واکاوی مؤلفهها و مضامین کارناوال باختین در نگارة دجال در فالنامة طهماسبی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 20، شماره 74، تیر 1404، صفحه 137-149 اصل مقاله (877.95 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2024.18414.3304 | ||
| نویسندگان | ||
| فرزانه واحددهکردی* 1؛ زهره خاوری2 | ||
| 1استادیار گروه هنر، دانشگاه آزاد اسلامی قم، قم، ایران. | ||
| 2کارشناس ارشد پژوهش هنر، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| باختین بر این باور است که زندگی انسانهای قرونوسطی به دو صورت جریان داشته است: یکی زندگی رسمی با حفظ نظام سلسلهمراتبی و توأم با ترس، جزماندیشی و سرسپردگی در قالب تقوا و دیگری زندگی کارناوالی در میان تودههای مردم و فضای جمعی بهدوراز نظام سلسله مراتبی. او به کارناوال بهعنوان رویدادی مستقل مینگرد و مفهوم امر کارناوالی را در حوزة هنر و ادبیات بسط میدهد. نظریة کارناوال باختین افق تازهای در مطالعه و تحلیل ابعاد جشنهای مردمی میگشاید. نگارة دجال در فالنامة پراکندة طهماسبی، متعلق به دورة صفوی، جشنی را به تصویر میکشد که در آن، مردمانی فریب خورده برای استقبال از دجال در کوچه و بازار گردآمدهاند. این نگاره واجد ویژگیهای بصری همچون خنده، بازی، نقاب، دلقک، وارونگی، گروتسک و نیز مضامینی مانند مضامین ضدمذهبی، دیوانگی، مرگ، ابله، نافرمانی و سرکشی و واژگونی نظام سلسله مراتبی است که آن را با نظریة کارناوال باختین قابل تطبیق و تحلیل میسازد. این پژوهش باهدف «واکاوی مؤلفهها و مضامین کارناوال باختین در نگارة دجال در فالنامة پراکندة طهماسبی» و با شیوة توصیفی- تحلیلی و رویکرد کیفی، بر اساس مطالعات کتابخانهای و اسنادی انجامشده است. سؤالات اصلی پژوهش عبارتاند از: 1. وجوه کارناوالگرایی در نگارة دجال کداماند؟ 2. چگونه میتوان نگارة ورود دجال را بر اساس مؤلفهها و مضامین نظریة کارناوال باختین تحلیل کرد؟ یافتهها نشان میدهد در نگارة دجال میتوان کارناوالگرایی را به دلیل برگزاری آن در فضای باز، مردمی بودن و نمایش گونگی آن مشاهده کرد. همچنین، مؤلفههای کارناوال باختین همچون خنده، بازی، نقاب، دلقک، وارونگی و گروتسک در تصویر حضور دارند. مضامین مطرحشده در نظریة باختین، مانند ضدمذهبی، واژگونی نظام سلسله مراتبی، نافرمانی و سرکشی، دیوانگی، ابله و مرگ نیز در این نگاره بازتاب یافتهاند. بنابراین، نگارة ورود دجال را میتوان هم ازنظر صوری و هم ازنظر محتوایی، بر اساس مؤلفهها و مضامین نظریة کارناوال باختین تحلیل کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کارناوال؛ میخاییل باختین؛ دجال؛ ضد مسیح؛ فالنامه طهماسبی؛ نگارگری | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنمنظورالانصاری، محمدبنمکرمبنعلی (1414). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
اسکویی، نرگس (1396). «مؤلفههای کارناوال باختین در رمان نگران نباش»، پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، سال 6، شماره 1، 157-141.
اسکینر، استفن (1392). پیشگوییهای آخرالزمان، ترجمه علی نظری نائینی، تهران: المعی.
افتخارییکتا، شراره (1395). «تحلیل نقاشیهای پیتر بروگل بر اساس اندیشههای باختین»، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر.
الفیومی، احمدبنمحمد (1405). المصباح المنیر، تهران: دارالهجر.
امامیجمعه، سیدمهدی و احمدی آزاده، جهان (1389). «دجال شناسی در الهیات اسلامی و مسیحی»، الهیات تطبیقی، شماره 3، 32-19.
انصاری، منصور (1384). دموکراسی گفتوگویی، تهران: مرکز.
آدامز، جیمز لوتر و یتس، ویلسون (1394). گروتسک در هنر و ادبیات، ترجمه آتوسا راستی، تهران: قطره.
باختین، میخاییل (1387). تخیل مکالمهای، ترجمهی رؤیا پورآذر، تهران: نی.
