مطالعه عناصر ساختاری نقاشی پرده بزرگ درویشی دوره قاجار براساس تاریخ نگاری بخش قدیم و جدید موجود در موزه آستان قدس | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 16، شماره 59، مهر 1400، صفحه 43-59 اصل مقاله (1.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2020.4274.2153 | ||
| نویسنده | ||
| الهه پنجه باشی* | ||
| استادیار گروه نقاشی، دانشکده هنر ، دانشگاه الزهرا س، | ||
| چکیده | ||
| پرده درویشی نقاشی است که به وقایع عاشورا میپردازد و با نقاشی قهوه خانه ای متفاوت است. پردههای درویشی در ابعاد بسیار بزرگ بوده و برای عزاداری رسمی شاه و به سفارش دربار تهیه میشده است. یکی از بهترین نمونههای تصویری پرده درویشی در موزه آستان قدس رضوی قرار دارد. این نقاشی دارای دو قسمت است و از آن به عنوان بزرگترین پرده نقاشی ایران یاد میشود و تا به حال مورد پژوهش قرار نگرفته است. قسمت راست نقاشی از ویژگیهای رنگ گذاری، ترکیب بندی و طراحی بسیار دقیقی برخوردار است ولی قسمت چپ تابلو بعدها اضافه شده و دارای نقاشی و قلم گذاری و رنگ بندی از ارزش بصری و کیفیت پایین تری برخوردار است. این نقاشی در بخش قدیم براساس معیارهای نقاشی رسمی قاجاری، زاویه دید، زبان نمادین، حرکت محوری پیکره ها، نسبتهای هندسی، واقع گرایی تصویر، دید چندوجهی، رنگ گذاری، عناصرانسانی، حیوانی، گیاهی کار شده است که این کیفیات در بخش جدید که در دوره دیگری به اثر اضافه شده دیده نمیشود. مفروض این پژوهش مطالعه عناصر ساختاری و ویژگیهای بصری این نقاشی و مقایسه دو بخش قدیم و جدید در نقاشی است. در این راستا پژوهش حاضر در پی پاسخ به این دو سوال اساسی است که در پرده بزرگ درویشی از چه ویژگیهای بصری و عناصر ساختاری استفاده شده است؟ تفاوت ویژگی ساختاری و بصری در بخش قدیم و جدید اثر چیست؟ محتوای پژوهش حاضر کیفی و بر مبنای تحلیل عناصر ساختاری در نقاشی است. این نقاشی براساس روش شناسی توصیفی- تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای صورت گرفته است. نتایج یافتهها حاکی از آن است که بخش اصلی و قدیم نقاشی توسط نقاشان درباری کار شده و دارای ویژگی نقاشی پیکره نگاری رسمی قاجار است و قسمت دیگر جدیدتر و بعدها به اثر اضافه شده و از کیفیت تصویری پایین تری نسبت به نقاشی بخش قدیم تر برخوردار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قاجار؛ نقاشی؛ پرده درویشی؛ ویژگی بصری؛ عناصر ساختاری؛ عاشورا | ||
| مراجع | ||
|
آدامووا، آ.ت.(1386). نگارههای ایرانی گنجینه ارمیتاژ، ترجمه: زهره فیضی، تهران: فرهنگستان هنر.
اوکویرک و دیگران.(1397). مبانی هنر نظریه و عمل، ترجمه: محمدرضایگانه دوست، تهران: سمت.
افشاری، مرتضی، آیت اللهی، حبیب الله، رجبی، محمدعلی.(1389). بررسی روند نمادگرایی شمایلها در نگارگری اسلامی از منظرنشانه شناسی، دو فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، ش 13، ص 54-37.
افهمی، رضا و علی اکبر شریفی مهرجردی.(1389). نقاشی و نقاشان دوره قاجار، کتاب ماه هنر، شماره 148. ص33-24.
آژند، یعقوب .(1385). نمایش در دوره صفوی، تهران: فرهنگستان هنر .
بلوکباشی، علی .(1375). قهوه خانههای ایران، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
بورکهارت، تیتوس.(1390). ارزشهای جاویدان در هنر اسلامی، مجموعه مقالات هنر و معنویت، ترجمه: انشالله، رحمتی، تهران: فرهنگستان هنر .
پاکباز،رویین.(1379).نقاشی ایران ازدیر باز تا امروز، تهران: نارستان.
رجبی، علی.(1385). نقاش مکتب قهوه خانه ای حسن اسماعیل زاده، تهران: نشر نظر.
سیدابن طاووس. (1385). لهوف، ترجمه: عباس عزیزی، تهران: انتشارات صلوﺓ.
سیدابن طاووس.(1380). لهوف، ترجمه: سید ابوالحسن امیر طالبی، ناشر: قم، دلیل ما.
شیخ صدوق.(1376).امالی، ترجمه: محمدباقر کمره ای، تهران: اسلامیه.
حسینی، سید هاشم، طاووسی، محمود.(1385).تحول هنر کتیبه نگاری عصر صفوی با توجه به کتیبههای صفوی مجموعه حرم مطهر امام رضا (ع) کتاب ماه هنر، فروردین و اردیبهشت، ص 64-58.
چلیپا، کاظم، گودرزی، مصطفی، شیرازی، علی اصغر. (1390). تاملاتی درباره موضوعات ملی و مذهبی در نقاشی قهوه خانه ای، فصلنامه نگره، ش18، ص 69-81.
کمالی دولت آبادی، رسول .(1396).بازخوانی عرفانی مبامی هنرهای تجسمی، تهران: سوره مهر.
فلور، ویلم، چلکووفسکیف پیتر،اختیار، مریم .(1381). نقاشی و نقاشان دوره قاجاریه، ترجمه: یعقوب، آژند، تهران: ایل شاهسون بغدادی.
مطهری، مرتضی.(1387).حماسه حسینی، جلد اول، تهران: انتشارات صدرا.
مجلسی، محمدباقر.(بی تا ). بحارالانوار، ج 44، موسسه الوفاء، لبنان:بیروت.
نصری، امیر.(1389). رویکرد شمایل نگاری و شمایل شناسی در مطالعات هنری، رشد، آموزش هنر، دوره 8، ش1، ص62-56.
....(1389).گنجینههای هنر در آستان قدس رضوی، مشهد: آستان قدس و فرهنگستان هنر.
Ulrich, Marzolph , (2001). »Persian PopularLiterature in the Qajar Period« ,Nanzan University, Vol. 6.0, No. 2, pp. 215-236.
Florenski,Pave,(2001).l»,Tersten Perspektif,Istanbu»l,Metsi Yayinlari,page26.
Qajar ceramics,(2019),Briding Tradition and Modernity,the Collection of the Islamic Arts Museum Malaysia .
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,895 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,168 |
||