تحلیل ساختار و مضمون طرح قالیچه محرابی محفوظ در موزه توپقاپی بر اساس آراء کوماراسوامی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، فروردین 1402، صفحه 181-193 اصل مقاله (589.79 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15882.2984 | ||
| نویسندگان | ||
| ساحل عرفان منش* 1؛ علی پیری2 | ||
| 1استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، | ||
| 2استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان | ||
| چکیده | ||
| قالیچههای محرابی از جمله دستبافتههایی است که در دوره صفویه بهطور گسترده طراحی و تولید شده است. ساختار کلی طرح این قالیچهها دارای دو بخش است. بخش بالایی با استفاده از مضامین مذهبی و بخش پایین طرح نیز با استفاده از آرایههای اسلیمی و ختایی و درختان و گلها تزیین شده است. از جمله این قالیچهها، قالیچهی موجود در موزه توپقاپی است که با توجه به اندازه و تزئینات آن بهنظر میرسد جهت مراسم عبادی استفاده میشده است. پژوهش حاضر با در نظر گرفتن نظریه کوماراسوامی، که تزئین و آرایههای بکار رفته در هنرهای سنتی را صرفاً جهت زیبایی ندانسته بلکه دلالتگر میداند، با هدف تحلیل ساختار و مضمون طرح قالیچه محرابی محفوظ در موزه توپقاپی صورت گرفته است و در پی پاسخ به این سوالات است که: 1. ساختار قالیچه محرابی موجود در موزه توپقاپی بر چه اساس و پایه است؟ 2. این ساختار و تزئینات آن، چه تأثیری در مضمون قالیچه داشتهاند؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانهای است و تفسیر و تحلیلها بر اساس آراء کوماراسوامی صورت گرفته است. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که این قالیچه دارای ساختاری چندبخشی در طراحی است و ساختار قالیچه مذکور با توجه به مقیاسهای انسانی بافته شده است و هر کدام از این بخشها، تزئینات و نقشمایهها نیز با معنای کلی اثر در ارتباط هستند. بنابراین پیکره مورد نظر همچون عالم صغیر بوده که بازنمودی از عالم کبیر است. قالیچه محفوظ در موزه توپقاپی را با توجه به نظرات کوماراسوامی میتوان زیر مجموعه هنرهای سنتی قرار داد که همه اجزای آن در خدمت یک کل هستند و قالیچه چون معبدی مقدس یا کیهان است که صورت، کاربرد و معنا بر تعالی و رهایی کامل دلالت دارند. این تعالی در قالیچه مورد نظر دربرگیرنده اندیشه تشیع است که در بالاترین نقطه -که همان محراب است- رخ میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دوره صفویه؛ قالیچه محرابی؛ تشیع؛ تعالی؛ کوماراسوامی | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب؛ نامور مطلق، بهمن و عرفانمنش، ساحل1399، تحلیل معنا در قالیچه محرابی موجود در موزه متروپولیتن با روش آیکونولوژی، کیمیای هنر، دوره9، شماره37، 71-85.
بلخاری، حسن، 1398، اسرار مکنون یک گل، چاپ سوم، تهران: فرهنگستان هنر.
بویلستون، نیکلاس، 1387، آناندا کوماراسوامی و تفسیر نمادها، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، شماره9، ص81-92.
پیری، علی، حسنوند، محمد کاظم، 1400، تبیین شیوه طراحی قالی لچک و ترنج با صحنههای گرفت وگیر و شکار، محفوظ در موزه میهو، کیوتو، ژاپن. جلوه هنر, دوره 13، شماره2، 7-20.
تختی مهلا، سامانیان صمد، افهمی رضا. 1388، بررسی و تحلیل هندسی فرشهای محرابی دوره صفویه . نشریه علمی گلجام. دوره 5، شماره 14، 125-140.
خمینی، روحالله، 1373، آدابالصلوه(آداب نماز)، چاپ چهارم: تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)(نشر عروج).
زرین کوب، عبدالحسین،1383، تصوف ایرانی در منظر تاریخی آن، ترجمه مجدالدین کیوانی، تهران: سخن.
