بررسی و تحلیل تصویر داریوش در نقش برجستههای بیستون و نقش رستم | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 68، دی 1402، صفحه 161-181 اصل مقاله (2.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2022.15450.2932 | ||
| نویسنده | ||
| هادی قائم پناه* | ||
| دانشجوی دکتری پژوهش هنر، تاریخ تطبیقی تحلیلی هنر اسلامی و مدرس مدعو گروه هنر اسلامی دانشکده هنر دانشگاه شاهد | ||
| چکیده | ||
| هنر هخامنشی اگر اوج قلۀ هنر ایران در دوران پیش از ورود اسلام نبوده باشد، دستکم میبایست آن را یکی از اوجهای درخشان هنر ایران در همۀ ادوار آن دانست؛ هنر رسمی هخامنشی، اغلب در نقش برجستههای صخرهای و دیواری ظهور یافته و داریوش اول، بیشترین نقش را در شکلگیری این هنر داشته است. نقش برجستههای صخرهای بیستون و آرامگاه داریوش در نقش رستم، دو یادمان اصلی و کتیبه دار هخامنشی بوده که در زمان داریوش برپاشده و تصویر او را در دو قاب مجزا اما ممتد نمایش دادهاند. هدف این پژوهش، بررسی و شناخت بصری و معنایی تصویر داریوش بهعنوان مهمترین عنصر مشترک در این دو نقش برجسته و تبیین ارتباط تصویر پادشاه با دیگر عناصر بصری موجود در این آثار بوده است. سؤالات پژوهش عبارتاند از 1. نقش برجستههای بیستون و نقش رستم چه تصویری از داریوش را نمایش داده و چه نسبتی میان این دو تصویر وجود دارد؟ 2. اصلیترین خط بصری پیونددهندۀ نقش برجستههای بیستون و آرامگاه داریوش کدام بوده و معنای آن چیست؟ 3. تصویر داریوش در دو نقش برجسته مذکور چه تفاوتی داشته و این تفاوت از کجا ناشی شده است؟ این پژوهش با روش توصیفی_تاریخی_تحلیلی انجامشده و اطلاعات موردنیاز آن از طریق منابع کتابخانهای گردآوریشده است. در این مقاله، تصویر پادشاه و دیگر عناصر بصری در دو نقش برجسته بیستون و آرامگاه داریوش موردبررسی قرارگرفته و تلاش شده تا تصویر شفافتری از داریوش (شاهنشاه پارسی) در هنر رسمی هخامنشی نمایان گردد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که در نقش برجسته بیستون، داریوش، شاهنشاه پارسی پیروز، مقتدر و برحقی نمایش دادهشده که با خواست اهورامزدا و حمایت سپاهیانش، توانسته بر شورشیان و مخالفان دروغزنی که قصد برهم زدن اتحاد شاهنشاهی هخامنشی را داشته چیره گردد. تصویر داریوش در نقش رستم نیز شاهنشاه پارسی مقتدر، معتقد و پارسامنشی را نمایش داده که با خواست اهورامزدا و با پشتیبانی همراهان و سپاهیانش، بااقتدار و انصاف بر سرزمینهای بسیاری فرمانروایی کرده و اینک آمادۀ عزیمت به جهان دیگر است. تصویر داریوش در نقش رستم تکرار تغییریافتۀ تصویر او در بیستون بوده و اصلیترین خط بصری پیونددهنده میان این آثار، ایستادن داریوش در برابر اهورامزدا در ارتباطی دوسویه و منحصربهفرد بوده که به معنای برگزیده شدن او از جانب خدای بزرگ است. علاوه بر ماهیت و کارکرد متفاوت دو نقش برجسته، تفاوت تصویر داریوش در این دو اثر، بهواسطۀ بومیسازی و شبیهسازی بیشترِ تصویر شاه و خدا در نقش رستم بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| داریوش بزرگ؛ نقش برجسته؛ بیستون؛ نقش رستم؛ آرامگاه داریوش؛ اهورامزدا؛ هنر هخامنشی | ||
| مراجع | ||
|
افکنده، احسان.( 1397). خاستگاه برآمدن اهورامزدا در کتیبه بیستون. تاریخ ایران. شماره 24، پیاپی 82، 57-76.