پوراکبر، آرش (1396). فالنامه شاهطهماسبی، تهران: نشر فرهنگستان هنر.
حلّی، حسینبن یوسفمطهر (1411). کشف الیقین فی فضایل امیرالمؤمنین، تصحیح حسین درگاهی، تهران: وزارت ارشاد.
خادمه، بتول و عصمت، زهرا (1399). «علائم ظهور امام عصر (عج)»، موعود پژوهی، شماره 4، 48-37.
دهخدا، علیاکبر (1377). لغتنامه، زیر نظر دکتر معین و جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران.
رضی، هاشم (1380). حکمت خسروانی، تهران: نشر بهجت.
رمضانزاده، مهدی (1392). بررسی نظریههای بازی، گروتسک و کارناوال باختین در گزیدهای از تئاتر معاصر ایران. پایاننامه دکتری: دانشگاه هنر.
سلیمانی، عیسی (1401). «اجتماعیات در آثار بهرام صادقی از منظر کارناوالگرایی باختین»، فصلنامه اجتماعیات در ادب فارس، شماره مسلسل اول، 64-51.
صادقی، سیدجعفر و معارف، مجید (1401). «تحلیلی بر روایات خروج دجال در آخرالزمان»، فصلنامه علمی-پژوهشی مهدویت، شمار 64، 49-27.
صدوق، محمدبنعلیبنبابویه (1405 ق/1363 ش). کمالالدین و تمام النعمه، قم: موسسه نشر اسلامی.
غلامحسینزاده، غریبرضا و غلامپور، نگار (1387). میخاییل باختین: زندگی، اندیشهها و مفاهیم بنیادین، تهران: روزگار.
گاردینر، مایکل (1381). تخیل معمولی باختین، ترجمه یوسف اباذری، فصلنامه ارغنون، شماره 2، 66-33.
زیما، پیر و دیگران (1390). درآمدی بر جامعهشناسی ادبیات، ترجمه و گزیده محمدجعفر پوینده، تهران: نقش جهان.
گلی، احمد و رجبی، رقیه (1389). «بازتاب تصویر دجال در شعر فارسی»، دو فصلنامه تخصصی علامه، شماره 26، 148-137.
لطفی، محمدمهدی و شریفی، محسن (1395). «بررسی تطبیقی دجال در مسیحیت و اسلام»، فصلنامه پژوهشهای مهدوی، شماره 1، 41-27.
مسعودی، شیوا و سعادت، نفیسه (1401). «بازیابی کارناوالیته در نمایشگری عروسکهای زنده»، زن در فرهنگ و هنر، دوره 14، شماره 3، 354-333.
مکاریک، ایرناریما (1390). دانشنامه نظریههای ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه.
نظامی گنجوی، الیاسبن یوسف (1376). اقبالنامه، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره.
نظری، الهام و تاجبخش، اسماعیل (1399). «بررسی و تحلیل تطبیقی دجال در شعر فارسی و روایات اسلامی»، فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 57، 45-27.
نولز، رونالد (1393). شکسپیر و کارناوال پس از باختین، ترجمه رؤیا پورآذر، تهران: هرمس.
ویلشر، توبی (1392). راهنمای عملی تئاتر ماسک، ترجمه غلامرضا شهبازی، تهران: سمت.
هاکس، جیمز (1377). قاموس کتاب مقدس، تهران: اساطیر.
الهامی، داوود (1377). آخرین امید، قم: مکتب الاسلام.
هولکوییست مایکل (1395). مطالعهگرایی میخائیل باختین و جهانش، ترجمه امیرخانلو. تهران: انتشارات نیلوفر.
Bakhtin M.M. 1984. Rabelais and his World. H. Isowolsky (Tr.), Indiana University Press: Bloomington.
Clark, K & Holquist, M. (1984). Mikhail Bakhtin. Cambridge: Harvard University Press.
Dentith S. 2005. Bakhtinian Thought: An introductory read- er, New York: Routledge.
Ehrmann, J. (1968). Homo Ludens revisited, Yale French Studies, XLI,31.
Farhad M, Bagci S. 2009. Falnama: The Book of Omen, the Arthur M. Sackler and Freer Gallery of Art, Smithsonian Institution: Washington D.C.
Huizinga, J. (1970). A Study of the Play Element in Culture, London, Boston and Henley: Routledge & Kegan Paul.
Rozik, Eli. (1997). Mask and Disguise in Ritual, Carnival and Theater, South African Theater Journal,11:1, 183-19.
Scribner, Bob. (1978). Reformation, carnival and the world turned upside-down, Social History, 3:3, 303-329. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 812 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 237 |
||