مقامات سلوک در عرفان اسلامی و تجلّی آن در دو نگاره سماع صوفیان و مستی لاهوتی و ناسوتی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 62، تیر 1401، صفحه 19-37 اصل مقاله (1.2 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.4648.2270 | ||
| نویسندگان | ||
| گلنار علی بابائی* 1؛ خشایار قاضی زاده2 | ||
| 1مربی دانشگاه فنی و حرفه ای | ||
| 2عضو هئیت علمی دانشکده هنر، دانشگاه شاهد | ||
| چکیده | ||
| از مضامین مهم و عام عرفانی مقامها و منازل سلوک است. مقامهای سلوک حاصل تأملات عرفا و کشف و شهود حقایق قرآنی و لطایف حکمی بر اثر مجاهدات سالک است. این مضامین عرفانی در دوران نگارگری ایرانی- اسلامی و به خصوص در اندیشه و عقاید حکام و وزرای اسلامی در دوره تیموری و صفوی بازتاب بسیاری داشته که به موجب آن کتبی با مضمون و روایات عرفانی کتابآرایی و تزیین شده است. از میان کتب موجود، دیوان حافظ نیز، نگارگری و تنظیم شده که در این پژوهش دو نگاره مورد نظر آن، سماع صوفیان اثرکمالالدین بهزاد و نگاره مستی لاهوتی و ناسوتی اثر سلطان محمد از نظر تجلی مقامات سلوک مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله پیشرو با هدف بررسی تجلی مقامات سلوک در عرفان اسلامی و بازیابی و تأثیر آن در تصویرگری دو نگاره مورد نظر صورت پذیرفته است. تحقیق حاضر در پی پاسخ به این سوال است: دو نگاره مورد نظر که با مضمون عرفانی مصور شدهاند، چگونه در بطن و حالات پیکرهها مقامات سلوک عرفانی را متجلی ساختهاند؟ روش تحقیق به صورت توصیفی- تحلیلی انجام شده است و شیوه جمعآوری اطلاعات، به صورت کتابخانهای و منابع الکترونیکی صورت گرفته است. روش تجزیه و تحلیل به صورت کیفی است. یافتههای موجود در این پژوهش حاکی از آن است که دو نگاره مورد نظر از جهت تجلی مقامات سلوک عرفانی که تجلیات افعالی و صفاتی و ذاتی خداوند است، به طور منظم و با تجسم این تجلیات در عرفان اسلامی و ظهور آن در روند حالات پیکرهها از نازلترین مقام تا علوّ درجات مصور شده است، و پیامی چون رسیدن از فرش به عرش الهی را در خود نهفته دارد و در انتها مقام فناء فیالله را ظاهر نموده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عرفان اسلامی؛ مقامات سلوک؛ عرفان و نگارگری؛ نگاره سماع صوفیان؛ نگاره مستی لاهوتی و ناسوتی | ||
| مراجع | ||
|
ابن عربی.1367. ده رساله ابن عربی. مقدمه و تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: مولی.
اردلان، نادر و لاله بختیار. 1390. حس وحدت، سنت عرفانی در معماری ایرانی. ترجمه ونداد خلیلی. تهران: علم معمار.
آژند، یعقوب. 1384. سیمای سلطان محمد نقاش. تهران: فرهنگستان هنر.
- ، - . 1387. مکتب نگارگری هرات. چاپ اول. تهران: فرهنگستان هنر.
- ، - . ۱۳۷۹. شکلگیری شیوه صفوی. مجموعه مقالات اولین دوسالانه بینالمللی جهان اسلام. سایه طوبی. تهران. فرهنگستان هنر. صص 32 – 21.
الطوسی، احمد بن محمد. 1360. سماع و فتوت. الهدیة السعدیة فی معان الوجدیه. به اهتمام احمد مجاهد. تهران: منوچهری.
اعوانی، غلامرضا. 1375. حکمت و هنر معنوی. تهران: گروس.
انصاری، خواجه عبدالله. 1379، شرح منازلالسائرین. شرح عبدالرزاق کاشانی. نگارش علی شیروانی. تهران: الزهرا.
بورکهارت، تیتوس. 1374. درآمدی بر آئین تصوف. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی.
