شمایلنگاری تزئینات کاشیکاری خانههای تاریخی شیراز در عصر قاجاری | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 68، دی 1402، صفحه 23-41 اصل مقاله (966.36 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.13709.2667 | ||
| نویسندگان | ||
| بهزاد وثیق* 1؛ رقیه موسوی2 | ||
| 1دانشیار و عضو هیئتعلمی گروه معماری دانشگاه صنعتی جندیشاپور دزفول | ||
| 2کارشناس ارشد معماری دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول | ||
| چکیده | ||
| تزئینات در معماری ایرانی تنها حاوی جنبههای زیبایی شناسانه نیست و آرمانها، آرزوها و بروندادهای فرهنگی منبعث از زمینههای ملی، مذهبی و عرفی بهعنوان مبانی روایت در آن به چشم میخورد. کاشیکاری دوره قاجار نمونه مهمی از روایت عقاید و زیست مردمان آن دوره است که با شناخت این تصاویر میتوان درک مستندی از اوضاع فرهنگی آن به دست آورد. هدف از تحقیق یافتن مؤلفههای مؤثر بر شکلگیری تصویر در کاشیکاری خانههای تاریخی شیراز در دوره قاجار است. سؤال اصلی پژوهش این است که ارزشهای بصری شمایلنگارانه نقوش تزئینات کاشیکاری شیراز کدماند؟ روش تحقیق در این مقاله مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی و پیمایشی و بر اساس روش شمایلنگاری پانوفسکی است. شیوه جمعآوری اطلاعات از طریق دادههای اسنادی-کتابخانهای و مشاهدات میدانی شامل برداشت شخصی از خانههای تاریخی است. روش تجزیهوتحلیل اطلاعات نیز بر اساس تحلیل شمایلنگارانه تصاویر است. پس از بررسی 15 خانه دارای کاشیکاری مستند و معتبر و تحلیل تصاویر بر اساس روش شمایل شناسانه نتایج نشان دادند نحوه بیان و روند منسجم داستانی-روایی در کاشیکاری خانههای تاریخی دوره قاجار در شیراز نشانگر سه تمایل موازی در بیان؛ شامل پایبندی به فرهنگ عمومی در قالب تصاویر ملی-تغزلی و مذهبی، گرایش مالک به جریانات متجدد مانند تصاویر عمارت اروپایی و یا شغلهای با محوریت فنآوری صنعتی و تمایلات درونی فرد است. این سه گرایش نهتنها در قالب شکل کلی تصویر بلکه درزمینه تعیین رنگ و نوع بیان هر روایت نیز قابلمشاهده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خانههای تاریخی شیراز؛ کاشیکاری؛ شمایلنگاری تزئینات قاجاری | ||
| مراجع | ||
|
اسدپور، علیاکبر، (1398)، آرشیو سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان فارس، pulished:accessed:9/20/2019
اسدپور، علی، (1399)، مطالعه شمایل شناسه نبرد رستم و دیو در کاشی نگاره سر در ارگ کریمخان شیراز به روش اروین پانوفسکی، باغ نظر، 17، 86، 29-40 http://www.bagh-sj.com/article_109655.html.
بمانیان، محمدرضا، مؤمنی، کوروش و سلطانزاده، حسین، (1390)، بررسی نوآوری و تحولات تزیینات و نقوش کاشیکاری مسجد، مدرسههای دوره قاجار، نگره، 6، 18، 47-35
پنجه باشی، الهه، (1398)، بازشناخت نشانه پرنده در نقاشیهای پیکره نگاری دوره اول قاجار با آرا پانوفسکی، پژوهش ایرانشناسی، 9، 1، 40-21 https://jis.ut.ac.ir/?_action=article&kw=353282&_kw=%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87+%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87
پوک، گرانت، داینا نیوئل، (1392)، مبانی تاریخ هنر، ترجمه مجید پروانه پور، تهران، ققنوس
حسامی، منصوره، احمدی توانا، اکرم، (1390)، مطالعه تطبیقی نگارگری ایرانی و نظریه شمایلشناسی اروین پانوفسکی بررسی موردی: نگاره پادشاهی جمشید از شاهنامه بایسنقری، مطالعات هنرهای تجسمی، 2، 2، 96-81 f https://jart.usb.ac.ir/article_3997.html
ریاضی، محمدرضا، (1395)، کاشیکاری قاجاری، تهران، یساولی
زمانی بابگهری، فاطمه، یوزباشی، عطیه. (1398). گونه شناسی و قابلیت گرافیکی آرایههای معماری مسجد امام کرمان مسجد ملک. هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی, 24،4, 101-110. https://jfava.ut.ac.ir/article_74371_b71a8e5b4c04d8ae471129f6b773fc66.pdf
سیف، هادی، (1389)، نقاشی روی کاشی، مترجم مهوش مجذوب، چاپ دوم، تهران، سروش، انتشارات صداوسیما
صفایی، آذر، میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق، (1398)، تزیینات معماری در حوضخانه خانه دخانچی شیراز، نگارینه هنر اسلامی، 6، 17، 94-87 http://niamag.birjand.ac.ir/article_1243_1d3f0eaf2d10172f477b1ef7d5294eea.pdf
عطار زاده، مجتبی، اتحاد محکم، سحر، (1392)، خوانش گفتمان کاشی نگاره روایتگر سردر ورودی باغ ارم شیراز، باغ نظر،10، 26، 41-48 http://www.bagh-sj.com/article_3447.html
قرائتی، الناز، حسنی، هاشم و پورنادری، حسین، (1397)، جلوههای هنری تزیینات کاشیکاری مدرسه خان شیراز، هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 23، 3، 64-53 https://jfava.ut.ac.ir/article_67756.html.
