مطالعه تطبیقی ساختار و نشانههای تصویری سنگافراشتههای قبرستان شادباد مشایخ و خالدنبی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، فروردین 1402، صفحه 195-213 اصل مقاله (1.4 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14274.2736 | ||
| نویسنده | ||
| فرزانه نجفی* | ||
| استادیار رشته ارتباط تصویری، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی گرگان، دانشگاه گلستان | ||
| چکیده | ||
| گورستانهای تاریخی در ایران با ساختار متفاوت و با نقوش بسیار زیبا و سمبلیکی که بر روی برخی از آنها وجود دارد موضوعی است که پژوهشگران بسیاری را در حیطه مردم شناسی، قوم نگاری، باستانشناسی و نیز علاقمندان به تاریخ هنر، مجذوب خود کرده است. امروزه زیباترین و سمبولیک ترین سنگ قبرها را میتوان در میان گورستانهای باقی مانده در مناطق ترک نشین ایران که روزگاری مقر اصلی ترکان سلجوقی و ایلخانان مغول بوده است، مشاهده کرد. گورستان شادباد مشایخ در استان آذربایجان شرقی و محوطه تاریخی خالدنبی در استان گلستان قرار دارد. دو منطقه مورد نظر در پژوهش پیش رو به جهت جغرافیایی در دو نقطه کاملا متفاوت از یکدیگر قرار گرفته اند. هدف اصلی پژوهش پیش رو بررسی وجود ارتباط فرهنگی- تاریخی بین سنگافراشتههای استوانهای شکل موجود در سایت تاریخی منطقه خالدنبی و میلهای تدفینی استوانهای شکل گورستان شادباد مشایخ است. در راستای اهداف پژوهش، سؤال اصلی جستار پیش رو بیانگر این مهم است که – ویژگیهای تصویری و ساختاری میلهای تدفینی مناطق " شادباد مشایخ و خالدنبی"، متاثر از کدام ویژگیهای فرهنگی و مذهبی هستند؟ روش تحقیق در جستار پیش رو به صورت تطبیقی با استناد به برخی دادههای باستانشناسی، مطالعات موردی انجام شده به صورت کتابخانهای و نیز مطالعه میدانی صورت گرفته توسط پژوهشگر بر روی 30 نمونه از سنگافراشتههای مناطق مورد پژوهش، انجام شده است. نتایج پژوهش بیان میکند که میلهای استوانهای تدفینی موجود در هر دو گورستان تاریخی- فرهنگی اغلب دارای بدنهای استوانهای شکل با کلاهکی مخروطی با ارتفاع متفاوت شکل گرفتهاند که بیانگر ویژگیهای شاخص معماری ترکان کوچ نشین و بیابانگرد آسیای میانه با نشانههای تاثیرات مذهب بر معماری اسلامی است. اما آنچه میلهای تدفینی گورستان شاد بادمشایخ را از محوطه خالدنبی متمایز کرده است، ساختار بسیار ساده و بدوی سنگ افراشتههای فاقد هرگونه خوشنویسی و یا تزئینات متاثر از معماری اسلامی، در گورستان خالدنبی در تقابل با تاثیرات مستقیم معماری عصر اسلامی خصوصا تزئینات معماری حاکم بر عصر ایلخانی در طراحی میلهای تدفینی گورستان شاد بادمشایخ است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گورستان شادباد مشایخ؛ گورستان خالدنبی؛ سنگافراشته؛ مقبره سازی؛ معماری اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
اسلام دوست، مریم (1395). "بررسی تزئینات سنگ مزارهای موزه گرگان"، پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه آموزشی ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان.
اشپولر، برتولد .(1397) تاریخ مغول در ایران، محمود میرآفتاب، تهران، نشر علمی و فرهنگی.
پروین، صمد (1395). "بررسی باستانشناختی سنگ قبرهای اسلامی شهرستان مشکین شهر؛ مطالعۀ موردی قبرستان اونار موقعیت مکانی اثر"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه آموزشی باستانشناسی و تاریخ، دانشگاه محقق اردبیلی، تبریز.
پوپ، آرتور (1386). معماری ایران، غلامحسین صدری افشار، تهران، اختران.
پیرنیا، محمد کریم (1398). سبک شناسی معماری ایرانی، تهران، معماریان.
حسینی، سید هاشم (1389). معرفی سبک مقبره سازی متصوفه آذربایجان، نشریه معماری و شهر سازی هنرهای زیبا، (43)2، 57-67.
خاماچی، بهروز (1389). شهر من تبریز، چاپ سوم، تبریز، ندای شمس.
رایس، دیوید تالبوت (13۹۷). هنر اسلامی، ترجمة ماه ملک بهار، چاپ دوم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
رجبی فر، بهنام؛ گیاهی، حسین (1395). بازبینی تحولات اجتماعی و فرهنگی در مسکن بومی با رویکرد تحلیل ساختاری؛ مورد پژوهی: گمیشان، گرگان، فصلنامه مدیریت شهری، 43، 198-177.
