خوانش نگارههای نسخ معراجنامه بر اساس آرای نورتروپ فرای | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 64، دی 1401، صفحه 23-41 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14159.2723 | ||
| نویسندگان | ||
| ندا وکیلی* 1؛ پریسا شاد قزوینی2؛ منصور حسامی کرمانی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران | ||
| 2دانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران | ||
| چکیده | ||
| در دورههای تاریخ و در بین اقوام مختلف، باورهای متنوعی در مورد سفر به جهانهای دیگر رواج داشته که گسترهی وسیعی از داستانهای اسطورهای را در برمیگیرد. یک نمونه از این سفرها، عروج به قلمرو آسمانهاست؛ همچون سفر شبانه پیامبر(ص) به آسمانهای هفتگانه که نسخ مصور معراجنامه ایلخانی (772-762 ه.ق) و معراجنامه تیموری (840 ه.ق) به بازگو کردن و نمایش آن پرداختهاند. با توجه به اینکه روایت معراج پیامبر(ص) از طریق پیش متنها و بیش متنها با مفاهیم و عناصر کهنالگویی و اسطورهای مرتبط است، در این مقاله با فرض اینکه روایات مختلف معراجیه در نوع ادبی-تلفیقی بهواسطه عملکرد اصل جابهجایی و نماد کهنالگویی موجود در نظریه نورتروپ فرای قرارگرفته به بررسی، شناسایی و طبقهبندی نماد کهنالگویی در نگارههای مذکور پرداختهشده که از اهداف اصلی این پژوهش نیز میباشد. رویکردهای اصلی این پژوهش، پاسخگویی به این سؤالها است که چگونه با کاربست نظریه فرای، روایات معراجیه از یک سطح تاریخی-عرفانی به یک سطح فرا تاریخی و کهنالگویی قابلشناسایی است؟ معانی و سمبل کهنالگویی در نگارهها کدماند؟ و چگونه بازنمود یافتهاند؟ در ادامه با استفاده از منابع کتابخانهای و روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نگارهها در سه وجه دنیای بهشتی، دوزخی (اسطورههای نامتبدل) و دنیای قیاسی (اسطورههای متبدل و پوشیده) پرداختهشده است. نتایج حاصل از تجزیهوتحلیل کیفی نشان داد که 26 نگاره در بخش وجوه بهشتی و دوزخی و 6 نگاره در بخش وجوه قیاسی، از برخورد دو محور زنجیرهی بزرگ هستی و تصاویر کهنالگویی، در هفت سطح وجودی اعم از الوهیت، انسان، حیوان، نبات، جماد، آبوآتش قابل دستهبندی و بررسی هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نسخ معراجنامه؛ معراجنگاری؛ نورتروپ فرای؛ دوزخ؛ بهشت؛ وجه قیاسی؛ کهنالگو | ||
| مراجع | ||
|
ابوعلی سینا، (1365)، معراج نامه به انضمام تحریر آن از شمسالدین ابراهیم ابرقوهی، تصحیح و تعلیق از نجیب مایل هروی، مشهد: بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی
اسفراینی، ابوالمظفر شاهفوربن طاهر بن محمد، (1375)، تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم، تهران: علمی فرهنگی.
الگونه جونقانی، مسعود، (1396)، دیانویای اسطوره چیست؟ پژوهشی در ساحت مغفول نظریه اسطورهشناختی نورتروپ فرای، نقد و نظریه ادبی، دوره 2، شماره 1، ص 8-32.
بخاری، محمد ابن اسماعیل، بیتا صحیح البخاری، بیروت: چاپ احمد محمد شاکر.
بینا، (1367)، گزیده اوپانیشادها، مترجم: صادق رضازاده شفق، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
حاج نوروزی، ندا، (1392)، تحلیل تصاویر داستان سیاوش بر اساس نظریات نورتروپ فرای، دو فصلنامه تاریخ ادبیات، شماره 72، ص 71- 86.
خالقی زاده، سعیده، (1391)، بررسی تطبیقی نسخه خطی معراج نامه میرحیدر با آیات و روایات قرآنی، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
دادگی، فرنبغ، (1395)، بندهشن، ترجمه: مهرداد بهار، تهران: توس.
دمیری، کمالالدین محمد بن موسی، (1368)، حیاه الحیوان الکبری، مصر: مطبعه البابی الحلبی.
رازی، ابوالفتح، (1382)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن (جلد 7)، تصحیح و حواشی میرزا ابوالحسن شعرانی، تهران: انتشارات اسلامیه.
سگای، ماری رز، (1385)، معراج نامه، سفر معجزهآسای پیامبر (ص)، ترجمه: مهناز شایسته فر. تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.
شوالیه، ژان و گرابران، آلن، (1378)، فرهنگ نمادها (جلد 3)، ترجمه: سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1363)، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه: ناصر مکارم شیرازی، قم: بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1374)، تفسیر المیزان (جلد 12)، ترجمه: سید محمدباقر موسوی همدانی، تهران: دفتر انتشارات اسلامی.
طبری، محمد بن جریر، (1356)، ترجمه تفسیر طبری (جلد 8)، به اهتمام حبیب یغمایی، تهران: توس
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، بیتا، التبیان فی تفسیر القرآن (جلد 9)، بیروت: دار التراث العربی.
