گونهشناسی و طبقهبندی فرشهای تصویرشده در نگارههای نسخه شاهنامه طهماسبی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 95-111 اصل مقاله (2.31 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.14099.2712 | ||
| نویسندگان | ||
| علی وندشعاری* ؛ روحالله سلیمپور | ||
| عضو هیئت علمی دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| چکیده | ||
| شاهنامه شاهطهماسب یک اثر هنریِ بیبدیل اوایل مکتب نگارگری صفوی (تبریز دو) است؛ که مشتمل بر 258 نگاره بوده و نگارههای این شاهنامه حاصل درهمآمیختگی دو مکتب مهم نگارگری پیش از خود یعنی مکاتب هرات و ترکمانان میباشد. عناصر موجود در طراحی هر یک از نگارههای منعکس شده در شاهنامه شاهطهماسب شامل مناظر طبیعی، صحنههای بزم و رزم، داستانهای اسطورهای، بناهای معماری ایرانی و فرش به عنوان جزء شاخص در نقشپردازی این شاهکار هنری محسوب میشود. مسأله اصلی در این پژوهش مطالعه طرح کلی و طبقهبندی فرشهای تصویرگری شده در نگارههای نسخه شاهنامه شاهطهماسب و نیز بررسی نقوش و اجزای بهکار رفته در آنها است که با هدف دستیابی به مجموعهای از اطلاعات طبقهبندی شده از این فرشها در حوزه ساختارشناسی طرح و نقش فرش ایرانی اجرا شده که در نهایت زمینهای برای مقایسه دستآوردهای این پژوهش با فرشهای بازمانده از دوره صفوی را فراهم آورد. بنابراین سوالات اصلی این پژوهش عبارتند از: 1- ویژگیهای نقوش و اجزای فرشهای بازتاب یافته در نگارههای نسخه شاهنامه شاهطهماسب چگونه است؟ 2- تنوع و طبقهبندی طرحها در فرشهای بازتاب یافته در نگارههای نسخه شاهنامه شاهطهماسب چگونه است؟ روش تحقیق، توصیفیتحلیلی با رویکرد ساختارشناسی طرح و نقش بوده و تجزیه و تحلیل اطلاعات به شیوه کیفی انجام گرفته است. جمعآوری اطلاعات به منظور دستیابی به پیشینه و سوابق تاریخی و شناسایی نگارههای شاهنامه، کتابخانهای است. جامعه آماری مربوط به نگارههای نسخه شاهنامه شاهطهماسب که دارای طرح فرش می باشند، 80 نمونه را شامل میشود که از این میان تعداد 5 گروه از طبقهبندی طرح و نقش قالی که شامل 3 نمونه از گروه فرشهای افشان، 2 نمونه طرح لچکترنج، 3 نمونه طرح ترنجدار، 3 نمونه طرح قابی، 3 نمونه فاقد طرح و نقش متن به صورت هدفمند و بر اساس تنوع و کامل بودن طرح، برای تحلیل اطلاعات، به عنوان جامعه نمونه انتخاب و بررسی شدهاند. نتایج تحقیق نشان میدهد که ظهور طرحهای افشان و گردان، حاصل میل و شور هیجان نگارگران مکتب ترکمانان و اجرای طرحهای قابی و واگیرهای دقیق محصول فعالیت نگارگران مکتب هرات (دو مکتب تاثیرگذار و پایه اصلی مکتب نگارگری تبریز دوره صفوی) میباشد و با توجه به نحوه اجرا، دقت و پردازش طرح و نقش قالی های نقاشی شده در نگارگره ها، به نظر میرسد فرشهای موجود در این نگارهها بیشتر جنبه تزئینی داشته و در ترکیب بندی و فضاسازی کلی موضوع بکارگرفته شده اند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نگارگری؛ شاهنامه شاه طهماسبی؛ فرش؛ طرح و نقش | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب. 1384. مکتب نگارگری تبریز و (قزوین و مشهد). چاپ اول، تهران: فرهنگستان هنر.
ایزدی، عباس. 1392. شناسایی، طبقهبندی و تحلیل طرح و نقش فرش در نگارههای شاهنامه طهماسبی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر.
روحانی، عصمت. 1387. گره هندسی در معماری آثار نگارگران شاهنامه شاهطهماسب، پایاننامه کارشناسی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
سعیدی، زبیر. 1394. مطالعهی تطبیقی مبانی زیباییشناسی نقش شکارگاه در آثار نگارگری مکتب تبریز2 با آثار فرش دورهی تاریخی صفوی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
سودآور، ابوالعلا. 1380. هنر دربار ایران، مترجم ناهید محمد شمیرانی، نشر کارنگ، تهران.
شادلو، داوود. 1388. ویژگیهای و معرفی نمونههای طراحی فرش دوره تیموری بر اساس نگارههای آن دوره، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شاهد
شیرازی، علیاصغر، شادلو، داوود. 1388. بررسی فرشهای بازتاب یافته در شاهنامهی بایسنغری، گلجام، شماره 14، ص 49-29 .
شیلا، بلر. بلوم، جاناتان. 1387. هنر و معماری اسلامی، ترجمه دکتر یعقوب آژند، چاپ هفتم، انتشارات سمت، تهران.
فصیحینیا، سانار. شاهسوارانی، وحید. 1392. جایگاه فرش در نگارگری ایران. پژوهش هنر، شماره 2 ، ص 134-129.
نجارپور، صمد. 1391. مطالعه تطبیقی نقوش فرش سده نخست عصر صفوی با نگارگری همان دوره، گلجام، شماره 21، ص 97-77.
نوری، سونیا. 1394. بررسی تطبیقی باغ ایرانی در نگارگری و فرش دوره صفویه و ارائه ی یک طرح فرش مبتنی بر مطالعات انجام شده. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
ولش، استوارت کری و همکاران. 1391. اوج نگارگری، به کوشش سید کمال جاج سید جوادی، چاپ اول، تهرن، پژوهشکده هنر.
Briggs, Amy. Timurid Carpets. Arc Islamica. No VII (1940), p. 20-54.
R،Canby. 2011. The SHAHNAMA of SHAH TAHMASP THE PERSIIAN BOOK OF KINGS. Metropolitan museum، New York.
Welsh, S.C. Two Shahs, Some Miniatures and the Boston Carpet. Boston Museum Bulletin, No 69. P. 6-14. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,793 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,328 |
||