تحلیل اسبنگارههای آبی فام در نگارگریهای ایران در سدههای دهم تا دوازدهم هجری از منظر عرفان، اسطوره و تمثیل | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 67، مهر 1402، صفحه 69-85 اصل مقاله (1.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.14389.2755 | ||
| نویسندگان | ||
| آذر باقری1؛ زهرا فنایی* 2؛ سید علی مجابی3 | ||
| 1دانشگاه آزاد اسلامی هنر ومعماری واحد اصفهان(خورسگان) | ||
| 2عضو هیات علمی دانشگاه نجف آباد | ||
| 3دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد | ||
| چکیده | ||
| نگارگری ایرانی به مثابهٔ فرهنگنامهای مصور، دامنهٔ وسیعی از تحقیق و تفحص در زمینههای مختلف برای پژوهشگران فراهم میآورد. اسب نگارهها از جمله زمینههای موضوعی مهم نگارگری ایرانی هستند که در رنگهای معمول و متنوع و گاه با هویتهای اسطورهای مشخصی همچون شبدیز و رخش در نسخههای منظومی چون شاهنامه مصور گشتهاند؛ اما تقریبا از نیمه قرن نهم هـ ق/پانزدهم م اسبهایی به رنگ آبی پا به میدان نگارگری نهادند و در حد فاصل قرنهای دهم تا دوازدهم هجری نقش پررنگ تری در نگارگری یافتند. این دوران مقارن با رشد و اعتلای اندیشههای عرفانی در ادبیات فارسی است و به نظر میرسد عرفان بر نگرش نگارگران نیز بسیار موثر بوده باشد. این پژوهش به هدف شناخت پیوندهای اسب نگارههای آبی فام در نقاشی و عرفان ایرانی – اسلامی و نیز بررسی و تحلیل مفاهیم رنگ آبی در اسب نگارههای آبی فام بر اساس اسطوره و تمثیل و در پاسخ به این سوالات که 1- چه پیوندی میان اسبهای آبی فام در نقاشی و عرفان ایرانی –اسلامی وجود دارد؟و 2- زبان تمثیلی و اسطورهای نهفته در اسب نگارههای آبی فام در نگارگری ایرانی حامل چه پیامی است؟ به شیوه توصیفی – تحلیلی و تطبیقی به روش کتابخانهای با استناد بر آراء عرفای اسلامی، تمثیلها و اسطورههای ایرانی انجام شده است. نتایج نشان میدهد رشد و اعتلای اندیشههای عرفانی در قرنهای نهم تا دوازدهم و نفوذ آن در عرصههای ادبی و هنری بویژه نگارگری موجب به کارگیری برخی عناصر با معنای مشخص عرفانی شده است. کاربرد نمادین اسب اسطورهها به عنوان الگوی قهرمانی، شجاعت، وفاداری و بکارگیری فامهای آبی به عنوان تمثیلی از مفاهیم پاکی، ایمان و معصومیت، بازتابی است از بیان راهواری و هدایت سواری لایق و پاک به سر منزل مقصود و جاودانگی. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اسبنگارههای آبیفام؛ نگار گری ایرانی؛ عرفان؛ تمثیل؛ اسطوره؛ ادبیات منظوم | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب، (1395)، نگارگری ایران جلد اول و دوم، تهران: سمت.
افشاری، حسن، (1390)، هنر نقاشی ایران از آغاز تا اسلام، تهران : نشر پازینه.
امامی، صابر، (1380)، اساطیر در متون تفسیری فارسی، تهران :گنجینه فرهنگ.
امینی لاری، لیلا، خیر اندیش، سید مهدی، (1393)، جلوههای نمادین رنگ در ادب عرفانی، دو فصلنامه علمی-پژوهشی ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، سال پنجم، شماره 9،پاییز و زمستان 1393،صص 42-7.
بلخاری قهی، حسن(1394)، قدر، نظریه هنر وزیبایی در تمدن اسلامی، چاپ اول، تهران : سوره مهر.
پاکباز، روئین، (1380)،نقاشی ایرانی از دیرباز تا امروز، تهران: زرین و سیمین.
پاکباز، روئین، (1391)،دایره المعارف هنر، چاپ دوازدهم، تهران : فرهنگ معاصر.
پوپ،آرتور آپهام(1378)، سیر و صور در نقاشی ایران، ترجمه. یعقوب آژند، تهران : مولی.
