بررسی بازنمایی صور طبیعی در کاشیهای زرینفام کاشان در سدۀ 6 تا 8 هجری بر مبنای آراء کوماراسوامی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 67، مهر 1402، صفحه 191-207 اصل مقاله (1.52 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15377.2924 | ||
| نویسنده | ||
| سکینه خاتون محمودی* | ||
| استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان | ||
| چکیده | ||
| هنر کاشیگری در ایران سابقۀ کهن و اهمیت والایی دارد. توفیق هنرمندان ایرانی در بهبود نکات فنی، غنای مجموعۀ رنگها و گسترش انواع نگارهها، تابش چشمگیری به کاشیهای ایرانی بخشیدهاست. کاشیهای زرینفام کاشان بخش ممتازی از گنجینۀ هنر ایرانی را تشکیل میدهند که از حیث نقشپردازی بسیار درخور توجه میباشند. مجموعۀ پیوستهای از ستارهها، چلیپاها و شش ضلعیهای در هم تابیده که هر یک به نقشی متمایز زینت یافتهاند، در زمرۀ ممتازترین نمونههای تصویرگری ایرانی قرار دارند. هنرمندان در این آثار، ذوق و احساسات لطیف خود را در رابطه با طبیعت به بهترین شکل بازنمایی کردهاند. از سوی دیگر، نگاهی اجمالی به نظریات مطرح شده در باب بازنمایی و محاکات طبیعت، حکایت از توجه نظریهپردازان و فلاسفه بدین موضوع دارد. آناندا کوماراسومی از جملۀ فلاسفهای است که با جامعیت خاصی بدین موضوع پرداختهاست. از نظر او طبیعت، سرمشق یا منبع الهام هنرمند میباشد. بر این مبنا سه نوع اقتباس از طبیعت در آثار هنری قابل ملاحظه است که عبارتند از: 1. شباهت مبتنی بر تقلید و تمثیل 2- شباهت بیانی 3- خیال. هدف این تحقیق تبیین شیوۀ بازنمایی صور طبیعی در کاشیهای زرینفام کاشان بر مبنای آراء این فیلسوف است. در این راستا اصلی ترین سؤالات این مقاله عبارتند از: 1- عمدهترین عناصر طبیعی رایج در کاشیهای ستارهای کاشان شامل چه مواردی است؟ 2. در بازنمایی این عناصر در تطبیق با آراء کوماراسوامی چه معیارهایی مورد توجه بودهاند؟ روش تحقیق این مقاله توصیفی- تحلیلی بوده و با تکیه بر منابع کتابخانهای تدوین شدهاست. برای رسیدن به پاسخی مناسب با سؤالات پژوهش، نمونههای انتخابی ابتدا بر مبنای مضمون، دستهبندی و سپس ویژگیهای نقوش طبیعی در آنها بررسی گردید. نتیجۀ این بررسی نشان از آن دارد که: بیشترین نوع بازنمایی عناصر طبیعی در کاشیهای زرینفام کاشان، در عرصۀ شباهت بیانی بوده و شاخصۀ بهرهمندی، مهمترین مؤلفۀ قابل توجه در این حیطه میباشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کاشیهای زرینفام کاشان؛ عناصرطبیعی؛ محاکات؛ بازنمایی؛ کوماراسوامی | ||
| مراجع | ||
|
ابن سینا، بوعلی. 1363. المبدأ و المعاد. تصحیح عبدالله نورانی. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
ابن عربی، ابو عبدالله محیالدین. 1377. فصوصالحکم. به شرح تاجالدین حسین خوارزمی. به تحقیق حسن حسنزاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
اسکیرس، جی. 1374. «کاشیسازی». از کتاب هنرهای ایران. تألیف: ر. دبلیو. فریه. ترجمه: پرویز مرزبان. صص 294- 271.
افلاطون. 1383. جمهور. ترجمه: فؤاد روحانی. چ9. تهران: علمی و فرهنگی.
بویلستون، نیکلاس. 1387. «آناندا کوماراسوامی و تفسیر نمادها». ترجمه: مجتبی صفیپور. نشریه پژوهشنامه فرهنگستان هنر. ش9. صص 92- 81.
بهدانی، مجید و احمدپناه، سید ابوتراب. 1400. «بازتاب اندیشه نجومی جامعۀ ایلخانی در نقوش کاشیهای زرینفام کوکبی». پژوهشهای علوم تاریخی. دوره 13. ش 2. صص 94- 69.
ــــــــــــ . خزایی، محمد. 1399. «بررسی نقوش کاشیهای زرینفام با موضوع صور فلکی در امامزاده جعفر دامغان (با تأکید بر نسخه صورالکواکب قرن هفتم هجری)». نگره. ش56. صص 51- 39.
بهزادی، رقیه. 1380. «نماد در اساطیر (فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب)». کتاب ماه هنر. ش 35 و 36. ص 52- 56.
پوپ، آرتور و اکرمن، فیلیس. 1387. سیری در هنر ایران ازدوران پیش از تاریخ تا امروز. زیرنظر سیروس پرهام. ج 9. تهران: علمی و فرهنگی.
پورداوود، ابراهیم. 1347. یشتها. ج2. تهران: طهوری.
حسینی، هاشم. 1400. «درآمدی بر شناخت و مفهومشناسی نقوش گیاهی کاشیهای زرینفام هشتپر عصر ایلخانی بر پایۀ نمونههای موجود در موزه آستانه مقدسه قم». هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی. دوره 26. ش3. صص 38- 27.
دادگی، فرنبغ. 1369. بُندَهش. ترجمه مهرداد بهار. تهران: توس.
ذکرگو، امیر حسین. 1378. «تأملی در آراء کوماراسوامی». نشریه فرهنگستان علوم. ش14 و15. صص 76-61.
