جایگاه گل و مرغ در مرقعات ایرانی- مغولی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 76، دی 1404، صفحه 6-23 اصل مقاله (2.89 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2024.19155.3383 | ||
| نویسنده | ||
| محمد سواری* | ||
| کارشناس ارشد صنایعدستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: نقاشی گل و مرغ در دورة تیموری، در مرقعات چهارگانة توپقاپی، آمیزهای از شیوة شرقی و تشعیر بود. دورة صفوی نیز بیتأثیر از گراورهای غربی نماند و نقاشان این عصر، در نمایش گل و مرغ بر بازنمایی واقعگرایانه تأکید کردند. در دورههای افشار و زند، مرقعاتی به همت میرزا مهدیخان استرآبادی شکل گرفت و در دورة قاجار، بهویژه در عصر ناصری، مرقعسازی به اوج رسید. اهداف و سؤالها: هدف این پژوهش، طبقهبندی ادواری مرقعات از دورة تیموری تا قاجار است تا تفاوت آنها در دورههای مختلف روشن شود. در این راستا به این سؤالات پاسخ داده میشود: 1. اهمیت مرقعات تیموری در چیست؟ 2. شاخصههای بصری مرقعات دورههای تیموری، صفوی و قاجار کداماند؟ 3. سهم کدام هنرمندان در نمایش گل و مرغ در این مرقعات بیشتر بوده است؟ روشها: این پژوهش با روش تحلیل مضمون -از روشهای معتبر پژوهش کیفی- انجامشده است. دادههای پژوهش شامل مرقعات انتخابشده از طریق نمونهگیری هدفمند با معیارِ داشتن حداقل یک اثر گل و مرغ است. پژوهش حاضر در دو بخش، به توصیف دقیق مرقعات تیموری، صفوی و قاجار پرداخته و با اتکا به طبقهبندی ادواری و تطبیق آنها، ویژگیهای مشترک مرقعات گل و مرغ در هر دوره را تبیین میکند. یافتهها و نتایج: نتایج نشان میدهد نخست طبیعتگرایی برای نقاشان کتابخانة تیموری اهمیت داشته و آثار این دوره از هنر شرق دور تأثیر پذیرفتهاند؛ در دورة صفوی بازنمایی پرندگان به اوج میرسد و در دورة قاجار، هویت مرغ نامشخص میشود. دوم آنکه سهم هنرمندانی چون شیخی نقاش در دورة تیموری، شفیع عباسی در دورة صفوی، منصور نادرالعصر در دربار گورکانی و میرزابابا و محمدباقر در دورههای زند و قاجار، بیش از دیگران است. نقطة عطف این پژوهش، معرفی مرقع «دورن 489» در کتابخانة ملی روسیه است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مرقع دورن 489T؛ مرقعات چهارگانة توپقاپی؛ مرقعات کاخ گلستان؛ شفیع عباسی؛ منصور نادرالعصر | ||
| مراجع | ||
|
آتابای، ب. (1353). فهرست مرقعات کتابخانه سلطنتی [کتاب چاپی]. زیبا (چاپخانه). https://aghabozorg.ketab.ir/ShowBookList4
آژند، ی. (1387). مکتب هرات. فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. https://matnpub.ir/product/Azhand1387
جهانگیر گورکانی، ن. م. (1359). جهانگیر نامه: توزک جهانگیری (م. هاشم، مصحح). بنیاد فرهنگ ایران. https://noorlib.ir/book/info/11417
سواری، م.، و شیخی، ع. (۱۴۰۱). مطالعه فنی بصری و عوامل مؤثر بر نقاشی گل و مرغ دوره زند و قاجار. هنرهای صناعی اسلامی، ۶(۱)،۵۶-۴۱. https://ensani.ir/file/download/article/1671603193-10136-8-4.pdf
سواری، م.، و شیخی، ع. (1402). تبلور گل و مرغ در تشعیر دوره تیموری. پژوهشنامه خراسان بزرگ، 14(50)، ۱۳-۲۹. https://doi.org/10.22034/jgk.2023.321280.1016
فلور، و. م. (الف-۱۳۷۱). اختلاف تجاری ایران و هلند و بازرگانی در عصر افشاریان و زندیان (1715-1712) (الف. سری، مترجم). توس. https://noorlib.ir/book/info/107117
فلور، و. م. (ب-۱۳۷۱). هلندیان در جزیره خارک در عصر کریمخان زند (الف. سری، مترجم). توس. https://toosbook.ir/1371b
فلور، و. م.، چلکووسکی، پ.، و اختیار، م. (1381). نقاشی و نقاشان دوره قاجاریه (ی. آژند، مترجم) [کتاب چاپی]. تهران: ایل شاهسون بغدادی. https://elmnet.ir/doc/31337577-91218
کریم زاده تبریزی، م. (1363). احوال و آثار نقاشان قدیم. مستوفی. https://webtechnica.net/product/old-painters-of-iran
مرقع بایسنقر. (حدود قرن ۹ هجری). درخت همهتخمه بر دریای فراخ کِرت [برگ نسخه خطی مصور]. موزه توپقاپی، استانبول.
