خوانش آثار پیکرنگاری مهرعلی، نقاش دوره قاجار، با رویکرد ترامتنیت ژرار ژنت | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، فروردین 1402، صفحه 93-109 اصل مقاله (570.97 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14597.2783 | ||
| نویسنده | ||
| الناز عزیزی* | ||
| دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی- تحلیلی هنر اسلامی ، دانشگاه الزهرا، تهران | ||
| چکیده | ||
| در تاریخ هنر ایران، نقاشی قاجار از جایگاه ویژهای برخوردار بوده و پیکرنگاری بهعنوان شاخهای برجسته از نقاشی در دوره فتحعلی شاه قاجار قابلتأمل است. پیکرنگاری مکتبی است که در آن روشهای طبیعتپردازی، چکیده نگاری و آذین گری به طرز درخشان با هم سازگار شده است. «مهرعلی» یکی از نقاشان این دوره است بوده که علاوه بر پیکرنگاری از شخص فتحعلی شاه، تعدادی از زنان قاجاری را نیز به تصویر کشیده است. هدف اولیه از این پژوهش: مطالعه آثار مهرعلی(نقاش سبک پیکرنگاری) بر اساس ویژگیهای تجسمی و نحوه برخورد آنها با مقوله سنتگرایی و کاربرد عناصر تزئینی است. اما هدف کلی این پژوهش بازخواهی و خوانش آثار مهرعلی با روش ترامتنیت ژرار ژنت میباشد. سؤالات تحقیق عبارتاند از : 1. عناصر تزئینی و رویکرد سنت گرایانه در آثار مهرعلی چگونه ظهور یافته است؟ 2. چگونه میتوان با استفاده از تقسیمبندی ترامتنیت در نظریه ژرار ژنت معادلهای تصویری را بصورت هدفمند در آثار مهرعلی پیگیری کرد؟ روش تحقیق این پژوهش توصیفی- تحلیلی با بهرهگیری از منابع کتابخانهای-اینترنتی است. نتایج پژوهش بیانگر آن است آثار مهرعلی روابط بینامتنی صریح و آشکاری با نوشتهها و سرودههای شاعران و ادیبان، حجاریهای برجای مانده از روزگاران گذشته ایران، برقرار نموده است. همچنین آثارش رابطه بینامتنی ضمنی و پنهانی با اسطورههای باستانی ایران دارد. آثارمهرعلی دربردارنده سرمتن مکتب پیکرنگاری درباری قاجار است. کلیه تفاسیر و نقدهای مربوط به آثار مهرعلی فرامتنهای آثار ایشان محسوب میشود. همچنین کارهای تبلیغی فتحعلیشاه قاجار از قبیل فرستادن تابلوهای پیکرنگاری به نشانه پیشکش به دربار هند و کاخ ورسای، پیرامتن آثار مهرعلی میباشد. بیشمتنیت آثار مهرعلی سفارشدهنده آثار یعنی فتحعلیشاه قاجار و مکاتب نگارگری پیشین ایران است. همچنین خود آثار مهرعلی به عنوان بیشمتن در آثار هنرمندان بعد از ایشان به شمار میآید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پیکرنگاری درباری؛ لایههای معنایی؛ مهرعلی؛ دوره قاجار؛ ترامتنیت؛ ژارژنت | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی ناعانی، حسین ،1389.جنبش سقاخانه انکشاف و گشودگی تمهیدات و شگردهای زیباییشناختی هنرهای کهن، قومی و سنتی ایران،نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، شماره 41: 39 تا 52.
اتینگهاوزن،ریچارد،یارشاطر ، احسان، 1379.اوج درخشان هنر ایران، ترجمه عبداللهی،هرمز،پاکباز، روئین، تهران،آگاه.
احمدی، بابک، 1370، ساختار و تاویل متن(نشانه شناسی و ساختارگرایی)، تهران،مرکز.
آژند، یعقوب، 1395، نگارگری ایران(پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگرای ایران)، جلد2، چاپ سوم،تهران،سمت.