بینیون، لورنس و ج.و.س. ویلکینسون و بازل گری. 1378. سیر تاریخ نقاشی ایرانی. ترجمه محمد ایرانمنش. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.
پاکباز، رویین. 1393. دایره المعارف هنر (نقاشی، پیکره سازی، گرافیک). چاپ دوازدهم. تهران: فرهنگ معاصر.
حکمت، نصرالله.۱۳۸۴ . حکمت و هنر در عرفان ابن عربی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
رزمجو، حسین. ۱۳۶۸. انسان آرمانی و کامل در ادبیات حماسی و عرفانی فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
زرینی، سپیده سادات و محسن مراثی. 1387. بررسی چگونگی تاثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی. فصلنامه علمی - پژوهشی نگره. شماره7. سال چهارم. صص 105-93.
سراج طوسی، ابونصرعبدالله. 1382. اللمع فی التصوّف. تصحیح رینولد آلن نیکلسون. ترجمه مهدی محبتی. تهران: اساطیر.
سهروردی، شهابالدین. 1364. عوارف المعارف. ترجمه ابو منصور عبدالمومن اصفهانی. به کوشش انصاری. تهران: علمی و فرهنگی.
صدری، مینا. 1382. جلوه مقامهای عرفانی در آثار کمالالدین بهزاد. مجموعه مقالات همایش بینالمللی کمالالدین بهزاد. 24 – 27 آذر ماه. تهران – تبریز. صص 445 -429.
عصمتی، حسین و محمدعلی رجبی.1390. بررسی تطبیقی عناصر بصری نگارههای حماسی و عرفانی. نگره. شماره20. دوره ششم. صص19-5.
علی بابائی، گلنار و خشایار قاضیزاده. 1398. بازجست معانی عرفانی در شکل و ساختار نگاره مستی لاهوتی و ناسوتی. کیمیای هنر. شماره 32. سال هشتم. صص23 – 7.
غزالی، ابو حامد محمد. 1333. کیمیای سعادت. جلد اول. تهران: کتابخانه و چاپخانه مرکزی.
قشیری، ابوالقاسم.1383. رساله قشیریه، ترجمه ابو علی حسن بن احمد عثمانی. تصحیح بدیعالزمان فروزانفر. تهران: علمی و فرهنگی.
کاشانی، عزالدین محمود. 1394. مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة. تصحیح همایی. تهران: هما.
گوهرین، سید صادق. ۱۳۶۷. شرح اصطلاحات تصوف. جلد9-1. تهران: زوار.
لاهیجی، محمد. ۱۳۷۴. مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز. تهران: انتشارات سعدی.
مایل هروی، نجیب.1373. اندر غزل خویش نهان خواهم گشتن. تهران: نشر نی.
مددپور، محمد. 1387. حکمت انسی و زیباییشناسی عرفانی هنر اسلامی. چاپ سوم. تهران :سوره مهر.
معرک نژاد، سید رسول. ۱۳۸۶. سماع درویشان در آینه تصوف. نشریه خیال. شماره 22- 21. صص41-4.
نسفی، عزیزالدین. 1372. رسائل الانسان الکامل. مقدمه ماژیران موله. ترجمه دکتر سید ضیاء الدین دهشیری. چاپ دوازدهم. تهران: طهوری.
نصر، سید حسین. 1394. هنر و معنویت اسلامی. ترجمه رحیم قاسمیان. چاپ سوم. تهران: حکمت.
نظرلی، مائیس. 1390. جهان دوگانه مینیاتور ایرانی. ترجمه عباس علی عزتی. تهران: فرهنگستان هنر.
هجویری، ابوالحسن. 1383. کشف المحجوب. تصحیح محمود عابدی. تهران: سروش.
همدانی، مولی عبدالصمد. 1387. بحرالمعارف. تحقیق و ترجمه حسین استاد ولی. جلد اول. تهران: حکمت.
همدانی، عین القضات. 1389. تمهیدات. مقدمه و تصحیح و تحشیه و تحقیق دکتر عفیف عُسَیران. چاپ هشتم. تهران: منوچهری.
Bahari, Ebadollah. Bihzad, Master of Persian Painting. Pablished by I.B Tauris and co. Ltd. 1990.
http.www. metmuseum.org/toah/works-of-art/17.81.4/ | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,199 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,546 |
||