مطالعه تطبیقی نقوش هندسی تزئینات مسجد جامع کرمان با مسجد جامع یزد با تأکید بر ایوانها و ورودیها | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 16، شماره 59، مهر 1400، صفحه 145-161 اصل مقاله (1.44 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2020.5092.2383 | ||
| نویسندگان | ||
| ساسان سامانیان1؛ بهمن فیزابی2؛ حدیث مظاهری راینی* 3 | ||
| 1استادیار دانشگاه شیراز، دانشکده هنر و معماری | ||
| 2بخش هنر، دانشکده هنرومعماری ، دانشگاه شیراز،ایران | ||
| 3دانشجوی کارشناسیارشد رشته پژوهش هنر دانشگاه شیراز، دانشکده هنر ومعماری | ||
| چکیده | ||
| بهرهگیری از تزئینات هندسی در ساخت بناها به خصوص بناهای اسلامی از دیرباز تا به امروز مورد توجه معماران و هنرمندان مسلمان ایرانی بوده است. در این مقاله تحقیقی سعی شده برخی نقوش شاخص دو بنای مسجد جامع کرمان (755ه ق) و مسجد جامع یزد (724 ه ق)، بهلحاظ فرمی مقایسه شوند. با توجه به خلاء نسبی علمی تحقیقاتی در رابطه با معماری ایلخانی مظفری کشورمان بخصوص در حوزه ی آرایههای هندسی گردد. هدف این پژوهش وسعت بخشی به عرصه شناخت و معرفی ذخائر فرهنگی کشورمان از طریق آنالیز و معرفی نقوش هندسی شاخص این دو بنا باتوجه به ظرائف نهفته در نقوش هندسی بکار رفته در این مساجد وکشف رمز و راز نهفته درآن ها است. پرسشهای این مقاله عبارتاند از: 1. چگونه میتوان از طریق مقایسهی نقوش هندسی بکار رفته در مساجد جامع کرمان و یزد به شاخصهای نقوش هندسی این دو مسجد دست یافت؟ 2. با توجه به مرمت، بازسازی و الحاق قسمتهایی به بناهای هر دو مسجد جامع یزد و کرمان، طی ادوار مختلف تاریخی مهم ترین شاخصهای سبکی حفظ شده در نقوش هندسی هر دو مسجد کدام است؟ با استفاده از روش تحلیلی توصیفی و انجام تحقیقات کتابخانه ای در عرصه آرایههای معماری این دو بنا و تحقیقات میدانی به ارزیابی و مطالعه تطبیقی نقوش هندسی این دو بنای شاخص معماری ایران پرداخته شده است. شیوهی گردآوری اطلاعات، اسنادی و بر پایه پژوهشهای میدانی تصویری (عکاسی) است و با توجه به ارزش مشاهدات، برای تبیین مراحل بصری از روش نگاشت ادراکی، استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد، ساخت هر دو مسجد جامع یزد و کرمان فقط شامل یک دوره تاریخی نبوده مشتمل بر ادوار مختلف است اما در این بین شاخصههای اصلی نقوش در مسجد جامع یزد بیشتر مبتنی مشخصههای ایلخانی و تیموری است اما سبک غالب نقوش هندسی در مسجد جامع کرمان ایلخانی و مظفری است. اگر بخواهیم نقوش هندسی این دو بنا را بهلحاظ سبکی ارزیابی کنیم مسجد جامع یزد بیشتر ملهم از معماری ایلخانی و تیموری است که به سبک آذری نزدیکی دارد و بهلحاظ نقوش هندسی «منطقگرا و بغرنج»تر از جامع کرمان است. از دیگر سوی نقوش هندسی مسجد جامع کرمان بیشتر ملهم از معماری ایلخانی و مظفری است و بهلحاظ شاخصهای فرمی نقوش هندسی در حوزهی «بیان حالات احساسی» در فرم و رنگ نمونهی ارزشمندی محسوب میگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مسجد؛ مسجد جامع یزد؛ مسجد جامع کرمان؛ تزئینات بنا؛ نقوش هندسی | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیم پور، روح انگیز، بررسی مساجدجامع نمونه موردی مسجد جامع کرمان(مظفریه)"، سومین کنگره بین المللی معماری و شهرسازی معاصرخاورمیانه، تهران، دانشگاه شهید بهشتی 3 اردیبهشت 96، 1396.
