مطالعه تطبیقی ساختار وتزیینات کتیبه خط کوفی مورق مسجد جامع و مسجد حیدریه قزوین | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 23-43 اصل مقاله (1.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.4211.2135 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا عسگری* 1؛ عبدالرضا چارئی2 | ||
| 1دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته ارتباط تصویری، دانشگاه شاهد، دانشکده هنر | ||
| 2عضو هئیت علمی دانشکده هنر دانشگاه شاهد | ||
| چکیده | ||
| خط کوفی تزیینی یکی از کهنترین خطوط در کتیبههای معماری و بنای اسلامی به شمار میآید. ظرافت و زیبایی خط کوفی تزیینی را میتوان در کتیبههای ایرانی به ویژه مسجد حیدریه و جامع قزوین مربوط به دوره سلجوقی جستجو کرد. هدف اصلی مقاله حاضر شناسایی و استخراج تمام حروف کتیبه برای بررسی ویژگیهای ساختاری و تزیینی از نظر تشابه و تفاوت است. سؤالهای تحقیق آن است که تشابهات و تمایزهای بین ساختار نوشتاری، هندسی و تزیین گیاهی خط کوفی مسجد حیدریه و جامع قزوین به چه صورتهایی نمودار گشته است؟ آیا خطوط کوفی آمده درکتیبههای مساجدجامع و حیدریه قزوین از لحاظ ساختاری و تزیین از یکدیگر تأثیر پذیری داشته اند؟ روش پژوهش براساس توصیفی-تحلیلی ومبنای گردآوری کتابخانه ای، مشاهدات میدانی و بازدید میباشد. یافتههای تحقیق نشان دهنده وجود اشتراکات ساختار نوشتاری و تزیین گیاهی در هر دوکتیبه است؛ به دلیل این که مسجد حیدریه بر اساس فاصله زمانی بعد از مسجد جامع ساخته شده است تا حدودی از لحاظ ساختار و تزیین از این کتیبه تأثیرپذیری داشته است،کتیبه حیدریه علاوه بر ساختار نوشتاری و گیاهی از ساختار هندسی نیز بهره جسته و پا را فراتر نموده و ساختاری نوین با شاخصه هایی، زیبایی را با ورود حرکت مورب حروف در کتیبه و ترسیم تزیینیِ گرههای هندسی و گره اتصال، تکامل و پیشرفت نوینی ازساختارخط کوفی ایرانی را معرفی مینماید. به دلیل قدرت بیانی در ساختار بنا نوعی استحکام، انسجام و تعادل با فضای معماری این دو بنا برقرار شده است و همین ویژگیها میتواند بهعنوان نمونهای شاخص برای طراحان گرافیک در زمینه طراحی حروف، الگویی برای تجربیات نوین مورد بهره برداری قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کتیبه؛ خط کوفی مورق؛ مسجد جامع؛ مسجد حیدریه | ||
| مراجع | ||
|
ایمانی، علی. (1385). سیر خط کوفی در ایران. تهران. زوار.
ایرانی،عبدالمحمد.(؟).پیدایش خط و خطاطان.تهران،انتشارات یساولی.
ایمنی، عالیه، (1389). بیان نمادین در تزیینات معماری اسلامی، ماه هنر، شماره 142، تیر.
اردلان، نادر و لاله بختیار(1380). حس وحدت، نشر خاک، تهران
بوکهارت،تیتوس. رجب نیا،مسعود. ( 1365 ).هنراسلامی زبان و بیان.تهران.سروش
بهپور،باوند.(1384).کتیبه نگاری دوره قاجار.هنرهای زیبا. شماره 84،225
پوپ، آرتور، (1386). معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران، اختران.
