کلهر, علیرضا, قاسمی, بهزاد. (1401). مطالعه تطبیقی تحولات سیاسی مصر و سوریه براساس مفهوم بیداری اسلامی. , 10(21), 197-228. doi: 10.22070/iws.2023.15768.2170
علیرضا کلهر; بهزاد قاسمی. "مطالعه تطبیقی تحولات سیاسی مصر و سوریه براساس مفهوم بیداری اسلامی". , 10, 21, 1401, 197-228. doi: 10.22070/iws.2023.15768.2170
کلهر, علیرضا, قاسمی, بهزاد. (1401). 'مطالعه تطبیقی تحولات سیاسی مصر و سوریه براساس مفهوم بیداری اسلامی', , 10(21), pp. 197-228. doi: 10.22070/iws.2023.15768.2170
کلهر, علیرضا, قاسمی, بهزاد. مطالعه تطبیقی تحولات سیاسی مصر و سوریه براساس مفهوم بیداری اسلامی. , 1401; 10(21): 197-228. doi: 10.22070/iws.2023.15768.2170
مطالعه تطبیقی تحولات سیاسی مصر و سوریه براساس مفهوم بیداری اسلامی
1دانشجوی دکتری، گروه مطالعات منطقهای، دانشکده مطالعات بین الملل، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام.
2دانشیار، رشته تاریخ انقلاب اسلامی، گروه ژئوپلتیک محور مقاومت، دانشکده مطالعات بین الملل، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام.
چکیده
جنبش اعتراضی که از اواخر سال 2010 میلادی، در کشور تونس آغاز شد. به الگوی عمل جوامع عربی تبدیل شده و به سرعت کشورهای دیگر عربی را نیز درنوردید. این تحولات سیاسی اجتماعی با ویژگی بیثبات کنندگی، در کشور مصر به سرنگونی حسنی مبارک انجامید؛ اما در کشور سوریه خصوصیات منحصربهفردی پیدا کرده که با مفاهیم بیان شده توسط اندیشمندان بیداری اسلامی در جهان اسلام، همخوانی نداشت. لذا لزوم بازبینی تحولات این دو کشور و مطالعه شباهتها و تفاوتهای (سلبی و ایجابی) آنها به عنوان مسئله پژوهشی، بار دیگر تقویت شد. مقاله با هدف مطالعه تطبیقی جنبش اعتراضی مصر و سوریه، در تغییرات ساختاری و نهادی، نقشآفرینی علما و نخبگان و مردم، خشونتگرا یا مسالمتآمیز، دخالت اجانب و نتایج حاصل از آن، این سؤال را مورد توجه قرار داده است که؛ اعتراضات کشور مصر، در مقایسه با رویدادهای سوریه، بر اساس مؤلفههای بیداری اسلامی متشابهاند یا متفاوت؟ فرضیه مقاله بیان مینماید که دست یافتن به نتایج متفاوت در کشورهای سوریه و مصر، ناشی از تفاوت در برخورداری از مؤلفههای بیداری اسلامی است. موضوع مزبور با روش مطالعه تطبیقی-مقایسهای و با استفاده از منابع کتابخانهای و اینترنتی معتبر انجام شد. یافتههای مقاله بر اساس چهارچوب مفهومی پژوهش، بیانگر این است که؛ تحولات مصر به دلایل دیکتاتوری، وابستگی شدید حکومت مبارک به غرب و رابطه با رژیم صهیونیستی و در شباهت با شاخصهای بیداری اسلامی بوده است؛ ولی در کشور سوریه باوجود اعتراضات خفته قبلی، بر اساس عدم وابستگی حکومت سوریه به محور غربی-عربی و بازیگری در جبهه تقابل با رژیم صهیونیستی، به نوعی از خارج مدیریت شده است. در نتیجه تحولات مصر با نزدیکی فراوان به مفهوم بیداری اسلامی و مؤلفههای مشترک آن بوده است؛ ولیکن در کشور سوریه دارای نقاط افتراق فراوان با این شاخصها است
اسد آبادی، سید جمال (1360)، گزیده عروهالوثقی، ترجمه عبدالله سمند، تهران: مولی.
امامجمعه زاده، سید جواد و دیگران (1393)، «دومینوی تحولات بهار عربی در بستر جهانیشدن و توسعه ارتباطات»، فصلنامه علوم سیاسی، دوره 4، شماره 28.
امام خمینی، سید روحالله (1368)، صحیفه نور، ج 2، ج 6، ج 10، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
آلترمن، جان بی (1395)، افراطگرایی مذهبی پس از قیامهای عربی، مترجم امیرفاطمی صدر، ابوالقاسم راه جمنی و جمیله کوکبی، تهران، نشر بینالمللی الهدی.
پورسعید، فرهاد (1390)، «بررسی مقایسهای انقلاب اسلامی ایران و انقلاب مصر»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال چهاردهم، شماره دوم، شماره مسلسل 52.
توانا، محمدعلی و میرحسینی، محمد (1394)، «بررسی افراطگرایی و اعتدالگرایی در جنبش اخوان المسلمین مصر»، جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 3، شماره 1.
حبیباللهی مهدی، مسعودنیا، مهدی، (1395)، «رویکرد سهگانه حمایت، وساطت و مداخله آمریکا: مقایسه مصر جدید و ایران»، فصلنامه علوم سیاسی، سال دوازدهم، شماره 34.
خسروشاهی، سید هادی (1354)، یادنامه سید جمالالدین اسدآبادی، قم: دارالعلم.