ــــــــــــــــــ . 1385. «مفهوم فرم و درجات کمال هنری در آراء کوماراسوامی». نشریه خیال. ش18. صص 75-68.
رضابیگی، مریم. 1387. «مقایسه تطبیقی اساطیر ملل مختلف (ایران، چین، ژاپن، یونان، روم، هند، بینالنهرین). فصلنامه تخصصی ادبیات دانشگاه آزاد مشهد. دوره 5. ش20. صص 175- 155.
زکی، محمدحسین. 1366. تاریخ صنایع ایران. ترجمه: محمدعلی خلیلی. تهران: اقبال.
سامانیان، صمد و پورافضل، الهام. 1396. «تحلیل تطبیقی سفالینههای زرینفام (سده 6 تا 7 هجری) با نگارههای نسخه کلیله و دمنه 707 ه.ق ال اینجو». نگره. ش 44. صص 19- 5.
سلدن، رامان. 1377. «بازنمایی و رئالیسم در ارتباطشناسی، سینما و نظریه ادبی». ترجمه منصور براهیمی. مجله فارابی. ش 28. صص 32- 28.
سهروردی، شیخ شهابالدین. 1348. مجموعۀ آثار فارسی شیخ اشراق. تصحیح سید حسین نصر و هانری کربن. تهران: انستیتو ایران و فرانسه.
طالبپور، فریده. 1387. «بررسی نقوش کاشیهای کاخ آباقاخان در تخت سلیمان». نگره. ش8 و 9. صص 29- 19.
فارابی، ابونصر محمد بن محمد. 1364. احصاء العلوم. ترجمه: حسین خدیو جم. تهران: علمی و فرهنگی.
کاربونی، استفانو. ماسویا، توموکو. 1381. کاشیهای ایرانی. ترجمه: مهناز شایستهفر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
کوماراسوامی، آناندا. 1389. هنر و نمادگرایی سنتی. ترجمه صالح طباطبایی. تهران: فرهنگستان هنر.
کوماراسوامی، آناندا. 1384. استحالۀ هنر در طبیعت. ترجمه: صالح طباطبایی. تهران: فرهنگستان هنر.
کوماراسوامی، آناندا. 1383. «نظریه هنر در آسیا». ترجمه: صالح طباطبایی. خیال. فصلنامه فرهنگستان هنر. ش9. صص 51- 4.
کیانی، محمد یوسف. کریمی، فاطمه. قوچانی، عبدالله. 1362. مقدمهای بر هنر کاشیگری ایران. تهران: موزه رضا عباسی.
لشکری، آرش. شریفینیا، اکبر. مهاجر وطن، سمیه. 1393. «بررسی نقوش کاشیهای زرینفام آوه از دورۀ ایلخانیان». نگره. ش 32. صص 53- 39.
نصری، امیر. 1386.«حکمت شرقی: محاکات طبیعت از منظر آناندا کوماراسوامی»، نشریه اشراق، ش4 و5، صص 159- 137.
نیکخواه، هانیه و شیخ مهدی، علی. 1389. «رهیافتی به سیاستهای فرهنگی ایلخانان در سدل سیزدهم/ هفتم در واکاوی نقوش سفالهای زرینفام ایران». مطالعات هنر اسلامی. ش13. صص 129- 109.
واتسون، اولیور. 1382. سفال زرینفام ایرانی. ترجمه: شکوه زارعی. تهران: سروش.
واحد دوست، مهوش. 1378. نهادینههای اساطیری در شاهنامه فردوسی. تهران: سروش.
هاسپرز، جان. 1377. «تاریخ زیباییشناسی». از کتاب تاریخ و مسائل زیباییشناسی از دایره المعارف فلسفه پل ادواردز. تألیف: جان هاسپرز و مونرو. سی. بردسلی. ترجمه: دکتر سیدمحسن فاطمی. تهران: حوزه هنری.
یاحقی، محمد جعفر. 1375. فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی. تهران: سروش.
Carboni, Stefano & Masuya, Tomoko. 1993. Persian Tiles. Metropolitan Museum of Art. New York.
Coomaraswamy, Ananda. K. 1994. Christian And Oriental Philosophy Of Art. New Delhi.
Coomaraswamy, Ananda. K. 1974. The Transformation of Nature in Art. New Delhi.
Coomaraswamy , Ananda. K. 1977. “Imitation, Expression and Participation”. in Selected Paper, Vol 1. Edited by Roger Lipsey. Princeton University Press. PP 276 - 85.
Coomaraswamy, Ananda. K. 2004. The Essential Anand. K. Coomaraswamy. Edited by Rama P. Coomaraswamy. World Wisdom Publisher.
John J, k. 1956. the Teaching of Saint Thomas Aquinas on the Participation of Creatures in Good. Masetrʼs Theses. Paper 1076. Loyola Layola University Chicago.https://ecommons.luc.edu/luc_theses/1076.
porter, venita. 1995. Islamic Tiles. London: British Museum Press
https://www.britishmuseum.org/collection/image/301995001: (Accessed: January 4, 2021).
https://www.britishmuseum.org/collection/image/1227171001: (Accessed: March 27, 2021).
https://www.britishmuseum.org/collection/image/943633001: (Accessed: March 27, 2021).
https://www.britishmuseum.org/collection/image/1613560643: (Accessed: March 27, 2021).
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451743: (Accessed: November 18, 2020).
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/444453: (Accessed: November 18, 2020).
https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_G-491: (Accessed: January 4, 2021).
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447157: (Accessed: November 18, 2020).
http://collections.vam.ac.uk/item/O276577/tile/tile-unknown: (Accessed: January 4, 2021).
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450427: (Accessed: January 4, 2021). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 971 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 760 |
||