خوانش صورتگرایانه عناصر نستعلیق و تشعیر در کتابآرایی دوران تیموری تا قاجار | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 3، دوره 13، شماره 47، آبان 1397، صفحه 46-61 اصل مقاله (902.94 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2018.2091.1543 | ||
| نویسندگان | ||
| فائزه نوروزی* 1؛ جمال عرب زاده2؛ ایرج اسکندری2 | ||
| 1دانش آموخته نقاشی | ||
| 2عضو هیات علمی دانشگاه هنر | ||
| چکیده | ||
| نستعلیق و تشعیر دو عنصر همنشین در کتابآرایی محسوب میشوند. شروع تقریبی این دو هنر در یک برهۀ تاریخی و کاربرد مکرر آنها در کنار یکدیگر از عواملی است که پرداختن به این موضوع را ضروری مینماید. هدف این تحقیق شناسایی دقیق فرم نستعلیق و تشعیر در کتابآرایی ایرانی در فاصلۀ زمانی دورۀ تیموری تا قاجار است. پرسشهای این مقاله عبارتاند از: 1- چه عواملی سبب شکلگیری فرم نستعلیق و تشعیر در کتابآرایی ایرانی شده است؟ 2- بر اساس رویکرد صورتگرایی نقاط اشتراک و افتراق میان نستعلیق و تشعیر چیست؟ برای رسیدن به پاسخ این پرسشها از روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی به نظریه صورتگرایی این تحقیق بررسی شده است. شیوه جمعآوری اطلاعات کتابخانهای است. به طور خلاصه نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد الحاق این دو هنر به یکدیگر پس از دوران فترت، سبب نمایش ظواهر تزیینی تیموریان در جهت نمود سرمایه شده و ناشی از ادراک زیباشناسانه حاکمان آنهاست. کاربرد بیش از پیش نستعلیق و تشعیر کنار یکدیگر در دوره صفویه به اوج میرسد و خصوصیات صوری مشترک میان آنها در مرقعات به تعادلی پایدار تبدیل میشود. همچنین قابلیت تزیینی تشعیر و واژگان نستعلیق در قالب سیاهمشق که از دوره قاجار به صورت مجزا شکل میگیرد از دیگر تشابهات میان آنهاست. تمایزاتی از قبیل قاعدهمند بودن نستعلیق در برابر تشعیر و اولویت داشتن وجه روایی نستعلیق دربرابر وجه تزیینی تشعیر در طول ادوار مورد مطالعه همواره مورد توجه بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نستعلیق؛ تشعیر؛ صورتگرایی؛ کتابآرایی ایرانی | ||
| مراجع | ||
|
احمدیان، مهرداد. 1385. «فرمالیسم»، مقالات اولین و دومین هم اندیشی نقد هنر 1382 - 1383، شماره 6، زمستان. 23-29، تهران: فرهنگستان هنر. استادی، کاظم. 1392. مجموعه مقالاتی از موافقان و مخالفان خط فارسی. تهران: نشر علم. اقبال، عباس. 1388. تاریخ مغول از حمله چنگیز تا تشکیل دولت تیموری. تهران: امیرکبیر. امیرخانی، غلامحسین. 1379. آداب الخط. تهران: انجمن خوشنویسان ایران. آدامووا، آ.ت. 1386. نگارههای گنجینه آرمیتاژ. ترجمه زهره فیضی. تهران: فرهنگستان هنر. بختیاریان، مریم. 1393. «فرمالیسم از نگاه کلایو بل و نیکلاس لومان»، نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، شماره 3، 13-18. پزشک، منوچهر. 1387. عصر فترت در ایران سده های میانه. تهران: ققنوس. تاتارکیه ویچ، و. 1381. «فرم در تاریخ زیبایی شناسی»، هنر و معماری، شماره52، 46-61. حسن، زکی محمد. 1384. چین و هنرهای اسلامی. ترجمه غلامرضا تهامی. تهران: فرهنگستان هنر. خطیبی، عبدالکبیر، و سجلماسی، محمد. 1393. شاهکارهای خطاطی اسلامی. ترجمه مژگان جایز و محمرضا عبدالعلی. تهران: فرهنگسرای میردشتی. رامین، علی. 1390. نظریههای فلسفی و جامعه شناختی در هنر. تهران: نی. ریشار، فرانسیس. 1383. جلوههای هنر پارسی: نسخههای نفیس ایرانی قرن 6 تا 11 هجری قمری موجود در کتابخانه ملی فرانسه. ترجمه عبدالمحمد روح بخشان. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. زعیمی، خسرو. 1356. «از نستعلیق تا نستعلیق»، هنر و مردم، شماره 181، 36-54. سودآور، ابوالعلا. 1380. هنر دربارهای ایران. ترجمه ناهید محمدشمیرانی. تهران: کارنگ. قلیچ خانی، حمیدرضا. 1373. فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته. تهران: روزنه. کارول، نوئل. 1386. درآمدی بر فلسفه هنر. ترجمه صالح طباطبائی. تهران: فرهنگستان هنر. کروکوسکی، لوسین. 1383. دایرهالمعارف زیباییشناسی: صورت گرایی. ترجمه عباس پژمان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات هنری: گسترش هنر. گرابر، اولگ. 1390. مروری بر نگارگری ایرانی. ترجمه مهرداد وحدتی دانشمند. تهران: فرهنگستان هنر. گروسه، رنه. 1365. امپراطوری صحرانوردان. ترجمه عبدالحسین میکده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. مایل هروی، نجیب. 1372. کتاب آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی. مجردتاکستانی، ادشیر. 1370. تشعیر. تهران: نشر شاهد. ندرلو، مصطفی. 1386. «مقدمهای بر هنر تشعیر در نقاشی ایران»، هنر و معماری: هنرهای تجسمی، شماره 26، 34-37. همایون فرخ، رکن الدین. 1381. سهم ایرانیان در پیدایش و آفرینش خط در جهان. تهران: اساطیر. هنفلینگ، اسوالد. 1393. چیستی هنر. ترجمه علی رامین. تهران: هرمس. Bell, Clive. 1913. "Art and Significant Form."
Blair, Sheila .S. 2008. Islamic Calligraphy. edinburgh: university press.
Ekhtiar, Maryam. 2006. "Practice Makes Perfect: The Art of Calligraphy Exercises (Siyāh Mashq) in Iran." Muqarnas 23: 107-130.
pope, arthur upham. 1938. a survey of persian art (the ceramic arts calligraphy and epigraphy. Vol. 4. Oxford: Oxford University press.
Shimmel, Annemarie. 1990. Calligraphy and islamic culture. New York University Press.
Titley, Norah M. 1984. persian miniature painting and its influence on the art of turkey and india. london: the british library. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,305 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,522 |
||