سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شاهد

عرفانی نمین, لاله, حمیدی مهر, بابک. (1404). نقش بیت‌الحکمه در پیشرفت علم الحیل (مکانیک) توسط دانشمندان ایرانی (تا قرن ۵ ه.ق) در تمدن اسلامی. , 8(2), 307-325. doi: 10.22070/nic.2025.19479.1336
لاله عرفانی نمین; بابک حمیدی مهر. "نقش بیت‌الحکمه در پیشرفت علم الحیل (مکانیک) توسط دانشمندان ایرانی (تا قرن ۵ ه.ق) در تمدن اسلامی". , 8, 2, 1404, 307-325. doi: 10.22070/nic.2025.19479.1336
عرفانی نمین, لاله, حمیدی مهر, بابک. (1404). 'نقش بیت‌الحکمه در پیشرفت علم الحیل (مکانیک) توسط دانشمندان ایرانی (تا قرن ۵ ه.ق) در تمدن اسلامی', , 8(2), pp. 307-325. doi: 10.22070/nic.2025.19479.1336
عرفانی نمین, لاله, حمیدی مهر, بابک. نقش بیت‌الحکمه در پیشرفت علم الحیل (مکانیک) توسط دانشمندان ایرانی (تا قرن ۵ ه.ق) در تمدن اسلامی. , 1404; 8(2): 307-325. doi: 10.22070/nic.2025.19479.1336

نقش بیت‌الحکمه در پیشرفت علم الحیل (مکانیک) توسط دانشمندان ایرانی (تا قرن ۵ ه.ق) در تمدن اسلامی

فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی
مقاله 12، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 16، مهر 1404، صفحه 307-325    اصل مقاله (450.03 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/nic.2025.19479.1336
نویسندگان
لاله عرفانی نمین* 1؛ بابک حمیدی مهر2
1هیئت‌علمی وابسته، گروه معارف، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران.
2دانشجوی کارشناسی مهندسی مکانیک، گروه مکانیک، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل. ایران
چکیده
بیت‌الحکمه یا خانۀ حکمت که در قرن هشتم میلادی در بغداد تأسیس شد، یکی از مهم‌ترین مراکز علمی و فرهنگی در تاریخ اسلام شناخته می‌شود. این مرکز به‌ویژه در دوران خلافت عباسیان نقش مهمی در گسترش علم الحیل (مکانیک نظری و فیزیک) ایفا کرد. علم الحیل یکی از شاخه‌های کلیدی علم در دوران اسلامی بود که به بررسی اصول حرکت، نیروها و ابزارهای مکانیکی می‌پرداخت. باتوجه‌به سابقۀ پیشرفت ایرانیان در این علم و انتقال آن به دورۀ اسلامی، بررسی نقش بیت‌الحکمه در تشویق و به‌کارگیری دانشمندان ایرانی ضروری است. این مقاله با روش توصیفی‌تاریخی به بررسی این مسئله می‌پردازد که بیت‌الحکمه تا چه اندازه در حضور و تشویق دانشمندان ایرانی و پیشرفت علم مکانیک مؤثر بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیت‌الحکمه همچون مرکزی بین‌المللی محلی برای تبادل اندیشه‌ها و ایده‌ها میان دانشمندان از فرهنگ‌ها و ملیت‌های مختلف بوده است. این تبادل باعث غنای علمی و فرهنگی علم الحیل شد. در این زمینه دانشمندان ایرانی نقش بسزایی ایفا کردند و آثار آن‌ها تأثیر عمیقی بر پیشرفت علم در جهان داشت. همکاری دانشمندان ایرانی با دیگر فرهنگ‌ها به توسعۀ این علم کمک کرد و ایده‌هایی جدید به وجود آورد که دستاوردهای آن‌ها در قرون بعد به غرب منتقل شد و منبع پیشرفت‌های صنعتی مهمی در جهان شد.
 
 
 