شریعتدوست، فاطمهالسادات،1392، ترجمه و تحقیق تفسیر آیه نور، استاد راهنما: محمد رضوی، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم حدیث تهران مرکز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
شمسایی، الهام، 1393، نگاهی نمادشناسانه و اسطوره محور به حضور گنگدژ در نقشمایههای فرش ایرانی، دوفصلنامه گلجام، دوره10، شماره26 ، 5-14.
طباطبایی، محمدحسین،1374، تفسیرالمیزان، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی،20 جلد، قم: اسلامی.
عرفانمنش، ساحل، آژند، یعقوب و نامور مطلق، بهمن. (1400). تحلیل معنای قالیچه محرابی«سلیمان نبی» با روش آیکونولوژی. نشریه هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی،دوره 26، شماره3، 99-108.
عرفانمنش، ساحل،1399، تحلیل آیکونولوژیک قالیچههای محرابی در دوره صفویه، استاد راهنما: یعقوب آژند و بهمن نامور مطلق، رساله دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیل هنر اسلامی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
غزالی، امام محمد، 1391، کیمیای سعادت، با مقدمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: نگاه.
فرنبغ دادگی،1385، بندهش ، ترجمه مهرداد بهار، چاپ سوم، تهران: توس
فنایی، زهرا، آیت اللهی، حبیب الله، چیت سازیان، امیرحسین، شیرازی، علی اصغر، نادعلیان، احمد، 1392، بررسی و مقایسه قالیهای محرابی صفوی و ترانسیلوانیایی با تأکید بر طرح، رنگ و نقش، مطالعات هنر اسلامی، دوره 10، شماره 19، 73-94.
فیض کاشانی، ملامحسن، 1362، اصولالمعارف، تحقیق آشتیانی، تهران، قم، حوزه علمیه قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
قانی، افسانه، محرابی، فاطمه، 1398، بررسی و تحلیل عناصر بصری قالیچه جانمازی صفوی بر اساس آرا ژرار ژنت، فصلنامه نگره، دوره14،شماره 52 ، 69-83.
کربن، هانری، 1358، ارض ملکوت، کالبد انسان در روز رستاخیز، از ایران مزدائی تا ایران شیعی، ترجمه سید ضیاءالدین دهشیری، تهران: مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها.
کربن، هانری، 1394، چشم انداز های معنوی و فلسفی اسلام ایرانی، ترجمه انشاالله رحمتی، تهران: سوفیا.
کوماراسوامی، آناندا، 1384، استحاله طبیعت در هنر، ترجمه صالح طباطبایی، تهران: فرهنگستان هنر.
کوماراسوامی، آناندا، 1393، فلسفه هنر مسیحی و شرقی، ترجمه و شزح امیر حسین ذکرگو، تهران: فرهنگستان هنر.
لیپسی، راجر و کوماراسوامی، آنانداکنتیش،1389، هنر و نمادگرایی سنتی: گفتارهایی از آناندا کوماراسوامی، ترجمه صالح طباطبایی، تهران: موسسه تألیف ترجمه و نشر آثار هنری متن.
موسویلر، اشرفالسادات و رسولی، اعظم ،1389، بررسی نمودهای اساطیری خورشید و مهر در فرش دستباف ایران»، گلجام، شماره16، 111-132.
میرزایی عبداله، شجاری مرتضی، پیربابایی محمدتقی، 1393، تجلی اسماء الحسنی در قالی های محرابی عصر صفوی. نشریه علمی گلجام. دوره 10، شماره 25، 63-84.
نامور مطلق، بهمن و کنگرانی، منیژه، 1394، فرهنگ مصور نمادهای ایرانی، تهران: شهر.
Atlihan, Serife, 2011, End Finishes of Topkapi Palace Museum Prayer Rug, International Conference on Oriental Carpet, UK: ICOC
Coomaraswamy, Ananda, 1955, The Christian and Oriental philosophy of art, New York: Dover Publication.
Coomaraswamy, Ananda,1977, Traditional Art and Symbolism, Selected Papers, ed, Roger Lisepy, Princeton University Press.
Coomaraswamy, Ananda,2004, The Essential, ed. Rama P. Coomaraswamy, World Wisdo, Publishers.
Frances, Michael, 1999, “Some Wool Pile Persian-Design Niche Rugs”, International Conference on Oriental Carpet Danville, California, (volume5) part2, 36-75. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,323 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 703 |
||
