پژوهشی بر نگارههای نسخه خطی دیوان حافظ کتابخانه پرینستون | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 6، دوره 13، شماره 45، اردیبهشت 1397، صفحه 88-103 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2018.702 | ||
| نویسندگان | ||
| ابوالقاسم دادور* 1؛ ندا شفیقی2 | ||
| 1عضو هیئت علمی, گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا | ||
| چکیده | ||
| اشعار حافظ به دلیل ابهامات پیچیده، معنای غیرصریح و امکانات تفسیری گوناگون قابلیت تصویری کمتری نسبت به شعر دیگر شاعران فارسی زبان دارند؛ از این رو نسخههای مصور کمشماری از دیوان وی در دست است و عمده نمونههای تصویرشده نیز متعلق به عصر صفوی و پس از آن میباشند. مسئله اصلی در پژوهش حاضر معرفی و مطالعه یکی از این نمونههای نفیس و مهجور است که در سال 926 ه.ق پدید آمده و هم اکنون در کتابخانه دانشگاه پرینستون آمریکا نگهداری میشود. این نسخه ارزشمند شش نگاره را در خود جای داده است که کشف تعاملات میان متن شعر و تصویر و همچنین مداقه در ویژگیهای بصری آن هدف نوشتار پیش رو میباشد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و گردآوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانهای و مشاهده مستقیم صورت پذیرفته است و در پی پاسخگویی به این سوالات است که 1. نحوه تأثیر پذیری نگارگر از متن شعر به چه صورت بوده است؟ 2. مشخصههای بصری و مضمونی نگارههای این دیوان چیست؟ نتایج نشان داد هنرمند نگارگر حتی المقدور و به شیوه قراردادی مرسوم، وفاداریاش را به متن شعر نشان داده است. وی با بهرهگیری از چیدمان مارپیچ عناصر انسانی، گزینش نمادین رنگها و فضاسازی تمثیلی، سعی در القای تصویری هماهنگ با مفاهیم عرفانی اشعار حافظ داشته و با تکرار نمادپردازیها و صورتها در موضوعات مشابه فضای تجسمی متناسب با مضمون را پدید آورده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نگاره؛ دیوان مصور حافظ؛ کتابخانه پرینستون؛ عصر صفوی | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب.(1384). مکتب نگارگری تبریز و قزوین- مشهد. تهران: فرهنگسان هنر. استعلامی، محمد.( 1383). درس حافظ: نقد و شرح غزل های حافظ. چ دوم. تهران: نشر سخن. اشرفی،م.م. (1367). همگامی نقاشی با ادبیات در ایران. ترجمه رویین پاکباز. تهران: نگاه. بهنام، عیسی. (1348). "مکتب دوم هنر نقاشی ایران در تبریز. هنر و مردم". دوره8. بهمن. صص 13-10. پاکباز، رویین. (1386). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: نشر زرین و سیمین. حافظ شیرازی، شمس الدین محمد. (1368). دیوان. تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی با مقدمه ذبیح الله صفا. برهان: تهران. خرمشاهی، بها الدین.(1361). ذهن و زبان حافظ. تهران: نشر نو. رهنورد، زهرا. (1382). حکمت هنر اسلامی. تهران: سمت. زرین کوب، عبدالحسین.(1369). از کوچه رندان. چ ششم. تهران: امیرکبیر. ستاری، محمد. (1384). مدخلی بر رمزشناسی عرفانی. چ دوم. تهران: مرکز. سجادی، سید جعفر. (1375). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. چ سوم. تهران: طهوری. سمسار، محمد حسن. (1390). حافظ و هنر. تهران: نشر دایره المعارف بزرگ اسلامی. سیوری، راجر. (1372). ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی. تهران: مرکز. شوالیه، ژان، گریران، آلن. (1378). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابه فضائلی. تهران:نشر جیحون. شهرستانی، سید حسن. (1383). "سرو از نگاه حافظ". هنرنامه. سال هفتم. ش 22.صص 15-4. صرفی، محمد رضا. (1386). "نماد پرندان در مثنوی". فصلنامه پژوهش های ادبی. سال پنجم. ش 18. صص 76-53. طوسی، خواجه نصیر الدین. (1363). تنسوخ نامه ایلخانی. تصحیح محمد تقی مدرس رضوی. تهران: اطلاعات. عادل، مریم، ضرغام، ادهم. (1394). "تفسیر نگاره های دیوان حافظ (سام میرزا. تبریز) با تاکید بر هرمنوتیک متن محور ریکور". هنرهای زیبا. دوره20. ش2. صص 38-23. عصمتی، حسین، رجبی، محمد علی. (1390). "بررسی تطبیقی عناصر بصری نگاره های حماسی و عرفانی". نگره. ش20. صص 19-5. غفاری فرد، عباسقلی. (1381). تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه. تهران: سمت. قلیچ خانی، حمیدرضا. (1388). فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته. تهران: روزنه. کوپر، جی. سی.(1379). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمه ملیحه کرباسیان. تهران: نشر نو. هال، جیمز. (1383). فرهنگ نگاره ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمه رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر. مظفری، علیرضا. (1375). صور خیال در دیوان حافظ. پایان نامه دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد. میثمی، حسین، کردمافی، سعید. (1394). "موسیقی در زندگی و شعر حافظ". دایره المعارف بزرگ اسلامی. قابل دسترسی در: www.cgie.org.ir. (بازیابی شده در تاریخ 95/5/28). نبوی، فرزانه، دادگر، محمدرضا. (1391). بررسی تصویرگری های دیوان حافظ دوران صفوی و قاجار. پایان نامه کارشناسی ارشد تصویر سازی، دانشگاه هنر تهران. نوری، محمد. (1385). "بررسی اسب به عنوان یک نماد معنوی". نشریه اخلاق و عرفان تمثیلی. ش 4.صص 87-57. واعظ کاشفی، مولانا حسین. (1350). فتوت نامه سلطانی. به اهتمام محمد جعفر محجوب. چ اول. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. Meyer, michael. (2007). The Bedford introduction to literature: Reading, Thinking, Writing, Edition. Bedford: martins. www.pudl.princeton.edu (access date: 1/3/2016). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,378 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,747 |
||
