ریختشناسی تحلیلی دیو در آثار محمد سیاه قلم | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 74، تابستان 1404، صفحه 21-39 اصل مقاله (1.18 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2024.18038.3260 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا علی اوغلی ضیائی1؛ حمیده حرمتی* 2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. | ||
| 2استادیار زبان و ادبیات فارسی و عضو هیئتعلمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز و دانشکده چندرسانهای، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| دیو یکی از نقشهای پربسامد در نقاشیهای ایرانی است که طی سدههای متمادی بهعنوان موجودی اهریمنی و زیانکار تصویرسازی شده است. در این میان، توجه محمد سیاهقلم، هنرمند عجیبنگار سدة هشتم مکتب هرات، به این موجودات و تصویرسازی آنها با ویژگیهای ظاهری متنوع، قابل تأمّل و نیازمند بررسی بیشتر است. هدف این پژوهش، مطالعة خصوصیات ظاهری دیوهای محمد سیاهقلم و شناخت ویژگیهای بصری این دیوان است. سؤال پژوهش هم معطوف به چیستی این ویژگیهای بصری است. روش پژوهش پیشرو، کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی است و شیوة جمعآوری اطلاعات، به روش کتابخانهای و با ابزارهایی همچون فیشبرداری، تصویرخوانی، جداول و آمار انجامگرفته است. نمونهگیری پژوهش، بهصورت هدفمند بوده و شامل تمامی نگارههای دیو محمد سیاهقلم است که از موزههای توپقاپی استانبول، گالری هنر فریر و موزة متروپولیتن نیویورک جمعآوری شد و درنهایت، دادههای بهدستآمده، به روش استقرایی تجزیهوتحلیل شدهاند. نتیجهگیری کلی از تحلیل ویژگیهای بصری دیوهای سیاهقلم در شش بخش شامل «ویژگی ظاهری کلی، سر و چهره، دُم، پوشش، زیورآلات و متعلقات» اذعان داشت که هر یک از دیوها در قیاس با دیگری به لحاظ ویژگیهای ظاهری، تزئینی و متعلقات کاملاً منحصربهفرد بوده و تشابهی با دیگر همسانان خود ندارد و از هویتی مستقل برخوردار است. او در ترسیم بصری دیوها با اعمال برابر ویژگیهای انسانی و حیوانی در حالات مختلف، سعی در بازنمود چهرة دوگانة نیمه انسانی و نیمه حیوانی مطابق با سنت بصری دیو در نگارگری دارد؛ اما در بخش اندام، غلبه با وجه انسانگونگی است حالآنکه در بخشهای سر و چهره (گوش، چشم، مو، دماغ) و نیز شاخ و دم، حیوانگونگی غالب است. علاوه بر آن، وی در نمایاندن ویژگیهای انسانی، جز اندام و چهره از عناصر «پوشش، زیورآلات و متعلقات» انسانی نیز بهره گرفته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دیو؛ محمد سیاهقلم؛ غیاثالدین نقاش؛ نگارگری؛ مکتب هرات | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,914 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 534 |
||
| تعداد نشریات | 18 |
| تعداد شمارهها | 475 |
| تعداد مقالات | 4,697 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,879,290 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,841,449 |