مطالعه فرمی و نمادین نقشمایه پرنده در شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ جامی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 67، مهر 1402، صفحه 47-67 اصل مقاله (1.05 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.14393.2758 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم رحمتی خامنه* 1؛ میثم براری2 | ||
| 1فارغ التحصیل کارشناسی ارشد هنر اسلامی(مطالعات نگارگری و کتابت هنر اسلامی)، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان | ||
| 2عضو هیئت علمی دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان | ||
| چکیده | ||
| پرندگان، بهسبب توانایی پرواز و ارتباط با آسمان، در بسیاری از آثار ادبی، عرفانی نمادی از روح و نفس ناطقه شمرده شده، دارای معناهای باطنی و معنوی هستند. همچنین، نقشمایه پرنده در آثار نگارگری دوران مختلف از جمله عهد تیموری (نسخه شاهنامه بایسنقری) و عهد صفوی (نسخه هفت اورنگ جامی) نمود دارد. از آنجائی که شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ جامی هر دو متعلق به منطقه خراسان بزرگ- مهد هنر و عرفان در سدههای نخستین اسلامی بودهاند؛ نقشمایه پرندگان در هفت اورنگ جامی از مکتب مشهد میتوانسته است متاثر از شاهنامه بایسنقری مکتب هرات پیشین باشد. هدف این پژوهش دستیابی به مفاهیم نمادین نقش مایه پرندگان این دو نسخه در کنار تحلیل فرمی و ساختاری است. پرسش اصلی این است که نقشمایه پرندگان در دونسخه شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ از لحاظ فرمی و نمادین دربردارنده چه مفاهیمی است؟ وجوه افتراق و اشتراک نقشمایه پرنده در دو نسخه کدامند؟ عوامل تاثیرگذار در وجوه افتراق و اشتراک نقشمایه پرنده در دو نسخه چیست؟ روش تحقیق، توصیفی تحلیلی، تطبیقی، کیفی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانهای است. طبق نتایج حاصله بیشترین تعداد نقشمایه پرندگان شاهنامه بایسنقری متعلق به کوکوی کاکلی و زاغی و در هفت اورنگ جامی بیشترین تعداد، متعلق به قمری و بلبل است. در تحلیل ساختاری، نقشمایه پرندگان شاهنامه بایسنقری، اغلب بر روی ترکیببندی نگارهها که شامل فرم بیضی است قرار نگرفته و دارای وجه نمادین در نگارهها نیستند. در مقابل، نقشمایه پرندگان هفت اورنگ جامی، در موارد بسیاری بر روی ترکیببندی نگارهها که اغلب شامل فرم اسپیرال و بیضی است قرار گرفته و در مواردی، دارای وجه نمادین هستند. نقشمایه پرندگان در شاهنامه بایسنقری، به دلیل عدم ارتباط نگارگران با عرفا و اندیشمندان، اغلب فاقد مفاهیم نمادین هستند. در مقابل، به دلیل پیشینه طولانی در روابط نگارگران با عرفا و اندیشمندان، نقشمایه پرندگان در هفت اورنگ جامی اغلب دارای مفاهیم نمادیناند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مکتب هرات پیشین؛ مکتب مشهد؛ شاهنامه بایسنقری؛ هفت اورنگ جامی؛ نقشمایه پرنده | ||
| مراجع | ||
|
آریانپور کاشانی، عباس، 1363، فرهنگ کامل انگلیسی فارسی، تهران، امیرکبیر، چاپ دوم.
آژند، یعقوب، 1395، نگارگری ایران، تهران، سمت، چاپ سوم.
آژند، یعقوب، 1387، مکتب نگارگری هرات، تهران، فرهنگستان هنر، چاپ اول.
افشار مهاجر، کامران، و طیبه بهشتی، 1394، "گواه نظام شبکهای در ترکیببندی نگارههای نسخه خطی شاهنامه بایسنقری." نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، شماره 4، سال بیستم، 39-47.
افراسیاب پور، علی اکبر، 1391، "تمثیل حیوانات در مثنوی هفت اورنگ"، فصلنامه زبان و ادب فارسی، شماره 13، سال چهارم، 103-118.
باطنی، محمدرضا، 1372، فرهنگ معاصر(انگلیسی-فارسی)، تهران، نوبهار، چاپ دوم.