کلیدواژه‌ها
علم الحیل؛ بیت‌الحکمه؛ ایرانیان؛ مکانیک نظری؛ تمدن اسلامی
سایر فایل های مرتبط با مقاله
مراجع
  • ابن‌ندیم، محمدبن‌اسحاق (1370). الفهرست. محمدرضا تجدد. تهران: امیر کبیر.
  • ابن‌هیثم، محمدبن‌حسن (1404ق). المناظر. ترجمۀ عبدالحمید صبره. کویت: المجلس الوطنی للثقافة و الفنون و الآداب.
  • ابوعلی سینا، شیخ‌الرئیس (1373). برهان شفاء. مترجم مهدی قوام صفری. تهران: امیرکبیر.
  • بنو موسی، احمدبن‌موسی (۱۹۸۱م). الحیل. تصحیح حسن، احمد یوسف، خیاطه، محمد علی، و تعمری، مصطفی. حلب: جامعة حلب، معهد التراث العلمی العربی.
  • بیرونی، ابوریحان (1403). آثارالباقیه عن القرون الباقیه. مترجم پرویز سپیتمان. تهران: علمی فرهنگی.
  • بیهقی، ابوالفضل (1400). تاریخ بیهقی. مترجم مهدی سیدی و محمدجعفر یاحقی. تهران: مهتاب.
  • چیت‌فروش، سجاد، و نصیریان، رئوف (1۴03). تنازع تمدنی غرب و اسلام، تأملی بر نقش گفتمان اسلامی در فرجام این تنازع. دوفصلنامۀ علمی مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی. ۷(13)، 197ـ۲۲۲. https://doi.org. 22070/nic.2024.18258.1265
  • حبیبی، عبدالحی (1380). تاریخ افغانستان بعد از اسلام. تهران: افسون.
  • حتی، فیلیپ خوری (1380). تاریخ عرب. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: آگه.
  • خوارزمی، محمد (13۴7). مفاتیح العلوم. ترجمۀ سیدحسین خدیوجم. تهران: علمی و فرهنگی.
  • راوندی، مرتضی (13۵۴). تاریخ اجتماعی ایران. تهران: امیرکبیر.
  • رضایی، رمضان (۱۳۹۰). بیت‌الحکمه و نهضت ترجمه در عصر عباسی. پژوهشنامۀ تاریخ، ش23، ۴۸ـ70. https://sanad.iau.ir/journal/history/Article/517682?jid=517682
  • زرین‌کوب، عبدالحسین (138۶). کارنامۀ اسلام. تهران: امیرکبیر.
  • زیدان، جرجی (1372). تاریخ تمدن اسلام. ترجمۀ علی جواهرکلام. تهران: امیرکبیر.
  • کریمی زنجانی، محمد (138۵). دارالعلم‌های شیعی و نوزایی فرهنگی در جهان اسلام. تهران: اطلاعات.
  • غزالی، محمد (1393). احیاء علوم الدین. شرح و تفسیر فیض کاشانی. تهران: فردوس.
  • طاهری مقدم، مسعود (139۴). علم الحیل در تمدن اسلامی. پژوهش‌نامۀ تاریخ، 38(10۴)، ۸۱ـ۱۱۱. https://sanad.iau.ir/journal/history/Article/524668?jid=524668
  • طبری، محمدبن‌جریر (1363). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.
  • طقوش، محمدسهیل (139۴). دولت عباسیان. ترجمۀ حجت‌الله جودکی. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • طوسی، نظام‌الملک (1399). سیاست‌نامه. ترجمۀ هادی اکبرزاده. تهران: علمی و فرهنگی.
  • محمدی ملایری، محمد (1375). تاریخ و فرهنگ ایران. جلد 1. تهران: توس.
  • ممتحن، حسین‌علی (1381). نهضت شعوبیه جنبش ملی ایرانیان در برابر خلافت اموی و عباسی. تهران: علمی و فرهنگی.
  • موحدی، فاطمه (139۵). ابن‌هیثم و دانش نورشناسی. تهران: دانشگاه تهران.
  • نصر، سیدحسین ( 1۴02). علم و تمدن در اسلام. تهران: علمی فرهنگی.
  • هالیدی، دیوید (1401). فیزیک. مترجم نعمت‌الله گلستانیان. تهران: صفار.
  • هالیدی، زابرت رزنیک (1401). فیزیک. مترجم نعمت‌الله گلستانیان، تهران: صفار.
  • یعقوبی، ابوالعباس (1382). تاریخ یعقوبی. مترجم محمدابراهیم آیتی. تهران: علمی و فرهنگی.
References

  • Abu Ali Sina, Sh. (1994). Burhan al-Shifa'. Translated by Mahdi Qavam Safari. Tehran: Amir Kabir. [In Persian].
  • Al-Khalili, J. (2011). Islamic Science: A Beginner's Guide. Oneworld
Publications.

  • AlKhalili, J. (2011). Islamic Science: A Beginner's Guide. Oneworld
Publications.

