مطالعه تطبیقی تزئینات و اجزای ساختار محراب گچبری امامزاده ربیعه خاتون اشترجان با منبر چوبی مسجد جامع نائین در قرن هشتم هـجری قمری | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 16، شماره 59، مهر 1400، صفحه 109-127 اصل مقاله (1.8 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2020.5140.2403 | ||
| نویسنده | ||
| زهرا راشدنیا* | ||
| دانشجوی دکتری باستان شناسی ( دوران اسلامی) دانشگاه هنر اصفهان | ||
| چکیده | ||
| وجوه اشتراک بین نقوش به کار رفته در یک حرفه و صنعت در میان یک خاندان، باعث تأثیرگذاری تعدادی از آن نقوش بر صعنت و حرفهیی دیگر از آن خاندان میشود. شاهدی از این مدعا را، در میان هنرمندان گچبر و نجار کرمانی در قرن هشتم هجری میتوان ملاحظه نمود. وجود خاندان هنرمند گچبر کرمانی که چند نسل در نقاط مختلف به سفارش بزرگان و حاکمان، کارهای شاخص گچبری از خود بر جای گذاشتهاند، باعث تأثیرگذاری بر سایر حرف و صنایع آن خاندان، همچون نجاری شد. بازشناسی و شناخت ویژگیهای بصری محراب گچبری امامزاده ربیعهخاتون اشترجان و منبر چوبی مسجد جامع نائین و همچنین مطالعه تطبیقی نقوش، اجزای ساختار و کتیبههای محراب گچبری امامزاده ربیعهخاتون با منبر چوبی مسجد جامع نائین اهداف اصلی این پژوهش است. در این راستا، سوالاتی که در این مقاله پاسخ داده میشود؛ 1. چه ویژگیهای بصری را، میتوان برای محراب امامزاده ربیعهخاتون و منبر مسجد جامع نائین، در قرن هشتم هجری برشمرد؟ 2. چه وجوه اشتراکی بین نقوش، اجزای ساختار و کتیبههای محراب امامزاده ربیعهخاتون با منبر مسجد جامع نائین وجود دارد؟ روش یافتهاندوزی بر پایه مطالعات میدانی، و با استناد به منابع مکتوب صورت گرفته که به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، به تحلیل دادههای به دست آمده از نمونههای مطالعاتی میپردازد. دستاوردهای حاصل از این پژوهش؛ تعدادی از نقوش، اجزای ساختار و کتیبههای محراب گچبری امامزاده ربیعهخاتون همانند؛ مشابهت در قابهای احاطه کننده نقوش، فرم قرارگیری اسلیمیها، کاربرد گل ختایی چندپَر، استفاده از نوعی اسلیمی ساده، کاربرد فرم دایرهایشکل، مشابهت در فرم تیزی قوس طاقنما و مماس بودن آن با خطوط محیطی لچکی، اختصاص یافتن دیوارههای سمت راست به کتیبه هنرمند سازنده محراب/منبر و سمت چپ به کتیبه تاریخ ساخت محراب/منبر، فشردگی و شلوغی زمینه کتیبهها؛ مشابه و قابل قیاس با نقوش، اجزای ساختار و کتیبههای منبر چوبی مسجد جامع نائین است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| محراب گچبری؛ منبر چوبی؛ تزئینات؛ اجزای ساختار؛ مسجد جامع نائین؛ امامزاده ربیعه خاتون اشترجان | ||
| مراجع | ||
|
آبیار، منصور. 1381. «بررسی کتیبههای محرابهای گچی در موزه ملی ایران». اثر. شماره 35. صص 74 ـ 84.
اعتماد السلطنه، محمد حسن خان. 1368. مراه البلدان. جلد چهارم. تهران: دانشگاه تهران.
اعظمواقفی، حسن.1386. میراث فرهنگی نطنز. جلد چهارم. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
برونشتاین، لئو.1387. آثار چوبی تزیینی در دوران اسلامی. در کتاب: سیری در هنر ایران (از دوران پیشازتاریخ تا امروز) جلد ششم . ترجمه پرویز مرزبان. زیر نظر آرتر اپهام پوپ و فیلیس اکرمن: 3024 ـ 3048. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بلاغی، عبدالحجت. 1369. تاریخ نائین. تهران: [چاپخانه مظاهری].
تقوی نژاد، بهاره. 1396. «تزیینات محرابهای گچبری دوره ایلخانی در ایران تحلیل سبک شناختی بر مبنای ترکیب بندی و نقشمایهها». رساله دکتری رشته پژوهش هنر. دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده پژوهشهای عالی هنر و کارآفرینی.
جعفری فرد. زهرا. 1393. «مطالعه و طبقهبندی آرایههای چوبی دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری در ایران امروزی». پایاننامه کارشناسی ارشد رشته باستانشناسی. دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده حفاظت و مرمت.