بار، کای و دیگران.( 1386). دیانت زرتشتی. مترجم فریدون وهمن. تهران، جامی.
پرادا، ادیت.( 1383). هنر ایران باستان. مترجم مجید یوسف زاده، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
پورحقانی، محمدرضا.( 1377). روح بالدار. مشهد، موسسه فرهنگی ضریح.
پیوتروفسکی، باریس باریوویچ.( 1383). تمدن اورارتو. مترجم حمید خطیب شهیدی، تهران، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری.
روت، مارگارت کول.( 1397). شاه و پادشاهی در هنر هخامنشی. مترجم علی بهادری، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
دلشاد، سهیل و درودی، مجتبی.(1399). کتیبهای در سایه (کتیبه نویافته هخامنشی). ویژهنامه فرهنگستان، زبانها و گویشهای ایرانی. شماره 11، 3-28.
سودآور، ابوالعلا. (1383). فرۀ ایزدی. چاپ اول، تهران، نشر میرک.
شاپور شهبازی، علیرضا.(1379). پاسارگاد- پایتخت و آرامگاه کوروش کبیر. شیراز، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس.
______________ . (1357). شرح مصور نقش رستم فارس. بنیاد تحقیقات هخامنشی، شماره هشتم.
شوالیه، ژان و گربران، گربران، آلن.( 1387). فرهنگ نمادها ج 5. مترجم سودابه فضایلی. تهران، جیحون.
عفیفی، رحیم.( 1374). اساطیر و فرهنگ ایرانی در نوشتههای پهلوی. تهران، انتشارات توس.
فیروزمندی، بهمن و بهادری علی. (1393). هفت خاندان دوره هخامنشی. پژوهشهای ایرانشناسی، سال 4 شماره 1، 17-36.
قائمپناه، هادی و مبینی، مهتاب .(1399). بررسی و مقایسه ویژگیهای بصری نقش برجستههای صخرهای آنوبانینی و بیستون. مطالعات تطبیقی هنر، شماره 19، 69-85.
قائممقامی، محسن (1389). بررسی سیاست دینی هخامنشیان بر اساس کتیبهها. پژوهش تاریخی دانشگاه اصفهان، سال دوم، شماره 2، 81-92.
کخ، هایدماری. (۱۳۷6). از زبان داریوش. مترجم پرویز رجبی، چاپ دوم، تهران، نشر کارنگ.
کالمه یر، پیتر. (1384). موضوع نقش برجستههای آرامگاههای هخامنشی. مترجم علیاکبر وحدتی. باستان پژوهشی، شماره 13، 34-38.
کوپر، جی.سی. (1379). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. مترجم ملیحه کرباسیان، چاپ اول، تهران، نشر فرشاد.
گریسون، مارک . (1399). شمایلنگاری خدا و موجودات فرازمینی در هنر ابتدایی هخامنشی. مترجم علی سلحشور، تهران، ققنوس.
موسوی، مهرزاد. (1390). جستاری در پیشینه هنر هخامنشی. چاپ اول، شیراز، رخشید.
نظری، یعقوب. (1395). تغییر و تحول نمادهای بالدار و حلقه نگارهها در تصویر و مفهوم از هخامنشیان تا اواخر ساسانی. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.
واندنبرگ، لویی. (۱۳۹۷). نقش برجستههای صخرهای ایران باستان. مترجمان حسن کهنسال و ستاره صفا، رشت، دانشگاه گیلان.
وست، مارتین. (1384). عروج داریوش به بهشت. مترجم فاطمه جدلی. چیستا، شماره 222 و 223، 171-177.
ویسهوفر، یوزف. (۱۳96). ایران باستان. مترجم مرتضی ثافب فر. چاپ سوم، تهران، انتشارات ققنوس.
هال، جیمز. (1387). فرهنگ نگارهای نمادهای شرق و غرب. مترجم رقیه بهزادی، چاپ سوم، تهران، فرهنگ معاصر.
