مطالعۀ تطبیقی نقوش گچبریهای مکشوفه از شهر تاریخی درهشهر با نمونههای مسجدجامع نایین | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 3، دوره 11، شماره 39، آبان 1395، صفحه 34-45 اصل مقاله (925.89 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2016.413 | ||
| نویسندگان | ||
| یوسف یوسف وند* 1؛ فرشاد میری2 | ||
| 1دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی، دانشگاه تربیت مدرس، شهر تهران، استان تهران. | ||
| 2دانشجوی دکتری باستانشناسی دانشکده هنر و معماری دانشگاه مازندران، شهر بابلسر، استان مازندران. | ||
| چکیده | ||
| شهر تاریخی درهشهر در جنوب غرب استان ایلام واقع شده است که تاریخ ساخت آن به قرن دوم هجری برمیگردد. از مهمترین یافتههای باستانشناسی این شهر تزیینات گچبری آن است که بهلحاظ زیبایی بصری، ترکیببندی نقوش و کاربرد نقوش گیاهی و هندسی از نمونههای کمنظیر این هنر در صدر اسلام به حساب میآیند. این گچبریها پلی ارتباطی در انتقال دستاوردهای هنری دوران ساسانی به دوران اسلامی بهشمار میروند. هدف این مقاله شناخت و بررسی نقوش این گچبریها و مقایسۀ تطبیقی آنها با نمونههای مسجدجامع نایین برای پاسخگویی به این سؤالات است: نکات مشترک گچبریهای این دو بنا کدام است؟ تأثیرگذاری و تأثیرپذیری نقوش گچبریهای درهشهر و مسجدجامع نایین از هم چگونه بوده است؟ تقدم و تأخر ساخت این گچبریهای نسبت به هم چگونه است؟ نتایج نشان میدهد اشتراکات زیادی بین گچبریهای این دو در زمینه نقوش گیاهی و هندسی، ترکیب بندی نقوش و انواع گرهها وجود دارد. استفاده از پلاکهای گچی با نقش مایههای گیاهی متأثر از هنر ساسانی در درهشهر و بهره گیری از کتیبههای گچی در مسجدجامع نائین نشان دهنده اینست که گچبریهای درهشهر به لحاظ تاریخ ساخت قدیمی تر از نمونههای نایین هستند. سازندگان این گچبریها با ریختن عناصر هنر ساسانی در قالب سنن اسلامی شیوهای نو برای تزیینات گچبری بوجود آوردهاند. روش تحقیق مقایسۀ توصیفی–تطبیقی است که بر پایۀ مطالعات کتابخانهای انجام گرفته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تزیینات گچبری؛ نقوش؛ درهشهر؛ مسجدجامع نایین | ||
| مراجع | ||
|
-ابن حوقل، محمد بن علی. 1345. صورۀالارض. ترجمۀ دکتر جعفر شعار. تهران: بنیاد فرهنگ. - ابن خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله. 1370. المسالک والممالک. ترجمۀ حسین قرهچانلو. تهران: نشر نو. - اصطخری، ابوالحسن. 1340. مسالک الممالک. بهکوشش ایرج افشار. زیر نظر احسان یارشاطر. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. - ابوالفدا، عماد الدین اسماعیل. 1349. تقویم البلدان. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. - اتینگهاوزن، ریچارد و گرابر، الگ. 1381. هنر و معماری اسلامی. ترجمۀ یعقوب آژند. تهران: سمت. - انصاری، جمال. 1366. «گچبری دورۀ ساسانی و تاثیر آن در هنر دورۀ اسلامی». فصلنامۀ هنر ش13: 373-318. - همدانی، باباطاهر. 1375. دوبیتیهای باباطاهر، ویرایش و نگارش منوچهر آدمیت. تهران: آتلیۀ هنر. - پوپ، آرتور و اکرمان، فیلیپس. 1387. سیری در هنر ایران. ترجمۀ نجف دریابندی و دیگران. ج 2و ج 7. تهران: علمی فرهنگی. دینلی، عادله و علمدار علیان. 1390. «بررسی نقوش گچبریهای مسجدجامع نایین». مجموعه مقالات همایش ملی هنر اسلامی دانشکدۀ هنر دانشگاه بیرجند: 100-115. -سلطان زاده، حسین. 1374. نایین شهر هزارهها. بی جا: دفتر پژوهشهای فرهنگی. -سجادی، علی. 1374. «بررسی هنر گچبری دورۀ اسلامی». فصلنامۀ اثر، ش 25: 43- 50. -صالحی کاخکی، احمد و حسام اصلانی. 1390. «معرفی دوازده گونه از آرایههای گچی در تزیینات معماری دوران اسلامی ایران»، مطالعات باستانشناسی، دورۀ 3، ش 1: 90 تا 106. - فلاری، اس. 1378. «مسجد نایین»، ترجمۀ کلود کرباسی، مجلۀ اثر، ش 22 و 23: 151-166. -قوچانی، عبدالله. 1375. «بررسی کتیبههای تاریخی نطنز و مسجدجامع نایین»، اثر، ش 26و27: 37 و 45. -گیریشمن، رومن. 1350. هنر ایران از آغاز تا اسلام. ترجمۀ محمد معین. تهران: علمی فرهنگی. - لک پور، سیمین. 1389. کاوشها و پژوهشهای باستانشناسی درهشهر. تهران: پازینه. -ماهرالنقش، محمود. 1376. معماری مسجد حکیم. تهران: میراث فرهنگی. - مقدسی، ابوعبدالله محمد ابن احمد. 1361. احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران. مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین. 1365. التنبیه و الاشراف. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. مصباح اردکانی، نصرت الملوک. 1387. «مطالعۀ تأثیر نقشمایههای دورۀ ساسانی بر نقوش گچبری دورۀ اسلامی»، نقشمایه، ش 2: 50-37. نعمتی بابایلو، علی و اسراء صالحی. 1390. «بررسی تطبیقی نقوش گچبریهای مسجدجامع نایین و مسجد نهگنبد بلخ از منظر نقش و ترکیب»، کتاب ماه هنر، ش 162: 104-96. -هنرفر، لطفالله. 1350. گنجینه آثار تاریخی اصفهان (آثار باستانی و الواح و کتیبههای تاریخی در استان اصفهان). تهران: چاپخانۀ زیبا. الحموی، یاقوت بن عبدالله. 1906. معجم البلدان. بهتصحیح محمد امین الخانجی. مصر: مطبعه المعاده. Blair, Shila. And Janatan Bloom. 2009. Stucco and plasters in Islamic lands. Landan. Oxford University press. Brend, B. 2007. Islamic Art. Landan. The British Museum Press. Peterson, Samuel R. 1977. The Masjid- I Pa Minar at Zavareh: A Redating and an Analysis of Early Islamic Iranian Stucco. Asiae. Pope, A. U. 1934. The Historic Significance of Stucco Decoration in Persian Architecture. The Art Bulletin. Pope, A. U. 1973. Vol. III. A survey of Persian Art. Oxford University Press. Keall, Edward l, J. , Leveque, Margaret A. , 1980, Qaleh-I Yazdigird: Its Architectural Decorations. The stuccoes as decorations, IRAN, vol. ХѴШ Zeymal, Ye. V. 2008. History & uses of stucco and plaster in central Asia. Oxford university press | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,553 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 5,085 |
||