پورنامداریان،تقی(1396)،رمز و داستان هایرمزی در ادب فارسی،چاپ نهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
حسینی راد، عبدالمجید(1390)، شاهکارهای نگارگری ایران،ترجمه، کلود کرباسی،ماری پرهیزگاری،پیام پریشان زاده، پریناز شهوند، تهران: موزه هنرهای معاصر.
دیاکونف، ا.م، (1345)، تاریخ ماد، ترجمه،کریم کشاورز، تهران : بنگاه ترجمه نشر کتاب.
رجبی، محمدعلی(1382)،.،بهزاد در گلستان، تهران : فرهنگستان هنر.
ساداتی زرینی، سپیده ، مراثی، محسن، (1387).بررسی چگونگی تأثیر گذاری عرفان اسلامی در شکل گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی، هنر و معماری، نگره، تابستان، شماره 7 صص 106-93.
سلطان کاشفی، جلال الدین / صفاری احمدآباد،سمیه/شریف زاده،محمد رضا (1392).رمزگشایی معانی عرفانی رنگ در نگارههایی از هفت گنبد (بر اساس آراء حکیمان اسلامی)، فصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی، شماره چهار، زمستان، صص 54-42.
سودآور، ابوالعلاء، (1380)، هنر دربارهای ایران، ترجمه، ناهید محمد شمیرانی، تهران : نشرکارنگ.
شمیسا، سیروس(1397)، نقد ادبی ، چاپ چهارم، تهران : میترا
شیمل، آنه ماری، ساسِک پرسیلا، (1382)، ارزشهای رنگ در هنر و ادبیات ایران، ترجمه مریم میراحمدی، نامه انجمن، زمستان ، شماره 12.
فتوحی، محمود، (1383)، تمثیل، ماهیت، اقسام، کارکرد، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دوره 12-13، شماره 47-49، صص 141-178.
قائمی، فرزاد، یاحقی، محمد جعفر، (1388)، اسب، پرتکرار ترین نمادینه جانور در شاهنامه و نقش آن در تکامل کهن الگوی قهرمان، فضلنامه زبان و ادب فارسی، شماره 42، زمستان 1388، صص 26-9.
کربن،هانری(1390a)، واقع انگاری رنگها و علم میزان،ترجمه، انشالله رحمتی، چاپ دوم ، تهران : نشر صوفیا
کربن،هانری (1387b)،انسان نورانی در تصوف ایرانی، ترجمه، فرامرز جواهرنیا ، تهران : انتشارات آموزگار خرد.
کفشچیان مقدم، اصغر، مریم، یاحقی(1390)، بررسی عناصر نمادین در نگارگری ایران،باغ نظر، سال هشتم ، زمستان 1390، صص 76-65
کمبل،جوزف(1398a)، تو، آن هستی، دگردیسی در استعارههای دینی، ترجمه، مینا غرویان،چاپ سوم، تهران: انتشارات دوستان.
کمبل، جوزف (1398b)، زندگی در سایه اساطیر، ترجمه، هادی شاهی، چاپ سوم، تهران:انتشارات دوستان.
کورکیان، ا.م، سیکر،ژ.پ، (1377)، باغهای خیال هفت قرن مینیاتور ایران، ترجمه، پرویز مرزبان، تهران: نشر پژوهش فرزان روز.
ماحوزی، مهدی، (1377)، اسب در ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی، مجله ادبیات علوم انسانی دانشگاه تهران، تابستان و پاییز، صص235-209.
مرادینسب، حسین/ بمانیان،محمد رضا/ اعتصام،ایرج (1396). بازشناسی تأثیر اندیشه عرفانی در پدیداری رنگ آبی در کاشی کاری مساجد ایران، فصلنامه پژوهشهای معماری اسلامی، چهاردهم، بهار 1396، سال پنجم، صص50-36.
موحدی، محمد رضا، (1380)، سلسله سخنوران، تهران: انتشارات باز (بازشناسی اسلام و ایران).
نامور مطلق، بهمن(1397)،درآمدی براسطوره شناسی ،چاپ دوم،تهران: انتشارات سخن
نوری، محمد، (1385)، اخلاق و عرفان تمثیلی، بررسی اسب به عنوان یک نماد معنوی، فصنامه علمی-ترویجی اخلاق، تابستان شماره 4، 87
یونگ،کارل گوستاو(1399)، ناخودآگاه جمعی و کهن الگو ، ترجمه: محمد باقر اسمعبل پور، ، فرناز گنجی،چاپ سوم، تهران: جامی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,316 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,753 |
||