بازتاب تصاویر زنان در قالیهای تصویری دوره قاجار | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، فروردین 1402، صفحه 111-129 اصل مقاله (3.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14637.2791 | ||
| نویسندگان | ||
| عبداله میرزایی* 1؛ فاطمه باقری زاده2 | ||
| 1استادیار دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| 2کارشناسی ارشد فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| چکیده | ||
| تصویرگرایی در قالی ایرانی بهصورت یک جریان عمده از دورۀ قاجار آغاز شد. گسترش روابط با غرب، رواج عکاسی و چاپ سنگی از عوامل تأثیرگذار در بازنمایی تصاویر اشخاص در قالیها هستند. در کنار گروههای مختلفِ نخبگان اجتماعی و سیاسی، بازنمایی تصاویر زنان بر گستره قالیها با معیارهای تصویرسازی غربی پدیدهای بود که نخستین بار در تاریخ قالیبافی ایران دیده میشد. مسئله اصلی پژوهش حاضر ناشناخته بودن ابعاد کمی و کیفی بازنمایی تصاویر زنان در قالیهای دوره قاجار هست. هدف از پژوهش نخست تأکید بر اهمیت مطالعه قالیهای حاوی تصاویر زنان بهعنوان وجهی از هنرهای صناعی بازتابدهنده جامعه ایران دوره و سپس شناخت ابعاد کمی و کیفی این قالیها در جغرافیای قالی ایران هست. سؤالات پژوهش عبارتند از: 1-جغرافیای تولید قالیهای حاوی تصاویر زنان در عصر قاجار شامل چه مناطقی بود؟ 2-سبک تصویرسازی و هویت تصاویر زنان بازنمایی شده در قالی های دوره قاجار چگونه است؟ روش تحقیق به شیوه توصیفی تحلیلی بوده است و در این راستا با استفاده از منابع کتابخانهای و الکترونیکی تعداد 11نمونه از قالیهای حاوی تصاویر زنان از دوره قاجار شناسایی و مورد مطالعه واقع شدند. نتایج نشان دادند: الف)ظهور تصاویر زنان بر روی قالیهای دوره قاجار پیامد وقوع تغییرات گسترده در هنجارهای اجتماعی دوره قاجار بوده است. ب)اکثر قالیهای قاجارِ حاوی تصاویر زنان، در استان کرمان بافته شدهاند. ج)تصاویر بافته شده زنان، به لحاظ هویتی در دو گروه اصلی زنان فرنگی و زنان ایرانی قابل دستهبندی و مطالعه هستند. نمونههای فرنگی بازآفرینی یک تصویر جا افتاده و رواج یافته در جامعه غربی هستند که با اقتباس از دیگر رسانهها همچون چاپ سنگی، عکاسی، کارتپستالها و تابلوهای نقاشی بافته شدهاند. در مقابل، نمونههای ایرانی خیالینگارانه و بدون ارجاع به شخصیت حقیقی بوده و با الهام از داستانهای غنی ادبیات ایرانی تصویرسازی و بافته شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قالیهای تصویری؛ دوره قاجار؛ زنان فرنگی؛ زنان ایرانی؛ قالی کرمان | ||
| مراجع | ||
|
آهنی، لاله، وندشعاری، علی، یعقوب زاده، آزاده، 1394، «بررسی ادبیات غنائی در فرشهای تصویری دوره قاجار :مطالعه موردی داستانهای بهرامگور»، دوفصلنامه جلوه هنر، شماره14، صص 65-78.
ادواردز، سیسیل، 1368، قالی ایران، ترجمه مهیندخت صبا، تهران: فرهنگسرا.
الکساندر، ویکتوریا ،1390، جامعهشناسی هنرها، ترجمه اعظم راودراد، چاپ سوم، تهران: فرهنگستان هنر.
ایمانی، الهه، طاووسی، محمد، چیت سازیان، امیرحسین، شیخ مهدی، علی، 1394، «گفتمان باستانگرایی در نقوش قالیهای تصویری دورۀ قاجار»، فصلنامه گلجام، شماره28، دوره 11، صص 23-38.