هنکلمن، ووتر. (1398). کتیبه بیستون، در کتاب باستانشناسی و تاریخ ایران. گردآوران: جبرئیل نوکنده و وینست ون ویلسترن. موزه ملی ایران.
هینتس، والتر. (1396). دنیای گمشده عیلام. مترجم فیروز فیروزنیا. تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
هینلز، جان (1384). شناخت اساطیر ایران. مترجم ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران، نشر چشمه.
یاکوبس، برونو. (1397). ارزیابی شمایلنگاری خدا و شاه در هنر هخامنشی. مترجم رضا اردو. جندی شاپور، شماره 16، 86-107.
یونگ، پیتر یولیوس. (1385). پادشاه پارسی، داریوش یکم. مترجم داوود منشیزاده. تهران، نشر ثالث.
Black, Jeremy and Green, Anthony. (2003). God, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: Illustrated Dictionary. London, The British museum press. Electronic version/pdf.
Bradshaw, Jeffrey M. and Head, Ronan James.( 2012). The Investiture Panel at Mari and Rituals of Divine Kingship in the Ancient Near East. Studies in the Bible and Antiquity: Vol. 4, Article 1. pp 1-42.
Butner, Amy.( 2007). The Rhetoric and the Reality: Egyptian Conceptions of Foreigners during the Middle Kingdom (c. 2055-1650 BCE). Senior Thesis Project, University of Tennessee – Knoxvill.
Cirlot, J. E. et al. (2001). Dictionary if symbols. London, Routledge and Kegan Paul, Second Edition.
Choksy, Jamshid K. (1990). Gesture in Ancient Iran and Central Asia I: The Raised Hand, Acta Iranica, no. 30, Leuven: Peeters.
Gardiner, A. H. (1957). Egyption grammer. 3rd edition, revised. London: Oxford University press.
Henkelman, W. M. (2008). The Other Gods Who Are. Studies in Elamite-Iranian Acculturation based on the Persepolis, Fortification Texts, Leiden.
Janzen, Mark D. (2013). The Iconography of Humiliation: The depiction and treatment of Bound Foreigners in New Kingdom Egypt. A dissertation for the Degree of Doctor of Philosophy Major: History The University of Memphis.
Lecoq, Pierre. (1984). Ún Problème de Religion Achéménide: Ahura Mazda ou Xvarnah? in: Orientalia J. Duchesne – Gullemin emerito oblanta (Acta Iranica, 2nd series, Hommages et Opera Minora 23(, Leiden, 301-326.
Luschey, H. 1968. Studien zu dem Darius-Relief von Bisutun. AMI n.F. 1, 63-94.
Moorey, P.R.S. (1978). The iconography of an Achaemenid stamp-seal acquired in the Lebanon. Iran XVI: 143-148.
Nimchuk, Cindy L. (2001). Darius I and the formation of the Achaemenid Empier: Communicating the creation of anempire. A thesis submitted in conformity with the requirements for the degree of Doctor of Philosophy Graduate Department of Near and Middle Eastern Civilizations University of Toronto.
Rung, E. V. (2020). The Gestures of proskynēsis in the Achaemenid Empire. Beiträge zur Alten Geschichte, Klio 102(2): 405-444.
Schmidt, E. (1970). Persepolis III: The Royal tombs and other monuments, University of Chicago Press.
Schmitt, R. (1991). The Bisitun Inscriptions of Ancient Iran I, The Old Persian Text. Corpus Texts I, London.
_________. (2019). Uberlegungen zu Zwie Neuen Altpersischen Inschriften Cphanagoreia, Naqs-i Rostam, Nartamongae. The journal of Alano-Ossetic studies: Epic, Mythology and Language XIV (No.1,2) pp 34-49.
URL1:http://www.wikipedia.org (access data: 2021//7/26)
URL2:http://www.pinterest.com (access data: 2021/7/26)
URL3:http://www.britishmuseum.org (access data: 2021//7/26)
URL4:http://www.metmuseum.org (access data: 2021/7/26) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,050 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,013 |
||