بازخوانی مضمونی کتیبه دَرهای چوبی بقاع متبرکه کاشان | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 74، تیر 1404، صفحه 167-189 اصل مقاله (2.35 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2024.18265.3285 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا شیخی* 1؛ مریم کیان فرد2 | ||
| 1دانشیار گروه صنایعدستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران. | ||
| 2دانشآموخته کارشناسی ارشد صنایعدستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| شهرستان کاشان ازجمله شهرهای مذهبی ایران است که از اوایل دوران اسلامی با محبت اهلبیت پیوند خورده است. در این شهر بقاع متبرکه متعددی وجود دارد که با تزئینات وابسته به معماری، همچون گچبری، نقاشی دیواری، مقرنسکاری، دَر و پنجرههای چوبی، کاشیکاری و آینهکاری آراستهشدهاند. در این میان، دورة معاصر بیشترین تعداد نمونهها را به خود اختصاص داده و پسازآن، دورههای صفوی، قاجار، پهلوی و تیموری، به ترتیب فراوانی، دارای نمونههای شاخص و متعددی هستند. در میان آرایههای مرتبط با معماری، کتیبهها از اهمیت ویژهای برخوردارند؛ زیرا اطلاعاتی پیرامون فرهنگ و باورهای مردم فراهم میآورند و زمینة شناخت بیشتر را مهیا میسازند. مقاله حاضر باهدف خوانش مضمون و محتوای کتیبههای دَرهای چوبی بقاع متبرکه کاشان شکلگرفته است. کاربری این درها بهصورت دَر ورودی، دَرهای داخلی یا دَر ضریح بوده و کتیبههای آنها با بهرهگیری از هنرهای چوبی نظیر منبت، معرق و نقاشی روی چوب اجراشدهاند. ازاینرو، این سؤال مطرح میشود که محتوای کتیبههای دَرهای چوبی بقاع متبرکه کاشان چیست و چه مضامین و اطلاعاتی را در بردارند؟ روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و از نوع بنیادی است. اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای، بهویژه بررسیهای میدانی گردآوریشدهاند. درمجموع، سیونه دَر چوبی کتیبه دار شناساییشدهاند و روش نمونهگیری موارد در دسترس بوده است. از این میان، 5 درصد مربوط به دورة تیموری، 21 درصد صفوی، 15 درصد قاجار، 10 درصد پهلوی و 49 درصد متعلق به دورة جمهوری اسلامی (معاصر) هستند. نتایج نشان میدهد که کتیبهها بر بخشهای مختلف دَرها به قلمهای رقاع، نسخ، ثلث، شبه ثلث، نستعلیق و کوفی بنایی به اجرا درآمدهاند. محتوای کتیبهها در هفت گروهِ قرآنی، تاریخی، مدح و ثنا، روایات، شهادتین و اسماء الهی و نام واقفان یا سازندگان، شناسایی و بررسیشدهاند. نام سازندگان و واقفان دَرهای موردمطالعه از دورة تیموری تا پهلوی، اغلب بهصورت غیرمستقیم و با لقب ذکرشده، اما در دورة معاصر، این نامها بهطور مستقیم و بدون لقب آمدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کتیبههای چوبی؛ دَرهای چوبی؛ بقاع متبرکه کاشان؛ مضمون و محتوا | ||
| مراجع | ||
|
بلر، شیلا، 1394، نخستین کتیبهها در معماری دوران اسلامی ایرانزمین، ترجمه مهدی گلچین عارفی، تهران، مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن و فرهنگستان هنر.
جعفری فرد، زهرا؛ صالحیکاخکی، احمد و جعفری سرشت، داوود، 1394، «تلألؤ شعارهای شیعی بر آثار چوبی دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری»، فصلنامه علمی پژوهشی شیعه شناسی، شماره 4، سال سیزدهم، 52-35.
حاج سید جوادی، احمد صدر؛ فانی، کامران و خرمشاهی، بهاءالدین، 1372، دائرهالمعارف تشیع، تهران، سازمان دائرهالمعارف تشیع.
خسروی بیژائم، فرهاد، 1395، «پیدایش کتیبهنگاری نستعلیق در تزئینات معماری دوره تیموری ایران و سیر تحول آن در دوره صفوی»، رساله دکتری رشته پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان.
خسروی بیژائم، فرهاد؛ یزدانی، ملیکا؛ خطابخش، فریبا و ناصری، محسن، 1394، «طبقهبندی قلمهای خوشنویسی و شیوههای اجرایی کتیبههای چوبی در تزئینات معماری ایران»، دومین همایش ملی باستانشناسی ایران، تهران.
شاطری، علیاصغر، 1387، آثار تاریخی کاشان، کاشان، انتشارات همگام با هستی.
شیخی، علیرضا، 1398، «مطالعه تطبیقی مضامین کتیبهها در آثار چوبی وابسته به معماری در حرم مطهر امام رضا(ع)»، فصلنامه علمی مرمت و معماری ایران، شماره 20، سال نهم، 112-91.
صالحیکاخکی، احمد؛ کیانمهر، قباد؛ قلیچ خانی، حمیدرضا و خسروی بیژائم، فرهاد، 1396، «طبقهبندی مضمونی کتیبههای نستعلیق در آرایههای چوبی وابسته به معماری دوره صفوی ایران»، دو فصلنامه علمی پژوهشی مرمت و معماری ایران، شماره 13، سال هفتم، 133-123.
علی احمدی، مریم، 1392، «بررسی و تحلیل کتیبههای دَرهای چوبی اماکن مذهبی در استانهای اصفهان و قزوین دوره صفویه (با نگاهی به دَرهای کتیبه دار چوبی شاخص در سایر مناطق)»، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر، دانشگاه سمنان.
فرخیار، حسین، 1369، مجموعه تاریخی مذهبی مشهد اردهال، تهران، هیئت امناء سلطانعلی بن محمدباقر(ع).
موسوی روضاتی، مریم دخت،1389، گنجنامه دفتر دوازدهم امامزادهها و مقابر(بخش دوم)، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
نراقی، حسن،1382، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، تهران، انتشارات انجمن آثار ملی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 855 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 297 |
||