بهارلویی، زهرا. 1395، "بررسی جایگاه پرنده در نگارگری ایران و تاثیر آن بر تصویر سازی معاصر ایران"، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ارتباط تصویری، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
پوپ، آرتور، 1378، سیر و صور نقاشی ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران، مولی، چاپ اول.
پاکباز، رویین، 1392، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، تهران، زرین و سیمین، چاپ یازدهم.
پورنامداریان، تقی،1390، عقل سرخ: شرح و تحویل داستان های رمزی سهروردی، تهران، سخن، چاپ دوم.
تاجدینی، علی، 1388، فرهنگ نمادها و نشانه ها در اندیشه مولانا، تهران، سروش، چاپ دوم.
جامی، نورالدین عبدالرحمن، 1351، مثنوی هفت اورنگ، به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران، سعدی، چاپ دوم.
حسینی راد، عبدالمجید، و همکاران، 1384، شاهکارهای نگارگری ایران، تهران، موزه هنرهای معاصر- موسسه توسعه هنرهای تجسمی، چاپ اول.
خیرآبادی، عباس، 1380، راز گشایی از داستان عقل سرخ، تهران، کلهر، چاپ اول.
خیریه، بهروز، 1385، نقش حیوانات در داستان های مثنوی معنوی، تهران، فرهنگ مکتوب، چاپ دوم.
دبیرسیاقی، محمد، 1388، برگردان روایت گونه شاهنامه فردوسی به نثر، تهران، قطره، چاپ نهم.
زرینی، سپیده ساداتی، و محسن مراثی، 1387، "بررسی چگونگی تاثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی"، فصلنامه نگره، شماره7، سال سوم، 93-105.
سیمپسون، ماریاناشرو، 1382، شعر و نقاشی ایرانی (حمایت از هنر در ایران) ، آیدین آغداشلو (ویراستار)، ترجمه فرزاد عبدالعلی کیانی، تهران، نسیم دانش، چاپ اول.
شفیعی کدکنی، محمدرضا، 1388، منطق الطیر عطار، تهران، سخن، چاپ پنجم.
شعبان پور، منیره، 1382، "مکتب نگارگری هرات و هفت اورنگ" ،کتاب ماه هنر، شماره63 و 64، سال ششم، 86-93.
صرفی، محمدرضا، 1386، "نماد پرندگان در مثنوی"، فصلنامه پژوهش های ادبی، شماره هجدهم، سال پنجم. 53-76.
عظیمی نژاد، مریم، علیرضا خواجه احمد عطاری، صمد نجارپور جباری، و بهاره تقوی نژاد. 1396،"تحلیل ساختاری نگارههای هفت اورنگ جامی در کارستان هنری سلطان ابراهیم میرزا،" نشریه مطالعات هنر اسلامی، شماره 27، سال سیزدهم. 1-28.
فردوسی، ابوالقاسم، 1350، شاهنامه بایسنقری، تهران، شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران، چاپ اول.
قاضی، نعمت اله،1350، بسوی سیمرغ، تهران، پیروز، چاپ سوم.
منصوری، جمشید، 1379، راهنمای صحرائی پرندگان ایران، تهران، ذهن آویز، چاپ اول.
نامی، غلامحسین، 1371، مبانی هنرهای تجسمی، تهران، توس، چاپ اول.
نبوی علمداری، نسترن، 1385، "بررسی نقش پرندگان در نگارگری ایران اسلامی"، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ارتباط تصویری، دانشگاه الزهرا.
ندرلو، مصطفی، و مریم پور علی اکبر، 1386، "بررسی ساختار تصویری و طراحی (دیزاین) کتب کهن شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ جامی،" دوفصلنامه مدرس هنر، شماره 2، سال چهارم، 77-93.
وازارلی، ویکتور،1351، پلاستی سیته، ترجمه پیروز افتخاری، تهران، رز، چاپ اول.
هوشمند مفرد، ندا، 1397، "ارتباط واقع گرایی در هنر نگارگری مکتب دوم تبریز و عرفان اسلامی"، مبانی نظری هنرهای تجسمی، شماره 6، سال سوم، 57-67. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,271 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,152 |
||