تناولی، پرویز، 1369، قالیچههای تصویری ایران، تهران: سروش.
پنجهباشی، الهه، 1395، «مطالعة تطبیقی دو نقاشی از زنان در دورة قاجار با رویکرد بینامتنیت»، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، شماره 4، دوره 8، صص 453-472.
حاتم، غلامعلی، حاتم پورغیاثی، زهرا، 1388، «زن در هنرهای تصویری قاجار»، فصلنامه نقشمایه، شماره 3، دوره 2، صص 53-62.
جباری، فاطمه، مراثی، محسن، 1392، «مطالعه تطبیقی تصاویر نسخ چاپ سنگی وکاشیهای مصور دوره قاجار»، دوفصلنامه هنرهای تجسمی، شماره 1، دوره 18، صص 57-68.
زارعی، محمدابراهیم، طهماسبی زاده، ساره، 1397، «شمایل شناسی تصویر زن در دوره قاجار با تاکید بر سفرنامه ها، نگارگریها و عکسهای برجای مانده از این دوره»، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، شماره 4، دوره 10، صص 594-577.
زکریاییکرمانی، ایمان، شعیری، حمیدرضا، سجودی، فرزان، 1392، «تحلیل نشانه معناشناختی سازوکار روابط بینافرهنگی در نظام گفتمانی فرش کرمان»، دو فصلنامه مطالعات تطبیقی هنر، شماره6، صص 11-29.
ژوله، تورج، 1392، شناخت فرش، تهران: یساولی.
شایستهفر، مهناز و صباغ پور، طیبه، 1390، «بررسی قالیهای تصویری دوره قاجار موجود در موزه فرش ایران»، فصلنامه باغ نظر، شماره 18، دوره 8، صص 63-74.شیرازی، ماه منیر، دادور، ابوالقاسم، کاتب، فاطمه، حسینی، مریم، 1394، «بررسی نسخة مصورنامه خسروان و تأثیر آن در هنر دوره قاجار»، فصلنامه نگره، شماره 33، دوره10، صص 61-77.
شیرازی، ماه منیر،1395 ، «بازیابی لایههای هویتی در نسخههای مصور چاپ سنگی قاجار، مطالعه موردی: تعداد سیزده نسخه با محتوای حماسی و ادبی»، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره 11، دوره 3، صص 28-45.
صفاران، الیاس، حاتم، غلامعلی، یحیوی، پریسا، 1396، «بازشناسی قالیچههای تصویری کرمان :دورههای قاجار و پهلوی»، فصلنامه جلوه هنر، شماره 17، صص 59-71.
صوراسرافیل، شیرین، 1397، طراحان بزرگ فرش ایران، تهران: فرهنگسرای میردشتی.
کشاورزافشار، مهدی، 1394، «تکثیر مکانیکی اثر هنری در عصر قاجار و تأثیر آن بر فرش ایران»، دوفصلنامه گلجام، شماره 27، دوره11، صص 5-26.
لعل شاطری، مصطفی و جعفری دهکردی، ناهید، 1395، «تأثیر فعالیت میسیونرهای مسیحی بر مصورسازی قلمدانهای عصر ناصری»، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره 11، دوره 3، صص 6-46.
محمودی، سکینه خاتون، 1390، «کنکاشی در قالیچههای تصویری سیستان»، دوفصلنامه هنرهای تجسمی، شماره 2، دوره 2، صص 33-46.
مرادیشورچه، مهدی، افشاری، مرتضی، 1387، «تاثیر تصاویر چاپ سنگی بر نقاشی معاصر قاجار»، فصلنامه نگره، شماره 7، دوره4، صص 31-49.
ملول، غلامعلی، 1384، بهارستان: دریچهای به قالی ایران، تهران: زرین و سیمین.
نوری، اکرم، موسی نژاد خبیصی، اکرم، کشاورز افشار، مهدی، 1399، «بررسی تصویر زن در قالیهای عشایری نقش «نُهزن» با تاکید بر مولفههای اجتماعی پوشش زنان عشایری»، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، شماره 2، دوره12، صص 251-266. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 7,013 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,883 |
||
