تحلیل نمادشناسانة نگارههای نسخة شاهنامه میرزا صالح با تکیه بر مفاهیم «ملیت ایرانی، خردمندی، عدالت و پاکی» از دیدگاه پیرس | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 74، تیر 1404، صفحه 77-91 اصل مقاله (1.59 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2023.18270.3287 | ||
| نویسندگان | ||
| سیده مریم میری1؛ حسین اردلانی* 2 | ||
| 1استادیار معلم گروه هنر، دانشکده هنر، مفتح، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه فلسفه هنر. دانشکده هنر و معماری، واحد همدان. دانشگاه آزاد اسلامی همدان. ایران. | ||
| چکیده | ||
| در فرهنگ کهن ایرانی، به فراخور اوضاع اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، همواره جمعی از هنرمندان نگارگر در راستای اعتلای ادبیات غنی این مرزوبوم، به شاهنامهنگاری و مصور کردن آن اهتمام ورزیدهاند که با توجه به مضمون اسطورهای شاهنامة فردوسی و پیوند ناگسستنی آن با زبان نمادین، درک عالم لطیف و سرشار از رمز و راز نقاشیهای ایرانی نیازمند تأویل و رمزگشایی است. یکی از نمونههای برجسته در این زمینه، نسخهای از شاهنامة بدون تاریخ کتابت، معروف به نسخة میرزا صالح است که در کتابخانه کاخ گلستان نگهداری میشود و در سال 1400 شمسی رونمایی شد. هدف این پژوهش بنیادی افزون بر معرفی این نسخه، شناخت نمادهای تصویری مفاهیم ملیت ایرانی، خردمندی، عدالت و پاکی در چهار نگارة برگزیده از شاهنامه میرزا صالح است. ازاینرو سؤالهای پژوهش حاضر عبارتاند از: 1. چهار مفهوم اصلی ملیت ایرانی، خردمندی، عدالت و پاکی در میان نگارههای منتخب با چه نمادهایی و چگونه به شیوة مکتب اصفهان بازنمایی شدهاند؟ 2. کدامیک از مفاهیم ملیت ایرانی، خردمندی، عدالت و پاکی بیش از همه در شاهنامه میرزاصالح به تصویر کشیده شده است؟ روش تحقیق این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی، از نوع کیفی است و شیوة گردآوری اطلاعات اسنادی همچنین با رویکرد نمادشناسانة پیرس است. نتایج این مطالعه نشان داد که چهار مفهوم موردنظر از طریق شخصیتهای نمادین همچون سیاوش، موجودات موهوم اسطورهای همچون اژدها، عناصر نمادین مانند رنگها و ابزارهای اسطورهای ـ فراتر از معنای ظاهری ـ و در چارچوب قراردادهای فرهنگی ایران باستان مصور شدهاند و بیشترین ارتباط معنایی را ایجاد کردهاند. همچنین، با توجه به بررسی 43 نگارة نسخه میرزاصالح و تحلیل دقیق 4 نگاره منتخب، میتوان نتیجه گرفت که مفهوم «ملیت ایرانی» پرتکرارترین و برجستهترین مضمون به تصویر کشیده شده است، درحالیکه مفاهیم «عدالت» و «پاکی» کمترین نگارهها را به خود اختصاص دادهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شاهنامه میرزا صالح؛ ملیت؛ خردمندی؛ عدالت؛ پاکی؛ کاخ گلستان؛ نگارگری و مکتب اصفهان | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب (1385). مکتب نگارگری اصفهان. چاپ اول، تهران: نشر فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
آژند، یعقوب (1387). مکتب نگارگری شیراز. چاپ اول، تهران: نشر فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
اسماعیل پورمطلق، ابوالقاسم؛ اولاد، فروغ (1397). اسطوره و نماد در هنر و ادبیات هنر. چاپ اول. تهران: نشر چشمه.
اسلامی، نرگس (1399). نماد و رمز در شاهنامه فردوسی بر اساس دفتر اول و دوم. چاپ اول. تهران: نشر دانشپژوهان شریف یار.
پاکباز، رویین (1380). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. چاپ اول، تهران: نشر زرین و سیمین.
پرنیان، موسی؛ بهمنی، شهرزاد (1391). بررسی و تحلیل نمادهای بخش اساطیری شاهنامه. متنشناسی ادب فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، سال چهارم، شماره اول، صص110-91.
تجویدی، اکبر (1375). نگاهی به هنر نقاشی ایران (از آغاز تا قرن دهم هجری). تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
جعفری، سیدسجاد؛ اکبری، محمد (1401). نشانهشناسی نمادهای مذهبی در فلزکاری دوره صفوی. نشریه علم و تمدن در اسلام، شماره دوازدهم، صص 72-49.
جوانی، اصغر (1390). بنیانهای مکتب نقاشی اصفهان. چاپ دوم. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
خسروی، اشرف؛ موسوی، سیدکاظم (1387). خردورزی و دینداری اساس هویت ایرانی در شاهنامه. فصلنامه علمی پژوهشی کاوش نامه، 9 سال نهم، شماره شانزده، صص 128-99.
