مطالعه تحولات تمثالهای نقاشی شده مینایی با تصویرشاهان وشاهزادگان دردوره قاجار (فتحعلی شاه تا انتهای دوره ناصرالدینشاه) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 67، مهر 1402، صفحه 145-169 اصل مقاله (1.22 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15874.2982 | ||
| نویسنده | ||
| الهه پنجه باشی* | ||
| الزهرا دانشکده هنر | ||
| چکیده | ||
| هنر پیکرنگاری درباری از هنرهای اصلی دوره قاجار است و درهنرهای مختلف این دوره دیده میشود. یکی از هنرهای وابسته به پیکرنگاری ترکیب نقاشی و جواهر بهصورت تمثالهای مینایی نقاشی شده است که نمادین بوده و دارای ویژگیهای تزیینی است و معمولاً به نمایندگان خارجی اهدا میشده است. در دوره فتحعلی شاه برای هدیه به سفرای خارجی ساخت مدال آغاز شد و در دورههای بعد هم ادامه یافت. موضوع تمثالهای نقاشی شده، چهره شاه در وسط قابی دایره یا بیضیشکل بود که بهعنوان پیش کش به نمایندگان داخلی و دول خارجی اهدا میشد، باتزیینات طلا و جواهر دردورقاب نقاشی شده همراه بود. هدف از این پژوهش مطالعه تمثالهای نقاشی شده دوره قاجار و بررسی نمونههای آن از دوره فتحعلی شاه تا انتهای دوره ناصری است که در حراجهای مختلف دنیا ارائه شده است. سؤال اصلی این پژوهش به این قراراست: تمثالهای نقاشی شده دوره قاجار دارای چه ویژگیهای ساختاری و محتوایی درهر دوره قاجاراست؟ روش تحقیق در پژوهش پیش رو توصیفی- تحلیلی بوده و با استفاده از منابع کتابخانهای صورت گرفته است. نتایج این پژوهش در بررسی تمثالها نشان میدهد، درتمامی ابعاد، قوانین پیکرنگاری در نقاشی این دوره درتمثال های کوچک نیز رعایت میشده و مضمون آنها چهره شاه در اندازه کوچک بوده و به صورت یاد بودی تزیینی و جواهرنشان تهیه میشده است. در دوره فتحعلی شاه جواهر بیشتری استفاده میشده است و دوره فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه پرتعدادترین دوره در خلق این تمثالها است. بررسیهای این پژوهش نشان میدهد تلفیق هنر و سیاست در تمثالهای دوره قاجار از طریق بهکارگیری نمادهای قدرت در تصاویر دیده میشود و هر چه از دوره فتحعلی شاه به دوره ناصرالدینشاه از تعداد جواهرات مصرفی کاسته میشود. بهکارگیری فراوان تمثال در همه دوره قاجار را میتوان تلاشی در جهت مشروعیت بخشیدن به سلطنت دانست. اکثرتمثالها برای اهدا به سفرای خارجی کارشده و هنر زیبای نقاشی روی مینا و ترکیب آن با جواهر تشکیلشده است و با سنجاق به لباس نصب میشده است. بعضی از این تمثالها در پشتکار نیز دارای نقاشی بوده و برخی در پشت ساده و تکرنگ میباشند. تولید در دوره اول قاجار بیشتر و سپس دوره ناصری و کمترین موارد دوره محمدشاه است. جواهرات در دوره فتحعلی شاه بیشترین کاربرد درتمثالها را در همه دورهها داشته است. سیر چهره شاه از آرمانگرایی به سمت واقعگرایی مسیر نقاشی پیکرنگاری این دوره را طی میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شاهان قاجار؛ تمثال؛ پیکرنگاری درباری؛ نقاشی؛ جواهر؛ میناکاری | ||
| مراجع | ||
|
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان.(1345). روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
احمدی، بهرام.(1392). مروری بر هنر عکاسی دوران قاجار و تاثیر آن بر هنر نقاشی، مجله چیدمان، سال 2، ش 2، ص 68-62.
بایبوردی، حسین.(1347). وحیدمهر، ش 58، ص 909-904.
پاکروان، امینه.(1377). آقا محمدخان قاجار، ترجمه: جهانگیر افکاری، ناشر: جامی.
پروین، ناصرالدین.(1377). تاریخ روزنامهنگاری ایرانیان و دیگر پارسی نویسان، جلد1، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
خاوری شیرازی، فضلالله.(1380). تاریخ ذوالقرنین، جلد 1، تصحیح: ناصر افشار، تهران: کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
خورموجی، محمدجعفر.(1344). حقایق الاخبارناصری، کوشش: حسین خدیو جم، تهران: زوار.
