بازشناخت مفهوم طراحی در نگارگری ایران با تکیهبر متون هنری عصر صفوی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 74، تیر 1404، صفحه 59-75 اصل مقاله (1.06 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2024.19042.3369 | ||
| نویسندگان | ||
| رویا رضاپور مقدم1؛ شهریار شکرپور* 2؛ اکرم محمدی زاده2؛ محمد خزایی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. | ||
| 2استادیار، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. | ||
| 3استاد گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هنر طراحی در حوزۀ نگارگری ایران، آثار بیشماری را در برمیگیرد که بخش عمدۀ آنها متعلق به عصر صفوی است. اما بهرغم این گستردگی، همواره وجهی محدود از مفهوم طراحی در مطالعات نگارگری مورداشاره و تعمیم قرارگرفته است. این در حالی است که با رجوع به تألیفهای هنری عصر صفوی، نظیر رسالههای هنری و دیباچۀ مرقعها، میتوان به ابعاد متنوعتری از این هنر پی برد. این منابع به دلیل محتوای تخصصی خود، قادرند مفاهیم ازیادرفتۀ بیشماری از هنر ایران را بازنمایی کنند. مداقه در متون مذکور، شناسایی مجدد هنر طراحی را ازنظر دارا بودن وجوه متنوع، غنایِ مفاهیم و بسط واژگان فراهم میآورد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بازشناخت مفهوم طراحی و دیگر وجوه متنوع آن، ابتدا کلمات و مفاهیم مرتبط با هنر طراحی را با تکیه بر متون موردنظر بررسی کرده و سپس، مصادیق آنها را در نگارههای عصر صفوی جستوجو میکند. این مسیر مطالعاتی با طرح این سؤالها همراه است که 1. متون هنری عصر صفوی به چه مفاهیمی از هنر طراحی در پیوند با نگارگری ایران اشاره دارند؟ 2. این مفاهیم چه طیفی از انواع طراحی را در برمیگیرند؟ روش تحقیق، تاریخی- تطبیقی و شیوۀ جمعآوری اطلاعات بهصورت کتابخانهای و از طریق فیشبرداری و تصویر خوانی انجامشده است. نتایج بررسی نشان داد که واژۀ «طراحی» به نقشآفرینی با عنصر بصری خط اشاره میکند که اغلب بهصورت تکرنگ اجرا میشود. این مفهوم، بهمثابۀ وجهی جوهری از کلماتِ تحریر، مسوده و قلمسیاهی نیز قابلدرک است. از همین رو، سویههای متنوعی از طراحی را همچون پیشطرح، تمرینی، مثنی و نهایی را شامل میشود که با ویژگیهایی مانند ظرافت قلم، توازن بصری سیاهی و سفیدی و مهارت در اجرا همراه است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| طراحی؛ نگارگری صفوی؛ رسالههای هنری؛ تحریر؛ قلمسیاهی | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب (1386)، اسلوب سیاهقلم در نگارگری ایران، نشریه هنرهای زیبا، شماره 30: 99-106.
پاکباز، رویین (1385)، دائرهالمعارف هنر، چاپ پنجم، تهران، فرهنگ معاصر.
خزایی، محمد (1391)، «مکتب نگارگری قزوین عصر صفوی (962- 1006 هجری)، تحولی نوین در طراحی ایرانی»، کتاب ماه هنر شمارۀ: 90-93.
خزایی، محمد (1398)، هنر طراحی ایرانی اسلامی، تهران، سمت.
خودداری نایینی، سعید (1390)، «دیباچه چند مرقع»، اوراق عتیق، شماره 2: 13-80.
خودداری نایینی، سعید (1394)، «دیباچه مرقع شاه محمد مذهب»، آیینه میراث، شماره 1: 77-97.
دهخدا، علیاکبر (1377)، لغتنامۀ دهخدا، زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی، جلد 5، 6، 8، 9، 10، 13، تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
رحیمی پردنجانی، حنیف (1402)، «مطالعهای در سیر تحول ساختار دیباچههای مرقع عصر صفوی»، فصلنامۀ علمی- پژوهشی نگره، شماره 65: 19-35.
عالی افندی، مصطفی (1399)، مناقب هنروران، ترجمه توفیق ه. سبحانی، تهران، گویا.
مایل هروی، نجیب (1372)، کتابآرایی در تمدن اسلامی، مشهد، آستان قدس رضوی.
معین، محمد (1386)، فرهنگ معین، جلد 1، چاپ چهارم، تهران، انتشارات اَدِنا.
منشی قمی، احمدبن حسین (1352)، گلستان هنر، با تصحیح و اهتمام احمد سهیلی خوانساری، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
منشی قمی، احمدبن حسین (1400)، گلستان هنر، با مقدمه، تصحیح، تعلیقان و فرهنگنامه سیدکمال حاج سید جوادی، تهران، فرهنگستان هنر.
نجفیپور، اکرم (1396)، «مطالعه تطبیقی دیباچة دوستمحمد گواشانی هروی و دیباچه قطبالدین محمد قصهخوان»، مطالعات تطبیقی هنر، دوره 7، شماره 13: 149-164.
Balafrej, l. (2019). Figural Line, Persian Drawing, c. 1390–1450. In N. Nanobashvili & T. Utenberg (Eds.), Drawing Education: Worldwide! Continuities – Transfers – Mixtures (pp. 17-34). Germany, Heidelberg University Publishing.
Swietochowski, M. L; Babaie, S. (1989). Persian Drawings: in the Metropolitan Museum of Art, New York, The Metropolitan Museum of Art. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 835 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 111 |
||