مطالعه اصول صفحهآرایی صفحههای افتتاح قرآنهای آستان قدس رضوی سده 6 تا 9 ه. ق | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 1، دوره 13، شماره 47، آبان 1397، صفحه 4-28 اصل مقاله (1.43 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2017.1810.1452 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیه کوه جانی گوجی1؛ علیرضا شیخی* 2 | ||
| 1موسسه آموزش عالی فردوس | ||
| 2موسسه آموزش عالی فردوس مشهد | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر، در کنار ارزش نسخهشناسی قرآن، به مطالعه بصری صفحات افتتاح مجموعهای از قرآنهای محفوظ در آستان قدس رضوی از سده 6 تا 9 هجری با هدف تأکید بر صفحه آرایی،تناسبات، تزئینات و تذهیب پرداخته است. لذا به این پرسش میپردازد که ویژگی صفحهآرایی صفحات افتتاح در قرآنهای محفوظ در آستان قدس رضوی از قرن 6 تا 9 هجری و دوم وجوه افتراق و اشتراک در صفحهآرایی قرآنها چیست؟ بنابراین در قرآنهای مذکور بعد از معرفی، صفحه افتتاح قرآنها از دیدگاه صفحهآرایی وتزئینات مورد بحث و تفسیر قرار گرفت. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحقیق تاریخی،توصیفی به انجام رسیده و با جامعه آماری هدفمند و نمونهگیری متوالی در جهت حداکثر تفاوت و تشابه طبقهبندی و سپس تجزیه و تحلیل شده است. نتایج یافتههای پژوهش نشان داد که صفحهآرایی صفحات افتتاح قرآنها از سده 6 تا 9 هجری سیر تکاملی را پیموده است. در دوره سلجوقی خط و خوشنویسی رشد قابل توجهی داشته و خطوط سته به نظم و قاعده درآمدند، در تزئینات قرآنها از فرمهای هندسی، اسلیمیهای ساده و رنگهای محدود و علی الخصوص زرین استفاده شد، در عصر ایلخانی ترکیببندی و صفحهآرایی منسجم تر و منظم تر گشت استفاده از رنگهای زرین و لاجوردی مرسوم شد، فرمهای هندسی جایگاه خود را در کنار برخی عناصر طبیعت گرا حفظ کردند. قرآنهای کتابتشده عصر تیموری به لحاظ ساختاری، استفاده از عناصر طبیعتگرا و ظرافت نقوش اصولی و قاعدهمند بودند و کاربرد رنگهای زرین، لاجوردی و شنجرف در کنار رنگهای متنوع دیگر از خصوصیات شاخص در تزئینات این دوره بوده است. در نهایت میتوان عنوان کرد که هنر کتابت از شکل ساده و بی پیرایه به سوی انسجام و پر نقش و نگاری پیشرفته و تزئینات نیز در قرآنها بهعنوان عنصری زیباشناسانه در صفحهآرایی محسوب شد و ترکیببندی تناسبات و تقسیمات اجزاء براساس نظمی خاص بوده است. لذا ساختار هندسی، تناسب و توازن در صفحهآرایی قرآنهای مورد مطالعه اهمیت داشته و کاتب این اصول را براساس علوم، فنون و هنر رایج زمان خود رعایت و در نتیجه ترکیببندیهای زیبا و بیبدیلی خلق کرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| واژگان کلیدی:قرآن کریم؛ صفحهآرایی؛ صفحه افتتاح؛ آستان قدس رضوی؛ سلجوقی؛ ایلخانی؛ تیموری | ||
| مراجع | ||
|
. 1381. گرافیک و صفحهآرایی. تهران: انتشارات آن. افشار مهاجر ، کامران.1383. پایه و اصول صفحهآرایی. تهران : شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی. آیت اللهی ، حبیب الله. 1390. مبانی نظری هنرهای تجسمی. تهران : انتشارات سمت. بی نا ، مؤسسه انتشارات آستان قدس رضوی. 1391. شاهکارهایهنری در آستان قدس رضوی. مشهد : آستان قدس رضوی. پوپ، آرتور اپهام، فیلیس اگرمن. 1387. سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ج 5. ویرایش سیروس پرهام.چاپ اول. تهران : انتشارات علمی و فرهنگی. جیمز، دیوید وناصرخلیلی. 1381. پس از تیمور – قرآن نویسی تا سده دهم هجری. مترجم پیام بهتاش.چاپ اول. تهران : کارنگ. خرمشاهی، بهاءالدین. 1353. سیر تذهیب در ایران. پایاننامه دوره کارشناسی ارشد. استاد راهنما: سعیده سنماری. تهران: دانشگاه تهران. دروش، فرانسوا. 1383. «سطر اندازی و صفحه آرایی»، ترجمه سید محمد حسین مرعشی، نامهبهارستان ، زمستان 1383 ، ش 9-10: 65-84. ریاضی ، محمدرضا. 1379. «کتابت دوران اسلامی»، باستان شناسی و هنر ، ش 3-2، ص 36- 48. شفیقی ، ندا. 1393. «بررسی ساختار و صفحه آرایی صفحات افتتاح نسخ قرآن مجید از قرن پنجم تا دوازدهم هجری»، فصلنامه علمی پژوهشی نگره، پاییز 1393، ش31، 23- 35. صحراگرد ، مهدی. 1387. مصحف روشن.تهران : شادرنگ. غیاثیان، محمدرضا. 1392). [مطالعه تطبیقی تذهیب قرآنهای اولجایتو و تزئینات معماری ایلخانی]، دو فصلنامه علمی، پژوهشی مطالعات هنر اسلامی،بهار و تابستان 1392،ش18: 117-130. کاظمی ، سامره. 1386. «بررسی اصول صفحه آرایی قرآنهای دوره ایلخانی»، هنرهایزیبا ، بهار1387 ، ش 33 ، ص95-102. کیانفر،جمشید. 1376. «هنر کتابآرایی در عصر مغول»، فصلنامهکتاب،زمستان1376،ش 23، ص23-37. لینگر ، مارتین. 1377. هنر خط و تذهیب قرآنی. ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی.تهران : گروس. مایل هروی ، نجیب. 1372. کتابآرایی در تمدن اسلامی. مشهد: بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی. Chyka,martila. 1977. The Geometry of Art and life. NewYork: Dover publicatications. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,322 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,349 |
||