دهخدا، علیاکبر.(1377). لغتنامه، به کوشش: محمد معین، سید جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران.
ذکاء، یحیی.(1384). زندگی و آثار استاد صنیع الملک، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
رابینو، دی بورگماله، ه.ل.(1344). نشانهای دوره قاجار، ترجمه: جهانگیر قائممقامی، مجله یغما، ش 18، ص 323-318.
رازی پور، فاطمه.(1394). مدالها و نشانهای تاریخی، نشریه آستان هنر، ش 13، ص 79-72.
سید بنکدار، سید مسعود.(1391). تبیین تاریخی و نقد نحوه بازنمایی چگونگی اعمال قدرت سیاسی حاکمیت صفوی در سفرنامههای اروپائیان، رساله دکتری تاریخ گرایش ایران بعد از اسلام با عنوان: تبیین تاریخی و نقد نحوه بازنمایی چگونگی اعمال قدرت سیاسی حاکمیت صفوی در سفرنامههای اروپائیان، دانشگاه اصفهان، استاد راهنما: فریدون الهیاری، استاد مشاور: علیاکبر کجباف.
سید بنکدار، سید مسعود، مهناز کمالوند.(1398). بررسی نقش و جایگاه نشانها و مدالهای عصرقاجاردر روابط خارجی و داخلی این دوره، مجله مطالعات تاریخ اسلام، سال 11، ش 41، ص 107-77.
سپهر، محمدتقی (لسان الملک).(1377). ناسخ التواریخ قاجاریه، جلد 1، به اهتمام: جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
شهیدی، یحیی.(1350). نشانهای دوره قاجار، ش 3، سال 6، شماره مسلسل: 34.
شمس اشراق، ع.(1369). نخستین سکههای امپراتوری اسلام، اصفهان: دفتر فرهنگی استاک.
شیخ نوری، محمد امیر، علیزاده بیرجندی، زهرا.(1388). بحران مشروعیت دولت ناصری و تاثیرآن در گرایش ناصرالدینشاه به اصلاحات تجددگرایانه، تاریخ ایران و اسلام، ش 1، ص 76-49.
علیزاده بیرجندی، زهرا، سمیه حمیدی، الهام ملکزاده.(1396). واکاوی خاستگاه و کارکردهای نشانهای دولتی عصر قاجار، سال 8، ش 1، ص 98-79.
فیاضی، عمادالدین.(1388). بررسی اسنادی ازنشان های طلا و نقره شهر در دوره پهلوی، پیام بهارستان، ش 6، ص 650-629.
فریه، ر، دبلیو.(1374). هنرهای ایران، ترجمه: پرویز، مرزبان، تهران: فرزان روز.
کسروی، احمد.(1352). مجموعه 78 رساله و گفتاراز کسروی، به کوشش یحیی ذکاء: تهران.
مشیری، محمد.(1350). نشانها و مدالهای ایران ازآغازسلطنت قاجاریه تا امروز، سال 6، ش 6، شماره مسلسل: 37.
ملکزاده بیانی، ملکه.(1349). معرفی یک اثر مهم هنر و تاریخی، بررسیهای تاریخی، 5، ص 15-1.
موریه، جیمز.(1386). سفرنامه (گزارش هیئت اعزامی به ایران)، ترجمه: ابوالقاسم سری، تهران: امیرکبیر.
مفخم، محسن.(1347). نشانهای رسمی و دولت شاهنشاهی ایران، تهران: ایرانمهر.
نفیسی، علیاکبر، (ناظم الاطباکرمانی). (1355). فرهنگ نفیسی، به کوشش: محمدعلی فروغی، تهران: کتابفروشی خیام.
نسخه خطی نشانهای دولت علیه ایران (بیتا). کتابخانه ملی ایران و مرکز اسناد، شماره بازیابی: 67195: ث. 7578.
Diba,l.s.(1999), Royal Persian Paintings, New York&London:Qajar Epoch Tauris Publishers.
Raby,Julian(1999),QajarPortraits,London,NewYork,I.B.Tauris Published.
Ekhtiar,Maryam.(2001),Nasir al Dinshah and the Dar al Fuun, the Evolution of an Institution.
Stocqeler,J.H.(1832), Fifteenmonths Pilgrimage thorugh Untrodden tracts of Khuzistan and Persia in journey from of India to England, voll, London: Saunders and Othey Conduit Street. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 777 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 918 |
||