احمدی ملکی، رحمان، فرم ها و نقشهای نمادین در مساجد ایران" مجله وقف میراث جاودان، شماره 22، 1387.
ابویی مهرریزی، محمد رضا، سیر حیات فرهنگی خاندان کاکویه، بررسیهای نوین تاریخی،شماره 1، 1384.
بیرامی, ریحانه، فرخ فر، فرزانه،خرازیان، لاله، بررسی کتیبههای کوفی مسجدجامع کرمان، دومین همایش ملی پژوهشهای کاربردی در جغرافیا و گردشگری، تهران، دانشگاه جامع علمی کاربردی، 22اسفند، 1393.
پوپ، آرتور (1373) معماری ایران، ترجمه غلامرضا صدری افشار،چاپ سوم، تهران: انتشارات فرهنگان.
حلی، سید اکبر(1365) گره ها و قوس ها در معماری اسلامی جلد اول، تهران:چاپخانه مهر.
حاجی زاده باستانی، کریم، زیبا شناسی و ارزشهای نمادین کتیبههای مسجد جامع یزد، پژوهشهای باستان شناسی ایران،شماره ی 18دوره هشتم، ص 192تا175، 1396.
خضری، سید هاشم. درگاهی، زین العابدین (1384) هنر و معماری مساجد، دبیرخانه ستادعالی هماهنگی و نظارت برکانونهای فرهنگی هنری مساجد، جلد2،چاپ اول، تهران: نشر رسانش.
دانشور، محمد.باستانی پاریزی، محمد ابراهیم (1387) محلههای قدیم کرمان،کرمان: مرکز کرمان شناسی.
شایسته فر،مهناز،شکرپور شهریار،مقایسه طرح و نقش زیلوبافی میبد و سجد جامع یزد، مطالعات هنر اسلامی،شماره 11 صفحه 25تا42، 1388.
طحانی، اسدالله،اقدامی،حامد،مهاجری،عطا،تبیین و بررسی مسجد جامع یزد،کنفرانس بین المللی انسان، عماری، عمران و شهر، تبریز:مرکز مطالعات راهبردی معماری و شهرسازی،25خرداد 1394.
عنبری یزدی، فائزه (1394) هندسه و نقوش، جلد 1،چاپ پنجم، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی.
قمری, مسعود، حیدری،عباس، نوروزی، ملیحه، مطالعه و بررسی تزئینات سردر مسجد جامع کرمان، کنفرانس بین المللی عمران، معماری و توسعه پایدار شهری، تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی واحد 10 اردیبهشت 1392.
کاتب یزدی، احمد ابن حسین (1386) تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، چاپ اول،تهران: انتشارات امیر کبیر.
کاظم پور، مهدی.محمد زاده، مهدی.، مطالعه تطبیقی نقوش نمادین شیعی بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی با مسجد جامع یزد»، هنرمعماری، شماره 44، 1396.
گلاب زاده، سید محمد علی (1389) کرمان درآیینه گردشگری،کرمان: انتشارات مرکز کرمان شناسی.
ماهرالنقش، محمود (1362) طرح و اجرای نقش در کاشیکاری ایران دوره اسلامی دفتر سوم گره کشی،چاپ اول، تهران:موزه رضا عباسی.
ماهرالنقش، محمود (1390) کاشی و کاربد آن، پور روشن،چاپ پنجم،تهران.
نصرتی، مسعود، مسجد جامع یزد مجموعه ای ارزشمند از کتیبههای قرآنی" گلستان هنر، شماره ی87، ص 26 20، 1380. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,830 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,742 |
||