بررسی نگاره مرد سوار بر پرنده در نسخه خطی دقایق الحقایق نصیرالدین محمد معزم هیکلی با رویکرد آیکونولوژی پانوفسکی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 68، دی 1402، صفحه 95-111 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15456.2931 | ||
| نویسندگان | ||
| فائزه رضایی* 1؛ سعید خودداری نایینی2 | ||
| 1دانشآموخته ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر، شهر تهران | ||
| 2استادیار و عضو هیئتعلمی دانشگاه هنر، دانشکده حفاظت و مرمت، شهر تهران | ||
| چکیده | ||
| کتاب دقایق الحقایق؛ یکی از نسخههای خطی مصور در باب علوم غریبه است که در آناتولی در سال 671 و 672 قمری به خط مؤلف و با 51 نقاشی از کاتب نسخه تصویرگری شده است. تلفیق علوم لیمیا، هیمیا، سیمیا و احکام نجوم در شکلگیری این کتاب تأثیر داشته است. تصاویر این نسخه ارزش زیادی دارند چراکه اطلاعات گستردهای از اعتقادات مشایخ مسلمان آسیای صغیر، در دوره سلجوقی در اختیار ما قرار میدهد. هدف از این پژوهش بررسی مفهوم نگاره مردی سوار بر پرنده در نسخه دقایق الحقایق بر اساس رویکرد آیکونولوژوی پانوفسکی است. آیکونولوژی دارای سه مرحله اساسی است که میتواند لایههای معنایی ظاهری و پنهان نقوش را برای ما آشکار کند. سؤالهایی که در این زمینه مطرح میشوند: 1. تصویر مردی سوار بر پرنده در این کتاب بر اساس رویکرد آیکونولوژی بر پایه چه اعتقاداتی شکلگرفته است و 2. آیا این اعتقادات منشایی ایرانی دارد؟ ریشه اصلی تصویر مردی سوار بر پرنده بر اساس رویکرد آیکونولوژی را در کجا میتوان یافت؟ اهمیت و ضرورت بررسی تصاویر این نسخه آشنایی با اعتقادات پیشینیان و تصویرگری علوم غریبه در قرن هفتم است. برای پاسخ به این سؤال از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانهای استفادهشده است. پس از توصیف نقش مرد سوار بر پرنده و مطالعه متن کتاب، مصادیق تصویری در سایر نسخهها گردآوریشده است تا به کمک آنها بتوان علت استفاده از چنین مضمونی را دریافت و ریشههای پنهان تصویری مرد سوار بر پرنده را تفسیر کرد. مهمترین نتیجه پژوهش علت استفاده از چنین نقشمایهای را مرتبط با مفاهیم کیهانشناختی هند میداند. این نقاشی احتمالاً باید از غاز مرکب برهما -خدای سیاره مشتری- الهام گرفته باشد و یا از گارودا، مرکب ویشنو که با سیاره عطارد در ارتباط است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دقایق الحقایق؛ هنر نقاشی؛ مرد سوار بر پرنده؛ آیکونولوژی؛ هند | ||
| مراجع | ||
|
ادهم، نیما (1398). دگر ریختی در تصاویر چاپ سنگی اسکندرنامه نقالی، پایاننامه دکتری، دانشگاه هنر، تهران
رضازاده، طاهر (1394)، فلزکاری غرب ایران در سدههای ششم و هفتم هجری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
ریشار، فرانسیس (1383)، جلوههای هنر پارسی: نسخههای نفیس ایرانی قرن ۶ تا ۱۱ هجری قمری موجود در کتابخانه ملی فرانسه، ترجمه عبدالمحمد روحبخشان، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
کریمی، بهزاد (1398). طرحوارهای در باب پژوهش تاریخ و متن در حوزه علوم غریبه، تاریخ نو، شماره 29، ص 9-20
گوهری، مصطفی و کاظم بیگی، محمدعلی (1394). وضعیت علوم غریبه پس از حمله مغول بررسی موردی آثار ملاحسین واعظ کاشفی، تاریخ و فرهنگ، شماره 95، ص 137-157
موسی پور، ابراهیم (1387). تعویذ در دوازده + یک، ترجمه و گردآوری ابراهیم موسی پور، تهران: انتشارات کتاب مرجع
نسخه دقایق الحقایق، متعلق به 671-670 ه.ق، محفوظ در کتابخانه ملی فرانسه شماره Ms Persan 174
نسخه تقویم نجومی، متعلق به 1301 ه.ق، محفوظ در کتابخانه ولکام لندن Wellcome Ms pers.373
نسخه ذخیره اسکندری، متعلق به 1032 ه.ق، محفوظ در کتابخانه دانشگاه تهران، شماره 4167
نسخه ذخیره اسکندری، متعلق به قرن یازدهم، محفوظ در کتابخانه مجلس، شماره 6841
نسخه عجایب المخلوقات، متعلق به 790 ه.ق، محفوظ در کتابخانه ملی فرانسه، شماره Ms Persan 332
نسخه جواهر الاحجار، خواص الاحجار و منافع الاحجار، متعلق به 907 -1009، محفوظ در کتابخانه ملی فرانسه
Ms arab.2775
وارنر، رکس (1386). دانشنامه اساطیر جهان، ترجمه ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: اسطوره
نلینو، کرلو الفونسو (1349). تاریخ نجوم اسلامی (ترجمه کتاب علم الفلک)، ترجمه احمد آرام، تهران: انتشارات کانون نشر و پژوهشهای اسلامی
Berlekamp, Persis.(2011). Wonder, Image and Cosmos in Medieval Islam. London:Yale University Press
Canby, sheila R. etc.(2016). Court and Cosmos The Great Age of the Seljuqs. New York: The Metropolitan Museum of Art
Farhad, Massumeh and Bagci, Serpil.(2010). Falnama: The Book of Omens. United kingdom: Arthur M. Sackler Gallery
Keshavarz, Fateme(1986). A Descriptive and Analytical Catalogue of Persian Manuscripts. London: The WellcomeInstitude for the History of Medicine
Kuehn, Sara.(2011). The Dragon in Medieval East Christian and Islamic Art. Leiden: Koninklijke Brill NV
Panofsky, Erwin. 1972. Studies in Iconology (humanistic themes in the art of the renaissance. Icon Editions, New York Panofsky, Erwin. 1955. Meaning in the Visual Arts, Dobleday Anchor Books, NewYork.
Pingree, David(1980). Some of the Sources of Ghayat al-hakim. Journal of the Warburg and Courtauld Institute, 43, 1-15
Pingree, David(1989). Indian Planetary Images and the Tradition of Astral Magic. Journal of the Warburg and Courtauld Institude, 52, 1-18
URL3:https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1720_CE_Brahma_on_hamsa,_Pahari_school_of_chitra,_Mankot_Himachal_Pradesh.jpg
Vesel, ziva (2012). Talisman From the Iranian world in The Art and Material Culture of Iranian Shi’ism, ed. Pedram Khosronejad. London:I.B.Tauris | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,515 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,284 |
||
