مطالعهای در سیر تحوّل ساختار دیباچه های مرقّع عصر صفوی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، بهار 1402، صفحه 19-35 اصل مقاله (1.04 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14498.2771 | ||
| نویسنده | ||
| حنیف رحیمی پردنجانی* | ||
| استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد | ||
| چکیده | ||
| همزمان با ظهور مرقّع به عنوان شکل جدیدی از کتابآرایی، ایدهٔ افزودن دیباچه به ابتدای آن با تأسی از آثار ادبی و تاریخی نیز شکل گرفت. به مرور زمان و تحت تأثیر عوامل متعدّد، ساختار دیباچهها به تدریج پیچیدهتر گردید و مؤلفههای ساختاری جدیدی به آنها افزوده شد. هدف پژوهش حاضر تعیین سیر تطوّر مؤلّفههای ساختاری دیباچههای مرقّع عصر صفوی است. در حقیقت مسألهٔ اصلی پژوهش حاضر این است که به مرور زمان، ساختار دیباچههای مرقّع دورهٔ صفوی چه تغییری کرده و ماهیّت و میزان این تغییرات چگونه است؟ برای پاسخ به سوال اصلی و رسیدن به هدف پژوهش، از روش توصیفی-تحلیلی، استفاده و برای تبیین هرچه بهتر، از تطبیق و تحلیل محتوا نیز بهره گرفته شد. شیوهٔ گردآوری مطالب به صورت کتابخانهای است. نحوهٔ تبیین به این صورت است که ابتدا برای بررسی تأثیر و تأثّرات احتمالی، ساختار کلّی دیباچههای ادبی و تاریخی و دیباچههای مرقّع تیموری مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه با بررسی محتوای دیباچههای صفوی، مؤلفههای ساختاری آنها استخراج و با هم تطبیق داده شد. سپس از طریق تحلیل محتوای کمّی، نرخ تغییرات ساختارهای اصلی دیباچهها (تحمیدیه، استدلال، تاریخ و توصیف) در طول زمان مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که مؤلّفان دیباچههای مرقّع در دورهٔ صفوی، طرحی نو درانداختند و دو مؤلفهٔ ساختاری - تاریخ هنر و توصیف مرقّع - برای ارتباط هرچه بیشتر دیباچه با مرقّع افزودند. در حقیقت تاریخ تغییرات ساختاری دیباچههای مرقّع صفوی را باید تاریخ حل مسألهٔ ارتباط دیباچه و مرقّع و برقراری تعادل میان دو مؤلفهٔ تاریخ هنر و توصیف مرقّع دانست. در نهایت، تلفیق و تعادل این دو مؤلفه در دیباچهٔ مرتضیقلی شاملو به نتیجه رسید، دیباچهای که این مسأله را نه از طریق برابری این دو مؤلفه، بلکه با استفاده از صنایع ادبی و زبانی حل کرد. روند شخصیسازی مرقّعها نیز بر کمرنگ شدن برخی مؤلفهها مثل ضرورت پرداختن به فلسفهٔ وجودی هنر و مشروعیتبخشی به آن و اهمیت برخی دیگر مانند توصیف مرقّع، بیتأثیر نبوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دیباچه؛ دیباچه مرقّع؛ ساختار دیباچه؛ دیباچهٔ مرقّع تیموری؛ دیباچهٔ مرقّع صفوی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,221 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,173 |
||
| تعداد نشریات | 18 |
| تعداد شمارهها | 474 |
| تعداد مقالات | 4,696 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,852,317 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,826,105 |