طیب، سید عبدالحسین، (1374)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات اسلام.
عبداله، زهرا، (1394)، تبیین ریشههای ماهوی معراج و بازتاب آنها در حوزه تصویر با تأکید بر نگارههای معراج پیامبر گرامی اسلام (ص)، پایاننامه دکتری تاریخ تطبیقی، تهران: دانشگاه شاهد.
عیاشی، محمد بن مسعود، (1380)، التفسیر (جلد 2)، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: چاپخانه علمیه.
فرای، نورتروپ، (1391)، تحلیل نقد (کالبدشکافی نقد)، ترجمه: صالح حسینی، چ2، تهران: نیلوفر.
قمی، شیخ عباس، (1383)، سفینه البحار و مدینه الحکم و الاثار، ج1، تهران: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
مطهری، مرتضی، (1394)، داستان راستان، ج1، تهران: صدرا.
مظفری، علیرضا، (1388)، کارکرد مشترک اسطوره و عرفان، دو فصلنامه ادبیات عرفانی، شماره اول، صص150- 167.
مهدوی، یحیی، (1347)، قصص قرآن مجید (برگرفته از تفسیر سورآبادی)، تهران: خوارزمی.
میبدی، رشیدالدین فضلالله، (1361)، کشفالاسرار وعده الابرار، به اهتمام علیاصغر حکمت، تهران: امیرکبیر.
Annus, A, 2012, Descent into the Netherworld/ Hell, In Encyclopedia of the Bible and Its Reception 6, Berlin/ Boston: Walter de Gruyter.
Annus, A, 2002, The God Ninurta. Helsinki: Neo-Assyrian Text Corpus Project.
Annus, A, 2009, Some Otherworldly Journeys in Mesopotamian, Jewish, Mandaean and Yezidi Traditions. Studia Orientalia Electronica, 106, 315-326.
Auken, J. V, 2011, Edgar Cayces tales of ancient Egypt. Virginia Beach: ARE Press.
Burge, S, 2016, Myth, meaning and the order of words: Reading hadith collections with Northrop Frye and the development of compilation criticism, Islam and Christian–Muslim Relations, 27(2), 213-228
Cochrane, E, 1997, Stairway to Heaven, Aeon Journal of myth, science and ancient history.5(1).
Collins, J. J, 1995, Death, Ecstasy, and Other Worldly Journeys: Essays by Men and Women. SUNY Press
Frye, N, 1984, Myth as the Matrix of Literature. In the Georgia Review, 38, 465- 476.
Frye, Northrop, 2000, Anatomy of Criticism: Four Essays, with a foreword by H.Bloom. Princetion and Oxford: Princetin university Press
Gruber, C, 2010, The Ilkhanid Book of Ascension: A Persian-Sunni devotional tale. London: Tauris Academic Studies.
Hendy, A. V, 1966, The Modern Construction of Myth. Bloomington & Indianapolis: Indiana University Press.
Humbach, Helmut, 1991, Th e Gāthās of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts.
Part I. Introduction — Text and Translation, Heidelberg: C. Winter
James, E. O, 1966, The tree of life: An archaeological study. Brill.
Kreyenbroek, G, 1985, Sraoésa in the Zoroastrian Tradition. Brill Archive.
Lawler, A, 2014, Why did the chichen cross the world. New York: Simon and Schuster Publisher.
Mayer, Marvin. W, 1987, The Ancient Mysteries, A Sourcebook, Sacred Texts of the Mystery Religions of the Ancient Mediterranean World. San Francisco: Harper.
Mott, W. M, 2000, Caverns, Cauldrons, and Concealed Creatures: A study of subterranean mysteries in history, folklore, and myth. 2 ed. Hidden mysteries Publiccation.
Oldenberg, Hermann, 1923, Die Religion des Veda, 3rd/4th ed. Stuttgart: Cotta.
Shaked, Shaul, 1979, Th e Wisdom of the Sasanian Sages (Dēnkard VI). (Bibliotheca persica.) Boulder, CO: Westview Press.
Sanders, S, 2006, Performative Exegesis. Paradise Now: Essays on Early Jewish and Christian Mysticis, 57-79.
Sitchin, Z, 2002, Divine encounters: a guide to visions, angels, and other emissaries. Simon and Schuster.
Subtelny, M. E, 2015, The Islamic ascension Narrative in the Contex of Conversion in Medieval Iran: An Apocalypse at the Intrection of orality and textualiy. In orality and Textuality in the Iranian word(pp.93-129).Brill
Toleubaev, A. T, 1991, Relikty doislamskikh verowaniy v semeynoy Obriadnosti Kazakhov. Alma- Ata: Gylym.
Vahman, Fereydun, ed. and trans, 1986, Ardā Wīrāz Nāmag: The Iranian ‘Divina Commedia,’ Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series 53. London: Curzon.
Welch, Patricia, 2013, Chinese art: A guide to motif and visual imagery. Japan: Tuttle Publishing
Zaleski, C, 1988, Otherworld journeys: Accounts of near-death experience in medieval and modern times. Oxford University Press.
URL1: www. Dehkhoda.ut. ac. ir/fa/dictionary. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,193 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,102 |
||