دهقان، یدالله، کتابی، محمود، جعفری نژاد، مسعود (1396)، «بررسی نقش جنبش اخوان المسلمین در بحران سوریه»، دو فصلنامهجامعهشناسیسیاسیجهاناسلام، دوره 5، شماره
زارعان، احمد (1392)؛ «سنخ شناسی شکافهای اجتماعی در سوریه»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام؛ سال چهاردهم، ش 4.
سردار نیا، خلیلالله، کیانی، فائزه (1395)، «تحلیل بحران سوریه از منظر شکافهای اجتماعی»، دو فصلنامه جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 1.
سیفی ناجی، افسانه، جمشیدی محمدحسن، اسلامی محسن (1396)، «بررسی و تبیین عوامل مؤثر در ایجاد و استمرار بحران سوریه برمبنای مدل پژوهشی برچر»، دو فصلنامه جامعهشناسیسیاسیجهاناسلام، دوره 5، شماره
صالحی، سید جواد (1391)، «منحنی تحولات اصلاحی در سوریه و تحلیل نقش اپوزیسیون در این کشور»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه؛ سال نوزدهم، ش 70.
صفایی، ابراهیم (بیتا)، سید جمالالدین اسد افغانی، بیجا: شرق.
علایی، حسین، (1391). نقش و جایگاه سیاسی ارتش در مصر. مطالعات راهبردی جهان اسلام، دوره 13، شماره 50.
فرجی نصیری، شهریار؛ مسعودنیا، حسین؛ هرسیج، حسین (1394)، «نقش طبقه متوسط جدید در انقلاب 2011»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 4، شماره 2.
فلاح زاده، محمدهادی (1384)؛ جمهوری عربی مصر؛ تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر.
قزل سفلی، محمدتقی، فرخی، سمیه (1392)، «پارادایم مقاومت و بیداری اسلامی در پرتو تحولات شمال آفریقا و خاورمیانه»، فصلنامهمطالعاتجهاناسلام، دوره 1، شماره
قطب، سید (1381)، عدالت اجتماعی در اسلام، ترجمه: خسروشاهی، قم: مرکز البحوث العالمیه.
قطب، سید (1367)، ویژگیهای ایدئولوژی اسلامی، ترجمه: علی حجتی کرمانی، تهران، بینا.
قطب، محمد (1374)، بیداری اسلامی، ترجمه صباح زنگنه، تهران، انتشارات اطلاعات.
مجموعه مقالات (1383)، سید جمالالدین و نهضت بیداری اسلامی، تهران: مجمع تقریب مذاهب اسلامی.
مجیدی، حسن، نیکی ملکی، محمد (1391)، «تحلیل محتوی کیفی اخبار خبرگزاریها درباره تحولات مصر از 27 دی تا 23 بهمن»، نشریه رسانه، سال بیست و سوم، شماره 2.
محمدی، محسن (رقبا)، «جریان شناسی نهضتهای اسلامی در جهان اسلام- با تمرکز بر بیداری اسامی در خاورمیانه و شمال آفریقا»، نشریه پژوهشهای منطقهای، شماره 6.
مدرس چهاردهی، مرتضی (1344)، آراء و معتقدات سید جمالالدین افغانی، تهران: اقبال.
موسوی، محمد، توتی، حسینعلی، موسوی، محمدرضا (1391) «تحولات انقلابی مصر و جایگاه اسرائیل در منطقه» فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال هشتم، شماره 20.
Akl, May (April, 19, 2011). “The false hope of revolution in syria”,availablr in: http://mideast. Foreign policy.
Greetz, (1973), Religion as a Culture System' in the Inter National Culture, New York, Book
Azzam, maha (2011), "Islamism: extremists or Democrats"? in the Arab Spring, London: Conservative Middle East Council.
Tarek. (2010), Egypt on the Brink: From Nasser to Mubarak, Yale University press, New Haven and London.
باسم حسین الزیدی (2011)؛ الثورة السوریة: الشعارات و هتافات طائفیة ضد الأقلیات فی مختلف المحافظات التی شهدت تظاهرات، من أجل إرهاب وترویع الأقلیات الشیعیة العلویة والمسیحیة.com.
باسم حسین الزیدی (2012)، أسلامیو مصر والتحول البراغماتی –12-7-201.annaba.org
بهجت، جودت (2011)، یحکم مصر المجلس الأعلى للقوات المسلحۀ، مرکـز الجزیـرة للدراسات.
توفیق ابراهیم، حسنین (2011)، «ازمة نظام المصری التوازن بین السلطات ومعظلة الشرعیة» برگرفته از پایگاه الجزیره.
حمزاوی، العمرو (2005)؛ هل تبدأ أمریکا حوارا حقیقیا مع الإسلامیین؟SWI swissinfo.ch الوحدة الدولیة التابعة لهیئة الإذاعة والتلفزیون السویسریة (SRI).
الخیر الله، داود (2012)؛ «دور العناصر الخارجیّة فی الأزمة السوریّة» جریده الاخبار؛ الرقم: 67829.
دوران، میشل (2011)؛مقالتأزُّم الوضع فی سوریا، مؤسسة بروکینغز العربی.
زیاده یاسر (2015)، تحدیات السیاسة الخارجیة المصریة؛ المعهد المصری للدراسات.
الزیدی، باسم حسین (2012)، أسلامیو مصر والتحول البراغماتی –12-7-2012org.
سلمان، طلال (2016)، من سوریا إلى العراق وبالعکس: عن حروب الطائفیة والمذهبیة على العروبة، جریدة السفیر بتاریخ 2016-10-26 على الصفحة رقم 11 – قضایا وآراء.