  • Kharazmi, M. (1968). Mafatih al-Uloom. Translated by Seyyed Hossein Khadijom. Tehran: Elmi va Farhangi [In Persian].
  • Bannu Musa, A. (1981). Al-Hail. Corrected by Hassan, Ahmad Yusuf, &and Khayyatah Muhammad Ali. Aleppo: Aleppo University, Arab Scientific Heritage Institute.
  • Bayhaqi, A. (2021). Tarikh al-Bayhaqi. Translated by Mahdi Seyidi. Mohammad Ja'far Yahaqi. Tehran: Mahtab [In Persian].
  • Biruni, A. (2024). Athar al-Baqiyyah an al-Qaroon al-Baqiyyah. Translated by Parviz Sepitman. Tehran: Elmi-Farhangi [In Persian].
  • Chitforsh, S., & Nasirian, R. (2024). The Civilizational Conflict between the West and Islam, A Reflection on the Role of Islamic Discourse in the End of This Conflict. Two Quarterly Scientific Journals of Fundamental Studies of Modern Islamic Civilization. 7(13), 197-222
https://doi.org.10.22070/nic.2024.18258.1265 [In Persian].

  • Ghazali, M. (2014). Revival of Religious Sciences. Explanation and Commentary of Fayz Kashani. Tehran: Ferdows [In Persian].
  • Gutas, A. (2001). Aristotle and the Arab Tradition: Introduction to Reading Aristotle’s Philosophical Works in Arabic. Brill.
https://www.academia.edu/39876520/Islam_and_Science_Muslim_Responses_to_Sciences_Big_Questions.

  • Gutas, A. (2001). Aristotle and the Arab Tradition: Introduction to Reading Aristotle’s Philosophical Works in Arabic: Brill
Islam_and_Science_Muslim_Responses_to_Sciences_Big_Questions https://www.academia.edu/39876520/

  • Habibi, A. (2001). History of Afghanistan after Islam. Tehran: Afsun
[In Persian].

  • Halliday, Z. (2001). Translated by Nematollah Golestanian. Tehran: Saffar [In Persian].
  • Halliday, Zabert Resnick (1401). Physics. Translated by Nematollah Golestanian, Tehran: Saffar [In Persian].
  • Hatti, Philip Kh. (2001). History of the Arabs. Translated by Abul Qasim Payandeh. Tehran: Agh [In Persian].
  • Ibn Haytham, M. (1404 AH). Al-Manazir., translated by Abdul Hamid Sabra. Kuwait: Al-Majlis Al-Watani il-Culture, Arts and Literature.
  • Ibn Nadim, M. (1991). Al-Fihrist, Mohammad Reza Tajdud. Tehran: Amir Kabir [In Persian].
  • Jorji, Zaydan, J. (1993). Tarikh al-Tamdoon al-Islam. Translated by Ali Jawaher Kalam. Tehran: Amir Kabir [In Persian].
  • Karimi Zanjani, M. (2006). Shiite Academic Institutions and Cultural Renaissance in the Islamic World. Tehran: Ettealaat Publications
[In Persian].

  • Mohammadi Malayeri, M. (1996). History and Culture of Iran. (Volume. 1), Tehran: Toos Publications [In Persian].
  • Movahedi, F. (2006). Ibn Haytham and the Science of Optics. Tehran: University of Tehran [In Persian].
  • Mumtehan, H. (2002). The Shoubiyya Movement, the Iranian National Movement Against the Umayyad and Abbasid Caliphates. Tehran: Scientific and Cultural [In Persian].
  • Nasr, H. (1999). Science and Civilization in Islam. Tehran: Scientific and Cultural [In Persian].
  • Nasr, S. H. (2006). Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy: State University of New York Press.
  • Nasr, S. H. (2006). Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy. State University of New York Press.
  • Rawandi, M. (1975). Tarikh ejtemaie Iran. Tehran: Amir Kabir [In Persian].
  • Rezaei, R. (2012). Bayt al-Hikmah and the Translation Movement in the Abbasid Era. History Research, Vol. 23, 48-
https://sanad.iau.ir/journal/history/Article/517682?jid=517682 [In Persian].

  • Saliba, G. (2007). Islamic Science and the Making of the European Renaissance. MIT Press.
  • Saliba, G. (2007). Islamic Science and the Making of the European Renaissance: MIT Press.
  • Tabari, M. (2014). History of Tabari. Translated by Abul Qasim Payandeh. Tehran: Mythology [In Persian].
  • Taheri Moghadam M. (2015). Science of the Mind in Islamic Civilization. History Research, 38(104), 81-
https://sanad.iau.ir/journal/history/Article/524668?jid=524668 [In Persian].

  • Toqosh, M. (2015). The Abbasid State. Translated by Hojjatollah Jodaki. Tehran: Publication of the Institute of the Seminary and the University.
  • Tusi, Nizam al-Molk Tusi. (2010). The Politics. Translated by Hadi Akbarzadeh. Tehran: Scientific and Cultural [In Persian].
  • Yaghoubi, A. (2003). History of Yaghoubi. Translated by Mohammad Ebrahim Ayati. Tehran: Elmi Farhangi [In Persian].
  • Zarrin Koob, A. (2007). Karnameh Islam. Tehran: Amir Kabir [In Persian].
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 605
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 59