مجری، نجمه، (1395)، بررسی نقوش تزئینی خانه زینتالملک شیراز، پایاننامه کارشناسی ارشد راهنما: ابوتراب احمدپناه، دانشگاه سمنان دانشکده هنر و معماری.
منصوری جزآبادی جمیله، حسینی هاشم. (1395)، سیر تحول نقوش انسانی در کاشیکاری حمامهای تاریخی شهر اصفهان از دوره صفوی تا پایان دوره قاجار. پژوهش هنر. ۶, ۱۲، ۱۰۳-۱۱۷ http://ph.aui.ac.ir/article-1-317-fa.pdf
مهدوی پور، حسین، شریفی مهرجردی، علیاکبر و اسلامی نصرتآبادی، مریم، (1396)، بررسی نقش تزیینات در ارتقا کیفیت فضایی خانههای سنتی یزد بر اساس مطالعه موردی خانه شفیعپور یزد، مسکن و محیط روستا، 36، 160، 149-133 http://jhre.ir/article-1-504-fa.html
نوایی، کامبیز، (1374)، نکاتی پیرامون نقوش اسلامی، صفحه، 5، 4-3، 44-53
Bhaisare, K. B. & Joshi, P. S. (2019), Iconology and Iconography of Shakti at Ellora. http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume7/42.pdf
Bohnsack, R. 2020. Iconology and documentary method in the interpretation of divergent types of visual materials. The SAGE handbook of visual research methods, 397-412.
Elsner, J. 2019. Form, Decoration, and Subjectivity. Vessels: The Object as Container, 50.
Gries, L. 2019. Advances in visual rhetorical analysis. The SAGE Handbook of Visual Research Methods, 381. History of Humanities Part I. , 5*1 189-224.
Khairi, M. 2019. THE CONTINUITY OF AMRUS NATALSYA’S POPULIST PARADIGM, ICONOGRAPHY-ICONOLOGY REVIEW OF “TANAH AIRKU” 2013 PAINTING. Ekspresi Seni: Jurnal Ilmu Pengetahuan dan Karya Seni, 21*1 67-83.
Liepe, L. E. 2019. The Locus of Meaning in Medieval Art: Iconography, Iconology, and Interpreting the Visual Imagery of the Middle Ages. Medieval Institute Publications.
Mager, T. & Hein, C. (2020). Digital excavation of mediatized urban heritage: Automated recognition of buildings in image sources. Urban Planning, 5(2), 24-34.
Mazzola, R. B. 2015, An essay on iconographic analysis: relations between the theory of art and the archaeological method. Doi: 10.4025/actascilangcult.v37i4.27108
Mey, G. & Dietrich, M. 2017. From text to image–Shaping a visual grounded theory methodology. Historical Social Research/Historische Sozialforschung, 280-300
Ngobese, D. H. D. 2018. Protest and identity in the context of Sacred spaces: A historical appraisal of three selected sacred sites of the Eastern Free State *Doctoral dissertation.
Sherer, D. (2020). Panofsky on Architecture: Iconology and the Interpretation of Built Form, 1915–1956, Part I. History of Humanities, 5(1), 189-224.
Simmons, L. 2019. The Monument of Ornament: Michelangelo’s Moses. Interstices: Journal of Architecture and Related Arts. Interstices 4
Spratt, E. L. 2018. Dream Formulations and Deep Neural Networks: Humanistic Themes in the Iconology of the Machine-Learned Image. arXiv preprint arXiv:1802.01274.
Sumbing, A. & Jusilin, H. 2019. REKA BENTUK LOGO SEKOLAH MENENGAH KEBANGSAAN BANDARAYA KOTA KINABALU: ANALISIS IKONOGRAFI ERWIN PANOFSKY: THE LOGO DESIGN OF SEKOLAH MENENGAH KEBANGSAAN BANDARAYA KOTA KINABALU: ERWIN PANOFSKY ICONOGRAPHY ANALYSIS. Jurnal Gendang Alam *GA.
Whitaker, C. 2016. Iconography of Norwegian Stave Church Capitals: Erwin Panofsky's Concepts of Iconography.
Ziyadullayevich, Z. U. & Mardanovich, M. D. 2020. Tradition and Innovation in the Decoration of Modern Architecture Central Asia. International, Journal of Progressive Sciences and Technologies, 91-96. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,815 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,133 |
||