تجلی عاشورا در تصویرسازیهای کتاب چاپسنگی تحفة الذاکرین | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 8، دوره 11، شماره 39، آبان 1395، صفحه 100-113 اصل مقاله (2.11 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2016.418 | ||
| نویسنده | ||
| فاطمه عسگری* | ||
| کارشناس ارشد ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر دانشگاه شاهد، شهر تهران، استان تهران | ||
| چکیده | ||
| عاشورا پیام غیرت، جوانمردی و برافراشتن اسلام را با پرچم سبز خود بالا میبرد. زنده نگهداشتن این واقعۀ مهم امری لازم است. در این میان، هنرمندان از جمله تصویرگران نیز برای بیان ویژگیهای این رویداد دستبهقلم شدند تا روایتی عظیم را بر عرصۀ تصویر نمایان کنند. کتاب تحفة الذاکرین از کتابهای مهمی است که در دوران قاجار و عهد ناصری در فرهنگ کوچه و بازار به دست ذاکرین اهل بیت استفادۀ فراوان میشد، اما امروزه علیرغم شیوایی ادبی و تصاویر چشمنواز توجهی به آن نشده، از یادها رفته و فقط نسخههای مربوط به سال 1280هـ ق از آن باقی مانده است. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی یکی از زیباترین نسخههای این کتاب را با استفاده از منابع نسخههای سنگی کتابخانۀ ملی و با هدف بررسی شاخصههای مهم تصاویر از جمله: طراحی شخصیتهای اصلی، ترکیببندیهای ویژه، بافتهای رایج و ارتباط ترکیبات با داستانپردازی مورد ارزیابی قرار داده است. در این میان مسئلۀ اصلی بدینگونه مطرح میشود که تصویرسازیهای این کتاب دارای چه ویژگیهای خاصی است؟ عناصر و عوامل تأکیدی بر روی صحنه و رویدادهای عاشورا از چه طریق بارز شده است؟ نتایج حاصله از این تحقیق نشان میدهد این کتاب شاخصههای ویژهای دارد از جمله: در میان کتابهای چاپ سنگی ایران، بزرگترین تصویرسازیها را دربر دارد. طراحیهای آن عناصری مانند بافت و ترکیببندیهای پویا مانند مارپیچ و مواج برای نمایان شدن موقعیتهای پرشور و ترکیبات مثلثی برای فضاسازیهای متنوع و گاه ایستا را نشان میدهد. غالب تصاویر با استفاده از ترکیببندیهای بغرنج و حالات پرتحرک شخصیتها و حیوانات، هاشورزنیهای مؤکد خطی بهخصوص در صحنههای نبرد، شوریدگی ویژهای دارد. از ویژگیهای دیگر، طراحی چهرۀ شاعر بهعنوان سندی مکتوب از مشاهیر ایران در انتهای کتاب است. همچنین در شیوۀ کلی طراحیها تأثیرپذیری از خصوصیات طراحی اروپایی و نگارگریهای ایرانی دیده میشود. ضمناً این کتاب از منابع مهم نمایش تعزیه به شمار میرود و همانند تعزیهها موقعیتهای مختلف داستان را با رویکرد روایی و نمایشی نشان میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عاشورا؛ تصویرسازی چاپ سنگی؛ تحفة الذاکرین؛ تعزیه؛ طراحی؛ ترکیببندی؛ نگارگری ایرانی | ||
| مراجع | ||
|
افشار مهاجر. کامران. 1384. هنرمند ایرانی و مدرنیسم. تهران: انتشارات دانشگاه هنر. شهیدی. عنایتالله. 1380. پژوهشی در تعزیه و تعزیهخوانی از آغاز تا پایان دورۀ قاجار. تهران: پژوهشهای فرهنگی. کریمزاده تبریزی. محمدعلی. 1363. احوال و آثار نقاشان قدیم ایران. ج ۱. لندن: مستوفی. کن بای. شیلا.1382. نقاشی ایرانی. ترجمۀ مهدی حسینی. تهران: انتشارات دانشگاه هنر. گاردنر. هلن. 1384. هنر در گذر زمان. ترجمۀ محمدتقی فرامرزی. تهران: آگاه. محمدی. رامونا. 1389. تاریخ و سبکشناسی نگارگری و نقاشی ایران. تهران: فارسیون. مارزلف. اولریش. 1390. تصویرسازی داستانی در کتابهای چاپ سنگی فارسی. ترجمۀ شهروز مهاجر. تهران: نظر. هینلز. جان. 1391. شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفصلی. تهران: چشمه. همایونی، صادق. تعزیه و تعزیهخوانی. تهران: جشن هنر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,562 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4,513 |
||