دستهبندی کتیبههای شبهنوشتاری در هنر اسلامی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 45-55 اصل مقاله (1.03 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.4717.2302 | ||
| نویسنده | ||
| امیر فرید* | ||
| استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای تجسمی | ||
| چکیده | ||
| هنگام پژوهش در هنرهای اسلامی، به ویژه در تزئینات، با نمونه شکلهای الفبایی مواجه هستیم که با وجود شباهت کلی با ساختار الفبایی متن، معنایی از آنها خوانده نمیشود. گرچه این شکلها در قالب الفبای متن ترسیم شدهاند اما معنای خوانشی ندارند. این گونه از شکلها، که شبیه نوشتار در کتیبه میباشند، در پژوهش حاضر به شبهنوشتار مرسوم گشتهاند. در مواجهه با این نمونهها، آنچه که توانسته مخاطب را به پذیرش- یا شک- در نوشتار بودن آن متقاعد نماید، آشناپنداری یا مشابهتی بوده که میان این نمونهها و ساختار حروف در الفبای اسلامی میباشد. همچنین در بسیاری از کتیبههای تزئینی؛ شبهنوشتارها و نوشتارهای خوانشی چنان با هم پیوندِ شکلی و ساختاری دارند که تفکیک آنها به راحتی ممکن نیست، حتی تفکیک آن موجب عدم تعادل در صفحه میگردد. از اینرو این پژوهش، با هدف شناخت و معرفی این دسته از شبهنوشتارها در هنرهای اسلامی سامان یافته است. در این مسیر دو پرسش اصلی پژوهش چنین است: 1- دلایل ترسیم شبهنوشتار در میان کتیبه ها چیست؟ 2- شبهنوشتار ها چگونگی و در چه ساختاری ترسیم شده اند؟ برای دستیابی بدین منظور از روش تحلیل تجسمی در نمونه آثار کتیبهای دوره اسلامی، بهره برده شده است. جامعه آماری و نمونه ها از گستره کتیبه نگاری در هنر اسلامی انتخاب شده است. در نتیجه شبهنوشتارها به جهت تعادل صفحه و ایجاد تعادل بصری در کتیبه ایجاد شده اند. همچنین شبهنوشتارها به چهار گروه تقسیم میگردند: گروه نخست شامل کتیبههای میباشد که تمام سطح کتیبه را شبهنوشتارهای شبیه حروف کوفی پوشش داده است. گروه دوم شامل کتیبههایی میگردد که شبیه دستنویسها میباشد. در گروه سوم حرفی از حروف الفبای اسلامی استفاده میشود اما قابلیت خوانایی در آن وجود ندارد. در گروه چهارم بخشی از کتیبه که قابلیت خوانایی دارد با شبهنوشتارهایی که قابلیت خوانش ندارد نقش میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شبهنوشتار؛ کتیبه؛ تزئینات؛ هنرهای اسلامی؛ آشناپنداری | ||
| مراجع | ||
|
ایروانی، محمود؛ خداپناهی، محمدکریم(1390)روان شناسی ادراک و احساس، تهران. سمت
پوپ، آرتور(1387) آذینهای معماری در سیری در هنر ایران ج 3. نوشین دخت نفیسی. تهران. علمی و فرهنگی، صص 1493-1622
درهگوفسکی، یان.ب(1389) ایهام و هنر، پرتو اشراق در ایهام در طبیعت و هنر. تهران . انتشارات ناهید
رجبی،محمدعلی(1385) شاهکارهای نگارگری ایرانی، تهران، موزه هنرهای معاصر
حصوری،علی(1398) زیبایی خط فارسی، تهران. نشر چشمه
سعید، علی احمد-آدونیس- (1382) عرفان شرق، عرفان غرب، رضا عامری، تهران . ترجمان اندیشه
شاپوریان، رضا(1386) اصول کلی روانشناسی گشتالت، تهران. انتشارات رشد
شیمل، آن ماری (1368) خوشنویسی و فرهنگ اسلامی، اسدالله آزاد، تهران. آستان قدس رضوی
گرابار،الگ؛ هیل،درک(1386) معماری و تزئینات اسلامی، مهرداد وحدتی دانشمند،تهران. علمی فرهنگی
گریگوری.ر.ل(1389) چشم خطاکار، پرتو اشراق در ایهام در طبیعت و هنر. تهران . انتشارات ناهید
مرتضایی، سیدرضا و اصل فلاح، مهدی( 1392) بنیانهای طراحی در زیباسازی شهری، تهران، سازمان زیباسازی شهر تهران
معصوم زاده، فرناز(1394) زبان بصری رویه نگاری ظروف گلابه ای سامانی در پرتو اصول گرافولوژی، رساله دکترای پژوهش هنر به راهنمایی حسنعلی پورمند و مشاوره محمد خزایی. دانشگاه تربیت مدرس | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,067 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,054 |
||