ساختارشناسی طرح و نقشمایههای قالیهای بخشایش از اواخر قرن 12/19 میلادی تا به امروز | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 4، دوره 11، شماره 40، دی 1395، صفحه 50-63 اصل مقاله (1002.42 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2016.423 | ||
| نویسندگان | ||
| شبنم محمدی1؛ علی وند شعاری* 2؛ عبدالله میرزایی3 | ||
| 1عضو هیئت علمی دانشگاه علمی_کاربردی هتلداری ساری، شهر شاری، استان مازندران | ||
| 2استادیار و هیئتعلمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، شهر تبریز، استان تبریز | ||
| 3استادیار و هیئت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، شهر تبریز، استان تبریز | ||
| چکیده | ||
| بخشایش از مناطق قدیمی بافندگی قالی ایران در استان آذربایجان شرقی، با تاریخ قالیبافی چندصدساله و شهرت جهانی است. با توجه به منابع و مستندات تاریخی، قدمت قالی این منطقه به دوران صفویه میرسد. قالیهای بخشایش بنابه دلایل فرهنگی منطقه و غلبۀ شهرت شهر هریس، عمدتاً با عنوان قالی منطقۀ هریس در بازار شناخته میشود، در حالی که خود این قالیها دارای ویژگیهای خاص با طرح و نقش بومی است و تا حال نیز طرح و نقش قالیهای بخشایش به شکل مستقل بررسی نشدهاند. در این مقاله سیر تحول طرحهای بخشایش از گذشته تا به امروز مورد بررسی قرار گرفته و بدین منظور تاریخ قالیبافی بخشایش را به دو دورۀ تاریخی قدیمی (قرن 12 ه.ق) و معاصر (قرن 13ه.ق به بعد) تقسیم کرده و ویژگی این فرشها با توجه به نوع طرح، رنگ و نحوۀ اجرای طرح را بیان و سپس به بررسی طرحهایی که در حال حاضر در این منطقه بافته میشود پرداخته شده است. هدف اصلی این مقاله شناسایی سیر تحول ساختار طرح و نقش قالیهای بخشایش علیرغم داشتن شهرت جهانی و نبود اطلاعات کافی و تخصصی پیشین و شناسایی ویژگیهای بافت این منطقه است. بر این اساس سؤالات تحقیق عبارتاند از: ۱) تنوع طرح قالیهای منطقۀ بخشایش در گذر زمان به چه شکلی بوده است؟ ۲) ویژگی طرح و نقش قالیهای بخشایش در دورههای مذکور چگونه بوده است؟ نوع تحقیق توصیفی – تاریخی بوده و نتیجهگیری با رویکرد کیفی بهدست آمده است. شیوۀ جمعآوری اطلاعات میدانی و کتابخانهای است. بررسیهای میدانی انجامگرفته در این منطقه نشان میدهد که قالب اصلی و امروزی طرحهای این منطقه طرح لچک ترنج تاجری است. یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که ساختار طراحی فرشهای امروزی بخشایش نسبت به گذشته تنوع کمتری داشته و منحصراً دارای سبک لچک ترنج بوده و از یک اسلوب مشخصشده در سه طرح لالهنقشه، عصمت نقشه و تاجری پیروی میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قالی؛ بخشایش؛ طرح و نقش | ||
| مراجع | ||
|
- ادواردز، سیسل. (1368). قالی ایران. ترجمه میهندخت صبا. تهران: چاپ دوم. چاپ پدیده. - اسکاچیا، جیان روبرتو. (1376). تاریخ هنر ایران(صفوی، زند، قاجار). ترجمه دکتر یعوب آژند. تهران: انتشارات مولی. - اشنبرنر، اریک. (1374). قالیها و قالیچههای ایران. تهران: سازمان چاپ و انتشارات ارشاد اسلامی، جلد 2. - اربابی، بیژن. (1390). مرمت قالی و زیرانداز. دانشگاه هنر. تهران. - پوپ، آرتور. (1387). سیری در هنر ایران (از دوران پیش از تاریخ تا امروز). مترجمان نجف دریابندری.... تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. - دریایی، نازیلا. (1386). زیبایی شناسی در فرش دستباف ایران. مرکز ملی فرش ایران. تهران. - زنده دل، حسن و دستیاران. (1376). راهنمای جامع ایرانگردی استان آذربایجانشرقی. تهران: نشر ایرانگردان. - ژوله، تورج. (1381). پژوهشی در قالی ایران. تهران: انتشارات یساولی. - خطایی، صدیقه. (1383). قالی ایران، ماهنامه فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، شماره54، 13-10. - حشمتی رضوی، فضل الله. (1387). تاریخ فرش: سیر تحول و تطور قالی بافی ایران. تهران: انتشارات سمت. - شمیم، علی اصغر. (1382). ایران در دوران سلطنت قاجار: قرن سیزدهم و نیمه اول قرن چهاردهم. تهران: ناشر زریاب. - یار شاطر، احسان. (1384). تاریخ هنر قالی بافی در ایران. ترجمه ر. لعلی خمسه، تهران: انتشارت نیلوفر. - عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم. (1377). سیمای بخشایش. نشر بخشایش. - هریس نژاد، موسی. (1384). تاریخ هریس. تبریز: انتشارات مولف. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,706 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 12,109 |
||