تحلیل بیش متنی روابط دین و اسطوره در نقاشی شکار بهرام گور | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 64، دی 1401، صفحه 201-217 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15862.2978 | ||
| نویسندگان | ||
| حجت اله حسنوند* 1؛ محمد خزایی2؛ غلامعلی حاتم3؛ محمد عارف4 | ||
| 1دانشجوی مقطع دکترای تخصصی، گروه مطالعات تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران | ||
| 2استاد گروه ارتباط تصویری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، | ||
| 3عضو هیات علمی و مدیر گروه دکترای پژوهش هنر در دانشگاه هنرو ریاست هیئت ممیزه دانشگاه هنر علمی و کاربردی تهران | ||
| 4دانشیار گروه نمایش، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران | ||
| چکیده | ||
| نقوش «شکار بهرام گور» دارای مضامین و جوهره «دینی» و «اسطورهای» در «نقاشی ایرانی» است و علیرغم وجود پژوهشهای متعدد در خصوص نقاشیهای مرتبط با شکارگری بهرام گور، آثار یادشده تاکنون از دریچه امکان بازنمایی مفاهیم دینی و باورهای اسطورهای کمتر موردتوجه و بررسی قرارگرفتهاند. هدف از انجام پژوهش حاضر، پر کردن خلأ مطالعاتی موجود و فهم چیستی و چگونگی روابط دین و اسطوره با آثار نقاشی منتخب است. پرسشهای پژوهش عبارتاند از 1. شکل روابط ممکن در «مفاهیم دینی و باورهای اسطورهای» بهعنوان پیش متن، با «نقوش شکار بهرام گور» در «نقاشی ایرانی» بهعنوان «متنهای نهایی» چگونه است؟ 2. کدامیک از پیش متنهای ممکن، دینی و یا اسطورهای تأثیرات و جایگاه مهمتری در شکلگیری و غنای درونمایه آثار نقاشی با موضوع شکارگری بهرام گور داشتهاند؟ در این پژوهش با تکیهبر روش توصیفی و با استفاده از رویکرد «بیش متنیت»، صرفاً به تحلیل جایگاه موارد «دین و اسطوره» در محتوای آثار منتخب پرداختهشده است. همچنین گردآوری دادهها با استفاده از مطالعات کتابخانهای، اسنادی و نیز مطالعه بصری آثار نقاشی منتخب، صورت گرفته است. ترکیب هفت اثر منتخب، شامل دو اثر برگرفته از شاهنامه فردوسی، دو اثر برگرفته از هفتپیکر نظامی، یک اثر از تاریخ بلعمی، یک اثر از کلیات امیر علیشیر نوایی و یک اثر با منبع نامشخص است. بررسیها نشان داد دین و اسطوره در یک رابطه مؤثر «بیش متنی»، شکلگیری نقوش اولیه شکارگری بهرام گور در دوره ساسانی و سپس بازتولید و تداوم حضور این نقوش در نقاشی ایرانی را در پی داشتهاند. در این حالت در بستر روابط بیش متنی و بینامتنی، شرایط موجود به سمت دگرگونگی (تغییر) در پیش متنهای دینی و اسطورهای متمایل بوده است. همچنین دین در مفاهیم و کلیات و اسطوره در صورت و جزئیات آثار نقاشی و در مواردی با همپوشانی، موجبات ارتقاء کیفی آثار را فراهم ساختهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نقاشی ایرانی؛ شکار؛ بهرام گور؛ دین؛ اسطوره؛ بیش متنیت | ||
| مراجع | ||
|
آموزگار، ژاله. (1374). تاریخ اساطیری ایران، تهران: انتشارات سمت
آلن، گراهام. (1380). بینامتنیت. ترجمه پیام یزدانجو. چ اول. تهران: مرکز
آلن، تونی. فیلیپس، چارلز. گریران، مایکل. (1384). سرور دانای آسمانها: اسطورهها و افسانههای ایرانی. تهران: نی
آژند، یعقوب. (1387). مکتب نگارگری شیراز. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران
پورداوود، ابراهیم. (1346). کمان و تیر. مجله: بررسیهای تاریخی، سال اول، (1)، 45-29.
پوپ اپهام.) 1387). شاهکارهای هنر ایران. جلد 1. تهران: علمی فرهنگی
فرهادی، علی.1384) )، دگردیسی اسطوره بهرام در حکایتهای بهرام، فصلنامه زبان و ادبیات فارسی، سال اول، شماره 3: 173-149
عباسچی معصومه. فهیمی فر، اصغر. طاووسی، محمود. (1396). تفسیر شمایل شناسانه نگاره «بهرام گور و آزاده در شکارگاه» در نگاره آل اینجو(725-758 ه.ق) برمبنای آرای پانوفسکی. شماره 43: 61-73
کریم اف، کریم. (1384). سلطان محمد و مکتب او (مکتب نقاشی تبریز). ترجمه جهان پری معصومی و رحیم چرخی. تبریز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز
کنگرانی، منیژه. (1388). بیش متنیت روشی برای مطالعات تطبیقی هنر، مجموعه مقالات دومین و سومین هماندیشی هنر. 55-82
گریمال، پیر. (1356)، فرهنگ اساطیر یونان و رم. ج اول. ترجمه احمد بهمنش. تهران: امیرکبیر
موله، ماریژان. (1365). ایران باستان. ترجمه ژاله آموزگار. چاپ دوم. تهران: توس
میر سعیدی. (1379). افسانههای تاریخی در تاریخ ساسانیان. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. 435-417
محمدیان، فخرالدین. شریف کاظمی، خدیجه. مهر آفرین، رضا. (1398). بازتاب جایگاه نقش تیر و کمان در تاریخ و فرهنگ ایران. پژوهش هنر. ش 17: 47-33
ندوشن، محمدعلی اسلامی. (1363). زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه. چاپ چهارم. تهران: یزدان
نژاد اکبری مهربان، مریم. (1386). شاهنشاهی ساسانیان. تهران: پارسه
نامور مطلق، بهمن. (1391). گونه شناسی پیش متنی. فصلنامه پژوهشهای ادبی. سال نهم. ش 38: 139-152-
نامور مطلق. (1386). بهمن، ترامتنیت: مطالعه روابط یک متن با متنهای دیگر، پژوهشنامه علوم انسانی، ش 56: 83-98
هلین برند، رابرت. (1387). هنر و معماری اسلامی. ترجمه اردشیر اشراقی. تهران: فرهنگستان هنر و نشر روزنه
Ettinghausen,Richard.(1979). Bahram Gur,s Hunting Feats or the Problem of Identification. British: Institute of Persian Studies.
Gérard, Genette. (1997). Palimpsestes. La littérature au second degré. Paris: Seuil.
Harper, P. O. (1978). The Royal Hunter, New York, Asia Society in association with J.
Witherhill.
Soudavar, A. (2003). The Aura of Kings. California: Mazda publishers. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,135 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,008 |
||