. 1368. تکمله الاخبار. تصحیح عبدالحسین نوائی. تهران: نشر نی. فربرن، مایلز. 1394. تاریخ اجتماعی: مسائل، راهبردها و روشها. ترجمه ابراهیم موسیپور بشلی و محمد ابراهیم باسط. تهران: سمت قاسمی، حسین و رحمانیفر، سیما. 1390. «بررسی اهداف تاریخنگاری و نحوه مشروعیتبخشی مورخان در دیباچههای تواریخ سلسلهای و مذهبی از دوره شاه عباس اول تا پایان حکومت صفویان»، فصلنامه تاریخ. سال6. 22): 119-139 قاضی احمد منشی قمی. 1359. خلاصه التواریخ. تصحیح احسان اشراقی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. قاضی احمد منشی قمی. 1366. گلستان هنر. به تصحیح احمد سهیلی خوانساری. تهران: منوچهری. قصهخوان، قطبالدین محمد. 964ق. «دیباچه بر مرقع شاه تهماسب»، در:کتابآرایی در تمدن اسلامی. نجیب مایل هروی. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی. کوئین، شعله. 1387 الف. تاریخ نویسی در روزگار فرمانروایی شاه عباس صفوی. ترجمه منصور صفت گل. تهران: دانشگاه تهران. کوئین، شعله. 1387ب. «تاریخنگاری دیباچههای عصر صفوی». ترجمه فرشید نوروزی. نامه تاریخ پژوهان، (16): 82 - 116. کوشا، کفایت. 1383. «مهاجرت هنرمندان ایرانی به هند در دوره صفوی». آینه میراث، دوره جدید، (26): 26-57 کلینی، محمدبن یعقوب. 1318ق. الکافی. تحقیق علی اکبر غفاری. چاپ سوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه. مایل هروی، نجیب. 1372. کتابآرایی در تمدن اسلامی. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی. همیلتون، گری جی. 1387. «تاریخ نو در جامعهشناسی»،در:تاریخنگاری و جامعهشناسی تاریخی. ترجمه هاشم آغاجری. تهران: کویر.
Abrams, Philip. 1982. Historical Sociology. Somerset, England: Open books.
Adle, Chahryar. 1993. “Les artistes nommes Dust-Mohammad au XVIe siecle.” Studia Iranica 22, 2: 219-96.
Roxburgh, David J. 2001. Prefacing the Image: the writing of art history in sixteenth century Iran. Leiden; Boston; Koln: Brill.
Roxburgh, David J. 2005. The Persian Album, 1400-1600. New Haven: Yale University Press.
Sholeh A. Quinn, “The Historiography of Safavid Prefaces”, Safavid Persia: the history and Politics ofan Islamic Society, ed.: Charles Melville, London and New York, l.b. Tauris Co. 1996, pp. xi 428. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,364 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,462 |
||