مطالعه فرمی و نمادین نقشمایه پرنده در شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ جامی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 67، پاییز 1402، صفحه 47-67 اصل مقاله (1.05 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.14393.2758 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم رحمتی خامنه* 1؛ میثم براری2 | ||
| 1فارغ التحصیل کارشناسی ارشد هنر اسلامی(مطالعات نگارگری و کتابت هنر اسلامی)، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان | ||
| 2عضو هیئت علمی دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان | ||
| چکیده | ||
| پرندگان، بهسبب توانایی پرواز و ارتباط با آسمان، در بسیاری از آثار ادبی، عرفانی نمادی از روح و نفس ناطقه شمرده شده، دارای معناهای باطنی و معنوی هستند. همچنین، نقشمایه پرنده در آثار نگارگری دوران مختلف از جمله عهد تیموری (نسخه شاهنامه بایسنقری) و عهد صفوی (نسخه هفت اورنگ جامی) نمود دارد. از آنجائی که شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ جامی هر دو متعلق به منطقه خراسان بزرگ- مهد هنر و عرفان در سدههای نخستین اسلامی بودهاند؛ نقشمایه پرندگان در هفت اورنگ جامی از مکتب مشهد میتوانسته است متاثر از شاهنامه بایسنقری مکتب هرات پیشین باشد. هدف این پژوهش دستیابی به مفاهیم نمادین نقش مایه پرندگان این دو نسخه در کنار تحلیل فرمی و ساختاری است. پرسش اصلی این است که نقشمایه پرندگان در دونسخه شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ از لحاظ فرمی و نمادین دربردارنده چه مفاهیمی است؟ وجوه افتراق و اشتراک نقشمایه پرنده در دو نسخه کدامند؟ عوامل تاثیرگذار در وجوه افتراق و اشتراک نقشمایه پرنده در دو نسخه چیست؟ روش تحقیق، توصیفی تحلیلی، تطبیقی، کیفی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانهای است. طبق نتایج حاصله بیشترین تعداد نقشمایه پرندگان شاهنامه بایسنقری متعلق به کوکوی کاکلی و زاغی و در هفت اورنگ جامی بیشترین تعداد، متعلق به قمری و بلبل است. در تحلیل ساختاری، نقشمایه پرندگان شاهنامه بایسنقری، اغلب بر روی ترکیببندی نگارهها که شامل فرم بیضی است قرار نگرفته و دارای وجه نمادین در نگارهها نیستند. در مقابل، نقشمایه پرندگان هفت اورنگ جامی، در موارد بسیاری بر روی ترکیببندی نگارهها که اغلب شامل فرم اسپیرال و بیضی است قرار گرفته و در مواردی، دارای وجه نمادین هستند. نقشمایه پرندگان در شاهنامه بایسنقری، به دلیل عدم ارتباط نگارگران با عرفا و اندیشمندان، اغلب فاقد مفاهیم نمادین هستند. در مقابل، به دلیل پیشینه طولانی در روابط نگارگران با عرفا و اندیشمندان، نقشمایه پرندگان در هفت اورنگ جامی اغلب دارای مفاهیم نمادیناند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مکتب هرات پیشین؛ مکتب مشهد؛ شاهنامه بایسنقری؛ هفت اورنگ جامی؛ نقشمایه پرنده | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,302 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,214 |
||
| تعداد نشریات | 18 |
| تعداد شمارهها | 473 |
| تعداد مقالات | 4,694 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,803,765 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,772,178 |