موسوی جزایری، سیدمحمد وحید، ( 1384). دانشنامه کوفی. جلداول،، چاپ اول، تهران، مؤلف
مشیری، محمد.( 1354)راهنمای خواندن انواع خطوط کوفی،تهران،موسسه سکه شناسی ایران و موسسه انتشارات اشرافی.خرداد
مکی نژاد، مهدی. مقاله ساختار و ویژگی کتیبه های کوفی تزئینی(گل دار و گر ه دار) در دوره سلجوقی و ایلخانی (1397 ) فصلنامه نگره، شماره 46، 17-27
معصموم زاده جوزدانی، فرناز.پورمند، حسنعلی. خزائی، محمد، زبان محاجر در کوفی تزیینی ،نشریه هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی،شماره 4. ( 1394)،59- 72
معصو م زاده، فرناز. فهیمی فر، اصغر. جباری، صداقت. رویکردهای عرفانی در طراحی کتیبه های کوفی معقد، فصلنامة نگره، شماره ۲۷،(1392) ،5-17
وزیری،علی نقی.( 1337) تاریخ عمومی هنرهای مصور،تهران
خانی پور، رضا. (1383)کتیبه و کتیبه نگاری. کتاب ماه هنر. بهمن و اسفند.
ذولفقاریان، معصومه. ( 1384). بررسی مهمترین منابع و مأخذعصر سلجوقی. شماره 15پاییز. سخن سمت.94
زارعی، باب الله. (1373). خط کوفی و کاربرد آن در گرافیک. تهران. فرهنگ و ارشاد اسلامی.
زمانی، عباس.(1352 ). خط کوفی تزیینی در آثار تاریخی اسلامی. شماره128.هنر و مردم.15-33
سفادی، یاسین، شایسته فر، مهناز. (1381)، خوشنویسی اسلامی. نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
س-م-دی ماند.فریار،عبد الله.( 1336). راهنمای صنایع اسلامی. تهران.
شیمل، آنه ماری. شایسته فر، مهناز. (1381). خوشنویسی اسلامی. تهران. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
فکرت، محمدآصف. (1377). خط کوفی. تهران. کیان کتاب.
فضائلی، حبیب الله.( 1391ق). اطلس خط. اصفهان. چاپ زیبا.
فضائلی، حبیب الله. ( 1382). تعلیم خط. تهران. سروش.
قلیچ خانی، حمیدرضا. (1373). رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته. تهران. روزنه.
قوچانی،عبدالله. (1364). خط کوفی معقلی در مساجد باستانی اصفهان.تهران. بنیاد اندیشه اسلامی.
گلریز، محمدعلی. (1382). مینودر یا باب الجنه قزوین تاریخ و جغرافیای قزوین،جلد اول، قزوین، طه.
گرومن، آدلف. (1383). منشا و توسعه ابتدایی کوفی گلدار. ترجمه مهناز شایسته فر، تهران. مطالعات هنر اسلامی.
لینگز، مارتین، مهرداد. (1377). هنرخط وتذهیب قرآن. ترجمه قیومی بیدهندی. تهران،گروس.
الکردی المکی الخطاط، محمد طاهر بن عبد القادر. (1939م 1258ه). تاریخ الخط العربی و آدابه. مکتبه الهلال .المصر
Sabari, Ahmadreza. Motamedi, Shervin. Shamshirband, Shahaboddin. Lewis Kausel, Cecilia. Petkovi_c f, Dalibor. Endut a, Esmawee. Ahmad a, Sabarinah Sh. Hashim b, Roslan, Roy, Chandrabhushan. Evaluating the legibility of decorative arabic scripts for Sultan Alauddin mosque using an enhanced soft-computing hybrid algorithm. Elsevier. Amsterdam, (2016). 55.127-144
Zafar, Aasim. Iqbal, ArshadApplication of soft computing techniques in machine reading of QuranicKufic manuscripts, Journal of King Saud University. (2020). 2-8
Abo Elesaad, Marwa. Arabic calligraphy as an aesthetic element in the design of printed women fabrics through global fashion trends. International Design Journal.2016. Volume 6, Issue3.259-276 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,591 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 5,620 |
||