رضایی، حبیب اله؛ میرموسوی، سید مقداد (1395)، گزارش پرونده ثبت اثر" محوطه تاریخی خالدنبی شهرستان کلاله" در فهرست آثار ملی، آرشیو اداره کل میراث فرهنگی استان گلستان، گرگان، اسناد منتشر نشده.
زرهانی، سید محمد؛ نرسیسیانس، امیلیا (1397). تحلیلی جایگاه باورهای شمنی در مناسک قربانی در بندر ترکمن، پژوهش های انسان شناسی ایران، (2)8، 143-123.
ستوده، منوچهر(1377). از آستارا تا اِستارباد: شامل آثار و بناهای تاریخی کوهستان و دشت گرگان، جلد پنجم، تهران ، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
سعیدی رامیانی، عبدالله (1394). بررسی و تحلیل سنگ افراشته های خالدنبی، دومین همایش ملی باستانشناسی ایران، دانشگاه بیرجند، 16-1.
علی پور، سارا؛ نصیر سلامی، محمدرضا؛ فلامکی، محمد منصور (1398). تحلیل ساختار منظر ستایشگاه های مهری، فصلنامه علمی و پژوهشی معماری و شهرسازی باغ نظر، (74)16، 42-31.
کارگر، محمد رضا (1372). " مقابر اسلامی و پایگاه فرهنگی آن در شمال غرب ایران"آذربایجان" "، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
کارنگ، عبدلعلی (1375). آثار باستانی آذربایجان؛ آثار و ابنیه تاریخی شهرستان تبریز، راستی نو، تبریز. این منبع در صفحه 10 موجود است.
کبیر صابر، محمد باقر (1391). آثار سنگی تمدن اسلامی در گورستان ارامنه تبریز( ریشه یابی و تبیین دلایل وجودی)، فصلنامه علمی و پژوهشی معماری و شهرسازی باغ نظر، (23)9، 75-82.
لباف خانیکی، میثم (1369). سنگ افراشته های مزارات باخرز، فصلنامه اثر، ( 19و 18)11، 112-94.
اللهیاری، فریدون؛ میر جعفری، فریدون؛ رنجبر، روح اله (1391). بازتاب تغییر معیشت مغول در معماری عصر ایلخانی، فصلنامه علمی پژوهی تاریخنامه بعد از اسلام، (5) 3، 1-19.
محمدی، تراب (1390). گورستان شادباد مشایخ در حال مرمت است، خبرگزاری مهر(آنلاین)، https://www.mehrnews.com/news
مرادی، امین (1392). بازتاب معماری ایلخانی در هنر مغبره سازی سده های 7و 8 ه. ق. ، مقاله منتشر نشده برگرفته از طرح مرمت و ساماندهی گورستان ایلخانی شادآباد تبریز که با همکاری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی، 15-1.
مرادی، امین؛ عمرانی، بهروز (1393). باز شناسی تاریخی و تزئینات کاروانسرای آلاکی، فصلنامه علمی و پژوهشی معماری و شهرسازی باغ نظر، (28)11، 64- 55.
مشبکی اصفهانی، علیرضا (1397). مقایسه تطبیقی معماری مقابر دوره سلجوقی و ایلخانیان در شهرستان مراغه با نگرش کالبدی، دو ماهنامه علمی تخصصی پژوهش در هنر و علوم انسانی، (3)2، 11-1.
معروفی اقدام، اسماعیل؛ حاجی زاده، کریم (1399). تحلیل، تاریخ گذاری و معناشناسی سنگ قبور نوع گهواره ای بوکان، مطالعات هنر و رسانه، (3)2 ، 141 -117.
میری نژاد، سهیل؛ سلجی، نفیسه؛ شهلا، نسیم؛ شکوری پرتوی، شبنم ؛ میرفردوس، مجتبی (1393). تاثیر شمنیسم مغولان بر معماری ایلخانان در ایران، هویت شهر، (20)8، 11-1.
نوری، اکرم؛ مهرپویا، حسین (1397). بررسی نقش قوچ در قالی های ترکمن از منظر تاریخی و آئینی، جلوه هنر، (3)10، 79-69.
هیلن برند، رابرت (1383). معماری اسلامی: فرم، عملکرد و معنی، ایرج اعتصام، تهران، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.
Stronach, D. ; Royce, W. R.(1981). StudiesStanding Stones in the Atrek Region: The Ḥālat Nabī Cemetery, British Institute of Persian Studies, 19, 147-150.
URL:https://maps.neshan.org/tabriz تاریخ دسترسی: 25 تیر 1399 ، | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,200 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,072 |
||