مرقع سنپترزبورگ. (حدود قرن ۱۱ هجری). حاشیه رقعه PLATE160/FOLIO84R [برگ نسخه خطی مصور]. آکادمی شرقشناسیِ کتابخانه سنپترزبورگ، روسیه.
مرقع گلشن. (حدود قرن ۱۱ هجری-الف). حاشیه گلها و مرغان به شیوه هندی بر رقعه ۱۵۱ [برگ نسخه خطی مصور]. موزه توپقاپی، استانبول.
مرقع گلشن. (حدود قرن ۱۱ هجری-ب). حاشیه گلها بر رقعه ۱۶۲ [برگ نسخه خطی مصور]. موزه توپقاپی، استانبول.
مرقع گلشن. (حدود قرن ۱۱ هجری-ج). بوته سوسن و لاله با حشرات، رقم خاکسار بیمقدار نادرالزمان، رقعه ۱۶۰ [برگ نسخه خطی مصور]. آرشیو تصویریِ کتابخانه کاخ گلستان، تهران.
مرقع گلشن. (حدود قرن ۱۱ هجری-د). به رقم اقلّ خلقالله محمد یوسف اتمام یافت، رقعه ۱۶۱ [برگ نسخه خطی مصور]. آرشیو تصویریِ کتابخانه کاخ گلستان، تهران.
Atābāy, B. (1974). Catalogue of the Royal Library’s Muraqqaʿs [Print book]. Chāpkhāneh‑ye Zībā. https://aghabozorg.ketab.ir/ShowBookList4 [In Persian].
Azhand, Y. (2008). The Herat School. Academy of Arts of the Islamic Republic of Iran. https://matnpub.ir/product/Azhand1387 [In Persian].
Balafrej, L. (2019). The Making of the Artist in Late Timurid Painting. Edinburgh University Press. https://edinburghuniversitypress.com/pub/media/resources/9781474437455_The_Making_of_the_Artist_in_Late_Timurid_Painting_Introduction.pdf
Baysunghur Album. (ca. 9th century AH). The Tree of All‑Seeds on the Vast Keret Sea [Illustrated Manuscript leaf]. Topkapi Palace Museum, Istanbul.
Binding of a manuscript (MSS 773) [Manuscript binding]. (1230 AH/1815 CE). Khalili Collections. https://www.khalilicollections.org/collections/islamic-art/khalili-collection-islamic-art-binding-of-a-manuscript-mss773/
Botchkareva, A. A. (2018). Topographies of taste: Aesthetic practice in 18th-Century persianate albums. Journal 18 (a journal of eighteenth century art and culture), (6). https://doi.org/10.30610/6.2018.7
Diba, L. S. (1989). Persian painting in the eighteenth century: Tradition and transmission. Muqarnas, 6, 147–160. https://doi.org/10.2307/1602287
Floor, W. M. (1992-a). Commercial Conflict Between Iran and the Netherlands and Commerce During the Afsharid and Zand Periods (1712–1715) (A. Serī, Trans.). Tūs. https://noorlib.ir/book/info/107117 [In Persian].
Floor, W. M., Chełkowski, P., & Ekhtiār, M. (2002). Art and Artists in Qajar Persia (Y. Āzhand, Trans.) [Print Book]. Īl‑e Shāhsavan‑e Baqdādī. https://elmnet.ir/doc/31337577-91218 [In Persian].
