مفهوم جایگاه بدن ناصرالدینشاه در نقاشی تالار آینه کمالالملک بر مبنای نظریه یوری لوتمان | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، بهار 1402، صفحه 169-179 اصل مقاله (2.6 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5018.2366 | ||
| نویسندگان | ||
| شراره افتخاری یکتا* 1؛ امیر نصری2؛ مهدی محمدزاده3 | ||
| 1دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| 2دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی دانشگاه علامهطباطبایی | ||
| 3دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده هنرهای صناعی اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| چکیده | ||
| نقاشی قاجار، بهویژه از دوران ناصرالدینشاه به بعد، همگام با تحولات اجتماعی ـ فرهنگی، در آستانه عبور از سنتهای پیشین، در گستره مفاهیم تازهای قرار میگیرد. یکی از این مفاهیم که بیش از هر حوزه دیگری، دچار تحول و دگرگونی میشود؛ "بدن" است. از جمله جایگاه و کارکرد "بدن" در تصاویر پادشاه؛ که بهعنوان یک نظام نشانهای مهم، در تقابل با دیگری معنا تولید میکند. تصویر تالار آینه بازگوکننده چنین کارکردی از "بدن" در فضای گفتمانی قاجار با دیگری است و بر این مبنا، مساله پژوهش این است که؛ چه مناسباتی میان بدن ناصرالدینشاه با عناصر درون تصویر تالار آینه برقرار است یا بهعبارتی، نحوه مواجهه بدنِ ناصرالدینشاه بهمثابه بدنِ خود درون فرهنگ، در دیالکتیک با بدنِ دیگری که برآمده از "نه ـ فرهنگ" است، چگونه نمایش داده میشود. "نَه ـ فرهنگ" یکی از اصطلاحات اساسی و کاربردی در نظریات یوریلوتمان است که در برابر فرهنگ قرار میگیرد. از اینرو هدف پژوهش، بهرهگیری از نظریات لوتمان برای بررسی جایگاه بدنِ ناصرالدینشاه در تناسب با عناصر تصویری درون تصویر تالار آینه کمالالملک است که در سپهرنشانهای قاجار جای میگیرد. سپهرنشانهای یکی از پویاترین مفاهیم در نظریات لوتمان است که حاوی دو مفهوم بنیادین "خود" و "دیگری" است و همچون واسطهای برای تولید معنا در فضایی دوگانه عمل میکند؛ بنابراین پرسشی که به آن پاسخ داده میشود این است که: آیا بدن ناصرالدینشاه در تقابل با بدنِ دیگری درون "نه ـ فرهنگ"، "بدن ـ نزدیک" محسوب میشود و یا "بدن ـ دور" است؟ بر این اساس، پژوهش با روش سپهرنشانهای لوتمان، جایگاه بدن ناصرالدینشاه در تالار آینه را مورد مطالعه و بررسی قرار میدهد و جمعآوری این اطلاعات با استفاده از منابع مکتوب کتابخانهای و با بهرهگیری از شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام میگیرد. با توجه به تحولات گفتمانی فرهنگ در سپهرنشانهای قاجار؛ نتیجه پژوهش گویای این است که جایگاه "بدن" ناصرالدینشاه در تالار آینه کمالالملک، در دیالکتیک با دیگری، در مسیر گسست از خود قرار دارد؛ پیوسته کمرنگ شده و کنش خود را از دست میدهد و در نهایت، تصویری از یک "بدن ـ نزدیک" را نمایش میدهد. جذب و نزدیکشدن به بدنِ دیگری درون "نه ـ فرهنگ" حاکی از شکلگیری هویت در بدنِ ناصرالدینشاه در محور دیگری، و گسست جایگاه او از ارزشهای تاریخی و حافظه فرهنگی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ناصرالدینشاه قاجار؛ یوری لوتمان؛ بدن؛ کمالالملک؛ تالار آینه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,466 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 865 |
||
| تعداد نشریات | 18 |
| تعداد شمارهها | 474 |
| تعداد مقالات | 4,696 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,852,309 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,826,104 |