مطالعه تطبیقی نگارههای ابراهیم(ع) در آتش با روایات و تفاسیر قرآن از عصر ایلخانی تا صفوی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 5-21 اصل مقاله (1.05 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.4951.2352 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی محمدزاده* 1؛ رحیم چرخی2؛ سمیه زادامیری3 | ||
| 1استاد دانشگاه هنر اسلامی تبریز و دانشگاه آتاترک ارزرم | ||
| 2استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| 3کارشناس ارشد رشته هنر اسلامی گرایش نگارگری دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| چکیده | ||
| معجزات پیامبران یکی از موضوعات مذهبی است که بخشی از مباحث قرآنی را به خود اختصاص داده و در سورههای متعددی از آنها سخن به میان رفته است. در این میان معجزه سرد و سلامت شدن آتش برای حضرت ابراهیم(ع) از مواردی است که مکرراً در متون دینی و تاریخی ذکر شده و در ادوار مختلف هنر ایران دوره اسلامی مورد توجه نقاشان و حاکمان وقت قرار گرفته است. این پژوهش با اهداف، شناسایی نگارههایی که انطباق بیشتری با روایات قرآن کریم دارند و پیبردن به میزان تطابق مضمون و محتوای روایت معجزه سرد و سلامت شدن آتش برای حضرت ابراهیم(ع) با نگارههای معجزه ایشان، انجام گرفته است. از اینرو، این نگارهها را از نظر عناصر تصویری با روایات قرآنی مورد مطالعه قرار میدهد. در واقع میزان مطابقت نگارههای معجزه سرد و سلامت شدن آتش برای حضرت ابراهیم(ع) با روایات قرآن کریم و متون تفسیری مورد بررسی قرار میگیرد. سوالات این تحقیق عبارتند از: 1- این نگارگران تا چه میزان در بیان تصویری معجزه، به روایت اصلی آن یعنی قرآن کریم وفادار ماندهاند؟ 2- گفتمان فرهنگی و هنری حاکم بر آن دوره، با نگارههای معجزه سرد و سلامت شدن آتش برای حضرت ابراهیم(ع) چه رابطهای دارد؟این تحقیق به روش توصیفی، تطبیقی و تحلیلی انجام شده و اطلاعات و نمونههای مطالعاتی با استفاده از منابع کتابخانهای و اینترنتی گردآوری شده است. با مطالعه و تحلیل محتوایی این نگارهها میتوان پیبرد که معجزه بهتصویر درآمده از حضرت ابراهیم با توجه به عناصر تصویری بهکار رفته در نگارهها، روایت و مضمون نگارههای مورد مطالعه، گاه مانند قرآن و متون تفسیری، تصویر شده است و گاه دارای تفاوتهای موردی با متون تفسیری هستند. نگارگران به فراخور بینش و دریافت خویش، عناصر تصویری را در نگارههای خود رقم زدهاند و حاکمان در جهت مشروعیت بخشیدن به حاکمیت خود از آن بهره بردهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معجزه؛ تصاویر ابراهیم(ع)؛ ابراهیم در آتش؛ نگارگری ایرانی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آژند، یعقوب. 1387، مکتب نگارگری شیراز، چاپ اول، تهران: فرهنگستان هنر.
آژند، یعقوب. 1387، مکتب نگارگری هرات، چاپ اول، تهران: فرهنگستان هنر.
آژند، یعقوب. 1389، نگارگری ایران (پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران)، جلد1 و2، چاپ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
احمدپناه، ابوتراب و شیرین نظریزاده دهکردی. 1395، «پژوهشی برای معرفی جلد اول گلچین اسکندر سلطان 813 ه.ق متعلق به بنیاد گلبنکیان لیسبن پرتغال»، نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، شماره4، دوره 21، ص 31-38.
امامیخلیلآبادی، مرتضی. 1388، معجزه بیان، چاپ اول، شهرکرد: انتشارات دانشگاه شهرکرد.
بیومیمهران، محمد. 1383، بررسی تاریخی قصص قرآن، جلد 1، ترجمه سید محمد راستگو، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پاکنیاتبریزی، عبدالکریم. 1388، قصههای قرآن از آدم تا خاتم، چاپ اول، تهران: انتشارات مبین اندیشه.
جزایری، نعمتالله. 1392، قصصالانبیا (تاریخ انبیا از آدم تا خاتم)، ترجمه صادق حسنزاده و حسین حسنزاده، چاپ پنجم، قم: انتشارات اجود.
خزایی، محمد. 1386، «مرقعات معروف ایرانی در موزههای استامبول و برلین»، دو فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شماره6، ص 63-76.
دشتگل، هلناشین. 1389، معراجنگاری نسخههای خطی تا نقاشیهای مردمی، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
دهخدا، علیاکبر. 1377، لغتنامه دهخدا، جلد 14، زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی، چاپ اول، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
رضائیاصفهانی، محمدعلی. 1380، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، جلد1، چاپ اول، رشت: انتشارات کتاب مبین.
ریشار، فرانسیس. 1383، جلوههای هنر پارسی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
سعیدیروشن، محمدباقر. 1379، معجزه شناسی، چاپ اول، تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
شایستهفر، مهناز. 1384، هنر شیعی، چاپ اول، تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.
شیرازی، ناصرمکارم. 1378، تفسیر نمونه، جلد8، 12 و 13، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
صداقت، معصومه. 1386، «پیامبران اولوالعزم در نگارههای قصصالانبیا ابواسحاق نیشابوری»، دو فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شماره 7، ص 23-46.
طباطبائی، محمدحسین. 1384، تفسیرالمیزان، جلد1 و 14، ترجمه محمد باقرموسویهمدانی، قم: انتشارات اسلامی.
عکاشه، ثروت. 1380، نگارگری اسلامی، ترجمه غلامرضا تهامی، چاپ اول، تهران: حوزه هنری.
کیانفر, جمشید. 1380، تاریخ روضهالصفا فی سیرهالانبیا و ملوک و الخلفا، جلد اول، تهران: اساطیر.
محمدزاده، مهدی. 1387، «قصص قرآنی به روایت نگارگران مکتب ایلخانی تبریز در جامعالتواریخ»، دو فصلنامه هنرهای اسلامی، شماره4، ص 8-19.
نیشابوری، ابواسحاقابراهیمبنمنصورابنخلف. 1386، قصصالانبیا (داستان پیغامبران)، به اهتمام حبیب یغمائی، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,338 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,056 |
||