رضوی فر، املی (1390). نشانهشناسی پیرس در پرتو فلسفه. فصلنامه فلسفه و کلام، سال سی و نهم، شماره دوم، صص 36-5.
سجودی، فرزان (1397). نشانهشناسی کاربردی (ویرایش دوم). تهران: نشر علم.
سلیمی، مهسا (1398). بررسی و تحلیل اژدها در اسطوره، حماسه و عرفان اوستا، شاهنامه و گرشاسپ نامه. چاپ اول. تهران: نشر آذین مهر.
شجاعی، حیدر (1399). فرهنگ مصور شمایل نمادین اساطیر ایران وجهان. چاپ اول. تهران: نشر شهر پدرام.
شریفزاده، سید عبدالمجید (1370). نامورنامه. تهران: نشر معاونت پژوهشی میراث فرهنگی.
شمیلی، فرنوش (1386). تحلیل عناصر تصویری بر پایهی رویکرد نشانهشناسی. فصلنامه عالمه، شماره سیزدهم، صص 120-93.
شوالیه، شوان؛ گربران، آلن (1398). فرهنگ نمادها (جلد اول). ترجمه سودابه فضائلی، چاپ اول. تهران: نشر کتابسرای نیک.
عصایی، مریم (1390). مقایسه تطبیقی آثار فرهنگ و داوری در شاهنامه داوری و قوام. دانشگاه الزهرا. پایاننامه کارشناسی ارشد.
علی پور، رضا؛ شیخزاده، مرجان (1395). نمادشناسی نگارة رستم خفته و نبرد رخش و شیر از منظر خرد و اسطوره، دو فصلنامه دانشکده هنر شوشتر، 5(10)، صص 15-5.
-فاطمی مقدم سقی، محمدرضا؛ میرزایی مطلق، فرشاد؛ سپه وندی، مسعود (1398). بررسی و تحلیل مؤلفههای هویت ملی جغرافیایی و فرهنگی در شاهنامه فردوسی با رویکرد به شخصیت رستم. فصلنامه علمی جستارنامه ادبیات تطبیقی، سال سوم، شماره نهم، صص 74-50.
قاسمیه، سارا؛ بمانیان، محمدرضا؛ ناصحی، ابوذر (1395). بررسی زبان مشترک باغ و نگارگری ایرانی با تأکید بر نقش نمادین درخت سرو. دو فصلنامه پژوهش هنر، شماره یازدهم، صص 84-75.
کاظم پور، مهدی؛ کاشانی ایلخچی، شیوا (1400). مطالعه نقشمایه درفشهای موجود در شاهنامه شاهطهماسبی برمبنای ابزارهای تحلیلی رویکرد نشانهشناسی. نشریه نگره، شماره پنجاه و نهم، صص 108-91.
کزازی، جلالالدین (1391). مازهای راز. چاپ چهارم. تهران: نشر مرکز.
مجلسی، امین؛ معقولی، نادیا؛ صحتی، محسن (1397). تحلیل نشانهشناسانة طراحی شخصیت در شاهنامه با تمرکز بر نگارههای رزم رستم و سهراب به روش پیرس. مؤسسه آموزش عالی طبری بابل، پایاننامه کارشناسی ارشد.
مسکوب، شاهرخ (1384). ارمغان مور (جستاری در شاهنامه). چاپ دوم. تهران: نشر نی.
میرعابدینی، سیدابوطالب؛ صدیقیان، مهین دخت (1386). فرهنگ اساطیری-حماسی ایران به روایت منابع بعد از اسلام. چاپ اول. تهران: نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نزاکتی، فرزانه؛ درخشه، جلال (1390). رمزگشایی اسطوره در نظامهای نشانهای. فصلنامه پژوهش فرهنگی، سال دوازدهم، شماره سیزدهم، صص 200-185.
نظرلی، مائیس (1390). جهان دوگانه مینیاتور ایرانی. ترجمه عباس علی عزتی، چاپ اول. تهران: چاپ و نشر شاد رنگ
واحددوست، مهوش (1387). نهادینههای اساطیری در شاهنامه فردوسی. چاپ دوم. تهران: نشر سروش.
-نسخه خطی شاهنامه میرزاصالح موجود در کاخ گلستان.
هینلز، جان راسل (1401). اساطیر ایران. ترجمه محمدحسین باجلان فرخی، چاپ هفتم. تهران: نشر اساطیر.
- David Crow, 2010: visible signs, AVA Publishing (UK) Ltd, Second edition.
-Delaney, C. F. (1992). [Review of Peirce on Signs: Writings on Semiotic by Charles Sanders Peirce; Peirce and Law: Issues in Pragmatism, Legal Realism and Semiotics, by J. Hoopes & R. Kevelson]. Religion & Literature, 24(2), 73–75. http://www.jstor.org/stable/40059516
خبرگزاری جمهوری اسلامی( https://www.irna.ir)، 21مهر1400، کد خبر 84503108 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 953 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 244 |
||