بررسی ویژگیهای بازنمایی و تطبیق فضای داخلی خانهها در نگارههای ایرانی در سدههای 7 ه. ق تا 11 ه. ق (13 م تا 17 م) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 74، تیر 1404، صفحه 203-217 اصل مقاله (1.33 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2023.15844.2973 | ||
| نویسندگان | ||
| آرزو توکلی آریان1؛ منوچهر فروتن* 2؛ رضا نظری ارشد3 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسی ارشد معماری داخلی، گروه معماری، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. | ||
| 3استادیار، گروه باستانشناسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هنر نگارگری در سبک آذری یکی از درخشانترین جلوههای هنر ایرانی است. ازاینرو، نگارههای قابلتوجهی، بهویژه از مکتب هرات و تبریز، همعصر با سبک آذری در معماری بهجامانده که در آنها فضاهای مسکونی به تصویر کشیده شدهاند. با توجه به کمبود شواهد تاریخی باقیمانده از معماری مسکونی این دوره و گستردگی جغرافیایی و پراکندگی بناها در قلمرو وسیع ایرانِ فرهنگی، دستیابی به ویژگیهای معماری بناهای مسکونی این دوران بسیار دشوار است. ازاینرو، پژوهشهای موجود دربارة ویژگیهای معماری خانههای مسکونی در سبک آذری محدود بودهاند؛ اما با بررسی نگارههایی که بناهای معماری را نمایش دادهاند، میتوان به الگوهای بهکاررفته در معماری داخلی این سبک پی برد. این پژوهش به تحلیل نحوة نمایش فضاهای داخلی در نگارههای مکتب هرات و تبریز میپردازد. هدف این مقاله بررسی ساختار بازنمایی فضاهای معماری مسکونی از طریق نگارگری دوران ایلخانی تا صفوی (مکاتب هرات اول و دوم و تبریز اول و دوم و مکتب جلایری (بغداد و شیراز)) است. سؤالهای اصلی پژوهش عبارتاند از: 1. ساختار فضاهای داخلی به نمایش درآمده در نگارههای مکاتب هرات و تبریز اول و دوم چه ویژگیهایی دارد؟ 2. چگونه میتوان با بررسی این نگارهها، به اصول معماری داخلی فضاهای مسکونی آن دوران پی برد؟ بهمنظور دستیابی به این هدف، نگارههایی که فضاهای داخلی مسکونی را نمایش میدادند، جمعآوری و بررسی شدند. روش تحقیق این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و دادهها از طریق مطالعة تطبیقی اسناد تاریخی به روش کتابخانهای گردآوریشدهاند و سپس واکاوی آثار نگارگری انجامگرفته است. این پژوهش با استناد به نگارهها، در پی کشف ویژگیهای ساختاری فضای داخلی معماری مسکونی در هنر نگارگری آن دوران است. نتایج پژوهش بیانگر ویژگیهای ساختاری فضاهای مسکونی، محورهای ساماندهی فضا، نقش آرایهها و کتیبهها در ساختار فضایی، رابطة سلسلهمراتب اجتماعی با ساختار فضایی و تأثیرپذیری آثار نگارگری از سبکهای رایج معماری خانهها و دیگر فضاهای مسکونی در دورة موردمطالعه است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خانه؛ معماری داخلی؛ آرایههای معماری داخلی؛ ساختار فضایی؛ نگارگری؛ معماری آذری | ||
| مراجع | ||
|
آجرلو، بهرام. 1389. درآمدی بر سبک معماری آذربایجان، مجله باغ نظر، دوره 7، شماره (صص 3-14).
آژند، یعقوب. 1395، نگارگری ایرانی. تهران: انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
آژند، یعقوب.1394. مکتب نگارگری تبریز و «قزوین مشهد»، تهران: فرهنگستان هنر.
بلر، شیلا، بلوم جاناتان. 1382. هنر و معماری اسلامی در ایران و آسیای مرکزی دوره ایلخانیان و تیموریان، ترجمه هاشمی گلپایگانی. تهران: وزارت فرهنگ و هنر اسلامی.
پیرنیا، محمد کریم. 1389. سبکشناسی معماری اسلامی. تهران: انتشارات سروش دانش.
تجویدی، اکبر. 1386. نگاهی به تاریخ نقاشی ایران. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
تهرانی، فرهاد، پورفتحاله، مائده، قاسمی، زهرا. 1392. بررسی تطبیقی نحوه آفرینش فضاهای معماری در آثار نگارگری حمام. نشریه نگره، شماره 26، صص 60-71.
ثابتی، الهه. ۱۳۸۲. معماری حمام در مینیاتور ایرانی. کتاب کتاب ماه هنر ، شماره 63 و 64 (صص 132 تا 139).
خادمزاده، محمدحسن. علومی مجید؛ و الوندیان خاکباز، الهه. 1389. معماری دوران آل مضفر یزد (ایلخانی و تیموری) با نگاهی به عصر اتابکان. یزد: سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان یزد، هم پا (همپا).
شاهنامهی فردوسی، از روی نسخهی خطی بایسنقری. 1350. شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران. نسخهی پیدیاف.
شایستهفر، مهناز. 1388. مکتب نگارگری بغداد با تأکید بر مضامین شیعی، مجله مطالعات هنر اسلامی، شماره 10، 59-75.
شیرازی، علیاصغر، شاد لو، داود. 1388. بررسی فرشهای بازتاب یافته بر نگارههای شاهنامه بایسنقری، مجله گلجام، شماره 14، صص 29-44.
حسینی راد، عبدالمجید. 1384. شاهکارهای نگارگری ایرانی. تهران: موسسه هنرهای تجسمی.
فروتن، منوچهر. 1389. زبان معمارانه نگارههای ایرانی (بررسی ویژگیهای نگارههای ایرانی بهعنوان اسناد تاریخی معماری اسلامی ایران)، مجله هویت شهر، شماره 6، صص 131-142.
فغفوری، رباب، بلخاریقهی، حسن. 1394. نمود معماری صفوی در نگارگری مکتب دوم تبریز، اولین همایش بینالمللی نوآوری و تحقیق در هنر و علوم انسانی، استانبول،https://www.sid.ir.
مظفری خواه، زینب، گودرزی، مصطفی.1391. بررسی فضا در نگارگری ایرانی با تأکید بر منتخبی از آثار بهزاد، دو فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره 16، صص.7-20.
هولتسر، ارنست. ۱۳۸۲. هزار جلوۀ زندگی. به کوشش پریسا دمندان. تهران: مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 968 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 281 |
||