Gulshan Album. (ca. 11th century AH-a). Floral-and-Bird Border in the Indian Manner, fol. 151 [Illustrated Manuscript leaf]. Topkapi Palace Museum, Istanbul.
Gulshan Album. (ca. 11th century AH-b). Floral Border on folio 162 [Illustrated Manuscript leaf]. Topkapi Palace Museum, Istanbul.
Gulshan Album. (ca. 11th century AH-c). Lily and Tulip Cluster with Insects, signed “Khāksār Bī‑Miqdār Nādir al‑Zamān,” folio 160 [Illustrated Manuscript leaf]. Visual Archive, Golestan Palace Library, Tehran.
Gulshan Album. (ca. 11th century AH-d). Completed “by the Hand of the Least of God’s Servants, Mohammad Yusof, folio 161 [Illustrated Manuscript leaf]. Visual Archive of the Golestan Palace Library, Tehran.
Jahāngīr Gūrkānī, N. M. (1980). Jahāngīr‑nāmah: Tuzuk‑i Jahangiri (M. Hāshem, Ed.). Iranian Cultural Foundation. https://noorlib.ir/book/info/11417 [In Persian].
Karīm‑zādeh Tabrīzī, M. (1984). Lives and Works of Early Painters. Mostawfī. https://webtechnica.net/product/old-painters-of-iran [In Persian].
Lentz, T. W., Lowry, G. D. (1989). Timur and Princely Vision. Smithsonian Institution Press. https://books.google.com/books/about/TIMUR_PRINCELY_VISION.html?id=vnbdcvms16YC
Raby, J. (1985). Mehmed II and Fatih Album. Islamic Art, 1, 42-49. https://opac.regesta-imperii.de/lang_de/anzeige.php?pk=2622231
Roxbourgh, D. (2005). The Persian Albums. Yale University Press. https://yalebooks.yale.edu/book/9780300205572/the-persian-album-1400-1600
Sajadi, F. (2021). The Impact of the Netherlandish Art on Persian Miniature in Safavid Era 1588–1722 [PhD Unpublished Thesis]. University of Warsaw. https://repozytorium.uw.edu.pl/entities/publication/911484ec-f8de-45d3-96b9-ab9183164ce8
Savari M, & Sheikhi A. (2022). Visual analysis of Flowers and Bird Painting of Zand and Qajar periods. JIC. 6(1), 41-56. https://ensani.ir/file/download/article/1671603193-10136-8-4.pdf [In Persian].
Savari, M.& Sheikhi, A. (2023). Epiphany of flower and bird paintings in Tashiir of Timurid Period. Journal of Greater Khorasan, 14(50), 13-29. https://doi.org/10.22034/jgk.2023.321280.1016 [In Persian].
St. Petersburg Album. (ca. 11th century AH). Floral Border on Plate 160/ Folio 84r [Illustrated Manuscript leaf]. Institute of Oriental Manuscripts, Russian Academy of Sciences, St. Petersburg.
Thackston, W. M. (2001). Album Prefaces and Other Documents on the History of Calligraphy and Painters. Brill. https://brill.com/display/title/7104?language=en&srsltid=AfmBOoosK30hfyNxmnZSWerZCGAzeeKIYzMBatZanRfAZ32ElsWz-BQp
Titley, N. M. (1983). Persian Miniature Painting. British Library Publishing Division. https://www.abebooks.com/first-edition/Persian-Miniature-Painting-Titley-Norah-M/268048682/bd
Vasilyeva, O. V. (2016). The National Library of Russia muraqqaʿ-Album Dorn 489 and Its Provenance. Journal of Islamic Manuscripts, 7(1), 66–88. https://doi.org/10.1163/1878464x-00701004
Verma, S. (1999). Mug̲h̲al Painter of Flora and Fauna Ustād Manṣūr. Abhinav Publications. https://books.google.com/books/about/Mug%CC%B2h%CC%B2al_Painter_of_Flora_and_Fauna_Us.html?id=sVikgEevb-IC
Weis, F. (2020). How the Persian qalam caused the Chinese brush to break: The Bahram Mirza Album revisited. Muqarnas Online, 37(1), 63–109. https://doi.org/10.1163/22118993-00371p04 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,630 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 437 |
||