دهقانی، طیبه. 1392. «بررسی نقوش منبر مساجد جامع نایین و سوریان و مقایسه آن با نقوش محرابهای گچبری قرن هشتم». پایاننامه کارشناسی ارشد رشته صنایع دستی. دانشگاه هنر تهران. دانشکده هنرهای کاربردی.
دهقانی، طیبه و صمد سامانیان. 1394. «بررسی تطبیقی طرح و نقش منبر مسجد جامع نائین و منبر مسجد جامع سوریان». فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. دوره 6. شماره 19.
دیماند، موریس اسون. 1383. راهنمای صنایع اسلامی. ترجمه عبدالله فریار. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
راشدنیا، زهرا. 1393. مطالعه ویژگیهای تزیینی آثار گچبری هنرمندان کرمانی و پراکندگی آن در قرن هشتم هـ. ق. پایاننامه کارشناسی ارشد رشته باستانشناسی. دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده حفاظت و مرمت.
رجبی، پرویز.1390. کاشان نگین انگشتری تاریخ ایران. تهران: پژواک کیوان.
رفیعی مهرآبادی، ابوالقاسم. 1352. آثار ملی اصفهان. تهران: انجمن آثار ملی.
سلطانزاده، حسین. 1390. نائین؛ شهر هزارههای تاریخی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
سهرابی نصیرآبادی. مهین. 1369. «مرمت و حفاظت آثار تاریخی - فرهنگی چوبی؛ مطالعه در حفاظت و مرمت منبر مسجد جامع نائین». پایاننامه کارشناسی رشته مرمت آثار تاریخی دانشگاه هنر. دانشکده پردیس اصفهان.
شهیری، شهاب. 1380. «معرفی یک محراب استثنایی تجلی قرآن در معماری محراب مساجد». گلستان قرآن، شماره 77، 22 ـ 26.
صارمی نائینی، داوود. 1374. بررسی و تحقیق بناها و اماکن اسلامی (معماری اسلامی) شهرستان نائین از صدر اسلام تا دوره قاجار. پایاننامه کارشناسی ارشد رشته باستانشناسی. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده علوم انسانی.
صالحیکاخکی، احمد، بهاره تقوینژاد، و زهرا راشدنیا. 1395. «مطالعه ویژگیهای تزیینی آثار گچبری هنرمندان کرمانی در دوره ایلخانی تا ابتدای دوره تیموری». نگره. 11(37). 19ـ 31.
گلمبک، لیزا. 1364. «دورههای ساختمانی مجموعه تاریخی تربت شیخ جام». ترجمه باقر آیتاللهزاده شیرازی. مجله اثر، شمارههای 10 و 11: صص 16-57.
نفیسی، مرسده. 1389. «بررسی نقوش محرابهای گچبری دورهی ایلخانی در شهرستان اصفهان و حومهی آن». پایاننامه کارشناسی ارشد رشته هنر اسلامی. دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده هنر ادیان و تمدنها.
نوحی، آیه. 1391. «بررسی نقوش منبر مسجد جامع نائین و کاربرد آن در هنر چوب». پایاننامه کارشناسی ارشد رشته صنایع دستی (منتشرنشده). دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده هنرهای تجسمی.
نوحی، آیه و آزاده یراقچی. 1391. «کاربرد نقوش سنتی منبر مسجد جامع نائین در طراحی داخلی». سومین همایش ملی معماری داخلی و دکوراسیون، اصفهان، موسسه آموزش عالی دانشپژوهان.
نوروزی قره قشلاق، حسین. 1394. «بررسی نقوش منبر مسجد جامع نائین در راستای شناخت تزئینات چوبی دوره ایلخانی». کنفرانس بین المللی معماری، شهرسازی، عمران، هنر و محیط زیست؛ افقهای آینده، نگاه به گذشته.
نیکزاد امیر حسینی، کریم. 1335. فهرست تاریخچه مصور ابنیه تاریخی اصفهان. اصفهان: داد.
نیکزاد امیر حسینی، کریم. 1337. «مسجد جامع نائین». مجله فرهنگ اصفهان. شماره 20. صص. 27 ـ 30.
ویلبر، دونالد. 1346. معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان. ترجمه عبدالله فریار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
هنرفر، لطف الله. 1344. گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: کتابفروشی ثقفی.
هیل، درک و الگ گرابار. 1386. معماری و تزئینات اسلامی. ترجمه مهرداد وحدتی دانشمند. تهران: علمی و فرهنگی.
Papadopoulo, Alexander. 1979.Islam and Muslim Art. translation Robert Erich Wolf.New York:Harry n. Abrams, inc.
Smith, Myron bement.1938.The Wood Mimbar in the Masdjid-I Djami Nain. Ars Islamica.Vol.5,N.1. Published in The Smithsonian Institution and Departement of the History of Art, University of Michigan.PP.21-32.
Wittek,paul.1938.Epigraphical Notice. Ars islamica.Vol.5, N.1Published in The Smithsonian Institution and Departement of the History of Art, University of Michigan.PP:33-35. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,679 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 966 |
||