آژند،یعقوب،1386. نقاشان دوره قاجار،فصلنامه گلستان هنر،شماره 9: 74 تا 81.
آلن، گراهام، 1385، بینامتنیت، ترجمه پیام یزدانجو، تهران، مرکز0
بهارلو،علیرضا، حسنوند، محمدکاظم ، خزایی، محمد،1399. قرابتهای سبکشناختی و ساختاری پرترههای سلطنتی و عامیانه در عصر قاجار، نشریه هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، شماره 1: 25تا 36.
پاکباز،روئین،1394. دایره المعارف هنر 1 و 2، تهران ، فرهنگ معاصر.
پرویزی،محمد،1382. تبارشناسی اصطلاح بینامتنیت، دوهفتهنامه تندیس، شماره 15: 8 تا10.
جعفری جلالی، 1382، بهنام، نقاشی قاجاریه، نقد زیباییشناسی، چاپ اول، تهران، کاوش قلم.
دل زنده، سیامک،1395، بررسی انتقادی تحولات تصویری هنر ایران،تهران،نظر.
سودآور، ابوعلا، 1380،هنر دربارهای ایران، ترجمه ناهید محمد شمیرانی، تهران، کارنگ.
شمخانی، محمد،1384.نوشت و نقدهایی درباره برخی پیشگامان هنر معاصر ایران، تهران، آگاه.
غیاثوند، مهدی، 1392، سیمای تاویل در آیینه بینامتنیت، حکمت و فلسفه، شماره 3: 97تا114.
فالک.اس.جی.1393،شمایلنگاران قاجار،ترجمه علیرضا بهارلو، تهران، پیکره.
فلور، ویلهم، چکلوفسکی، پیترو، اختیار، مریم، 1388،نقاشی و نقاشان قاجار، ترجمه یعقوب آژند، تهران، ابن شاهسون بغدادی.
فیاضی، مسعود،1398. پدیدارشناسی: تنها روش هرمنوتیک فلسفی و نقد آن،مجله قبسات، شماره 93: 37تا65.
کنگرانی،منیژه، نامورمطلق،بهمن،1388. گونه شناسی روابط بین متنی و بیشمتنی در شعر و نقاشی ایرانی،مجموعه مقالات هماندیشی فرهنگستان هنر.201 تا 207.
گراهام، آلن،1397. بینامتنیت، ترجمه پیام یزدانجو، تهران، نشر مرکز.
گودرزی دیباج، مرتضی، 1380.جستوجوی هویت در نقاشی معاصر ایران، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
مبینی، مهتاب، فیروز بخت، مریم، 1395.بررسی نوگرایی نقاشی در ایران معاصر، ماهنامه شباک، شماره 3: 21تا 26.
نامورمطلق،بهمن، 1390،درآمدی بر بینامتنیت: نظریهها و کاربردها، تهران، سخن.
نامورمطلق،بهمن، 1395.بینامتنیت از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم نظریهها و کاربردها،تهران، سخن.
نامورمطلق،بهمن، عیسیوند، لیلا، 1398. مطالعه ترامتنی قربانی کردن ابراهیم«نقاشیهای رامبراند و فرشچیان»، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، شماره 2: 101تا 120.
نامورمطلق،بهمن، کنگرانی،منیژه، 1389. دانشهای تطبیقی مجموعه مقالات فلسفه،اسطورهشناسی، هنر و ادبیات، تهران، گلرنگ یکتا.
نامورمطلق،بهمن،1383، در جستجوی متن پنهان: مطالعه بینامتنی نگاره یوسف و زلیخا، کتاب مجموعه مقالات همایش کمالالدین بهزاد، تهران، فرهنگستان هنر.
نامورمطلق،بهمن،1386.ترامتنیت مطالعه روابط یک متن با دیگر متنها،فصلنامه فرهنگستان هنر،شماره 56: 83تا 98 . | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,654 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,152 |
||
