مطالعه و تحلیل شیوهٔ اجرایی خاتم معرق از دورهٔ قاجار تا دههٔ اخیر | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 67، مهر 1402، صفحه 171-189 اصل مقاله (1.69 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15938.2995 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیرا عرب* 1؛ غلامعلی حاتم2؛ فاطمه شاهرودی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری رسته تاریخ تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران؛ کارشناس پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری | ||
| 2دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران | ||
| 3استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| طبق منابع تاریخی خاتمکاری یکی از هنرهای چوبی ایرانی بوده که با استناد به رحل چوبی محفوظ در موزه متروپولیتن، آغاز آن از دورهٔ آل مظفر شکل گرفته است. خاتمکاری در هر دوره ویژگیهای منحصر به فردی داشته و همین مسئله سبب شده آثار شاخصی که از هر دوره بر جا مانده بخش مهمی از هنر ایرانی را شکل دهد. این پژوهش با هدف تحلیل شیوهٔ اجرایی خاتم معرق از دورهٔ قاجار تا دههٔ اخیر علاوه بر تبیین ویژگیهای این شیوه به واکاوی آثار به جای مانده نیز پرداخته است. سؤالات این پژوهش عبارتند از : 1-ویژگیهای فنی شیوهٔ خاتم معرق چیست؟ 2-چه عواملی در تداوم خاتم معرق از دورهٔ قاجار تا دههٔ اخیر مؤثر هستند؟ به منظور پاسخ دهی به سؤالات مطرح شده و همچنین تحقق هدف پژوهش، پس از تبیین شیوهٔ خاتم معرق و تحلیل چگونگی تداوم آن تا دههٔ اخیر، 6 اثر خاتم معرق از دورهٔ قاجار تا دههٔ اخیر به عنوان جامعه هدف پژوهش تحلیل و واکاوی شدند. در این پژوهش روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و رویکرد آن از نظر روش شناختی، مبتنی بر رویکرد ساختگرا است. مطالعات و روش گردآوری اطلاعات مبتنی بر مطالعات کتابخانهای و میدانی بوده، ابزار و شیوه مورد استفاده مشاهده و روش تجزیه و تحلیل کیفی است. نتایج تحقیق حاکی از آن بوده که شیوهٔ خاتم معرق به گونهای است که براساس آن در یک اثر خاتمکاری میتوان علاوه بر تفکیک رنگی بین خاتمها، زیبایی، تنوع طرح و نقش نیز ایجاد نمود. با توجه به بررسیهای صورت گرفته میتوان نتیجه گرفت شیوهٔ خاتم معرق یکی از روشهای پر اهمیت در خاتمکاری دوره قاجار بوده که تا دههٔ اخیر تداوم یافته و نمونههای موجود بررسی شده گواهی بر این امر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خاتم معرق؛ دورهٔ قاجار؛ خاتم پرهای؛ خاتم پرهای لایه دار؛ تفکیک رنگی | ||
| مراجع | ||
|
آشوری، محمدتقی، 1396، سیر تحول معرق چوب در اروپا http://ensani. ، 12/06/1398. ir/fa/article
ابن عباسی، ادریس و علی اصغر مقتدائی، 1392، هنرهای دستی و سیر تحول آن در ایران، چاپ دوم، تهران، جمال هنر.
اخوان فراهانی، جعفر و همکاران، مختصری درباره چوب و صنایع دستی چوبی، صنایع دستی، شماره 30،دوره سوم، 1370، 100-118.
اکبرزاده، مریم، 1394، بررسی نقوش خاتم گره در خاتمسازی سبک شیراز، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر، شیراز، واحد بین الملل دانشگاه شیراز.
باغبان ماهر، سجاد و بهاره غلامیان، اصالت آثار هنری، ماهنامه حکمت و معرفت، سال پنجم،شماره 10، 1389، 49-44.
حسن بیگی، محمد ابراهیم، 1365، مروری بر صنایع دستی ایران، چاپ اول، تهران، صنوبر.
روزی طلب، غلامرضا و جلالی، ناهید، 1382، هنر خاتم، چاپ اول. تهران، سمت.
زمرشیدی، حسین ،1365، گره چینی در معماری اسلامی و هنرهای دستی، تهران، مرکز دانشگاهی.
ساریخانی، مجید، تکنیکهای تزیینی و شیوة ساخت مصنوعات چوبی ایران در دوران اسلامی، میراث جاویدان، شماره 55، 1385، 46-41.
سید صدر، سید ابوالقاسم، 1381، دایره المعارف معماری و شهر سازی، چاپ اول، تهران، آزاده.
شریف زاده، سید عبدالمجید، 1381، هندسه نقوش 1، چاپ سوم، تهران، سرو.
طباطبائی، نسرین، 1382، واژهنامه توصیفی خاتمسازی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
طهوری، دلشاد، 1365، هنر خاتمسازی در ایران، تهران، سروش.
عرب، سمیرا،21/03/1398،مصاحبه شونده: سید عبدالمجید شریف زاده، پژوهشکده هنرهای سنتی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری.
عرب، سمیرا، 25/05/1399، مصاحبه شونده: محمد هادی گلریز خاتمی، کارگاه استاد محمد هادی گلریز خاتمی.
عرب، سمیرا، غلامعلی حاتم و فاطمه شاهرودی، نوآوری در خاتمکاری دوره قاجار، نگره، شماره 57، 1400، 155-195.
کریم نیا، مینو،1375، معرق روی چوب، چاپ اول، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور.
مصاحب، غلام حسین،1345، دایره المعارف فارسی، جلد اول، چاپ اول، تهران، فرانکلین.
هنرفر، لطف اله،1355، سیری در صنایع دستی ایران، ویراستاران جی گلاک و سومی هیرامو تو گلاک، تهران، بانک ملی.
Jokilehto, J,2006, “Considerations On Authenticity And Integrity In World Heritage Context”,City&Time.Vol.1,No.2,pp 70-83.
Baldini,Umberto,1996),“Theory of restoration and methodological unity”, Historical and philosophical issues in the conservation of cultural heritage Nicholas Stanley Price et al.(ed.), The Getty 2(12):355-357.
www.metmuseum.org | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,263 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 761 |
||