تحلیل دیوارنگارههای مذهبی دوره قاجار با رویکرد هرمنوتیک فلسفی گادامر (با تأکید بر بقاع متبرکه گیلان و اصفهان) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 113-123 اصل مقاله (738.74 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5324.2472 | ||
| نویسندگان | ||
| شیوا زمان پور1؛ امیرحسین چیت ساریان* 2 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسی ارشد پژوهش هنر دانشگاه کاشان، شهر کاشان، استان اصفهان | ||
| 2دانشیار دانشکده معماری و هنر دانشگاه کاشان | ||
| چکیده | ||
| هنر دیوارنگاری مذهبی با موضوعات مربوط به وقایع عاشورا و روایات زندگی پیامبران و امامان شیعه، بخشی از آثار هنرهای تجسمی دوره قاجار را شامل شده که فضای اماکن متبرکه همچون بقاع، تکایا و حسینیهها را به خود مزیّن کرده است. این هنر، نمایانگر ویژگیهای فرهنگ عامّه مانند اعتقادات دینی، ارزشها، علایق و جنبههای اجتماعی در دوره قاجار است. با توجه به تحولات فرهنگی ایران در دوره مذکور و پیدایش بسترهای جدید برای ارائه آثار نقاشی، ضروروت دارد تأثیر این تحولات بر نقاشان قاجار مورد بررسی قرار بگیرد. هدف تحقیق، ارزیابی تأثیر افق معنایی و امتزاج افقها برآثار هنرمندان قاجار با تأکید بر دو منطقه گیلان و شهر اصفهان است. سؤالهای مورد بررسی عبارتند از: ۱- امتزاج افقها در آثار هنرمندان گیلان و اصفهان چه تأثیراتی گذاشته است؟ ۲- وجوه اشتراک و افتراق آثار آنان چیست؟ روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد هرمنوتیک فلسفی گادامر و دادههای مورد نظر، به شیوه کتابخانهای و میدانی تهیه شده است. نتایج پژوهش نشانگر آن است که هنرمند بقاع، با پیشداوریهایی که متعلق به افق معنایی روزگار اوست به مکالمه با سنّت گذشته پرداخته و تعاملی سازنده میان زمان حال و گذشته برقرار کرده است؛ به این مفهوم که تحت تأثیر افق معنایی گذشته، بافت، زمینه اجتماعی – فرهنگی خود، دست به خلق آثاری زده که نوعی تفسیر جدید از سنت است؛ در عین حال امتزاج افقها در هنرمندان دو منطقه منتخب، تأثیر متفاوتی داشته و هنرمند لاهیجانی به دلیل بافت و زمینه محل سکونت خود، کمتر از هنرمند اصفهانی از جریانهای روز نقاشی تأثیر پذیرفته و بیشتر به سنت ایرانی وفادار مانده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دیوارنگاری؛ بقاع متبرکه؛ هرمنوتیک؛ گادامر؛ قاجار؛ گیلان؛ اصفهان | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، بابک. (1370). ساختار و تأویل متن (شالوده شکنی و هرمنوتیک). جلد دوم. تهران: نشر مرکز.
اخویان، مهدی. (1392). علل اجتماعی گسترش و انحطاط دیوارنگارههای عاشورایی در اواخر دوره قاجار. فصلنامه هنر علم و فرهنگ. شماره ۱. صص 54-43.
اخویان، مهدی. (1396). بررسی دلایل باز تولید نقاشی دیواریهای بقاع نقشین منطقه گیلان. فصلنامة علمی- پژوهشی نگره. شماره 42. صص 82-71.
آژند، یعقوب. (1385). دیوارنگاری در دوره قاجار. مجله هنرهای زیبا- مطالعات هنرهای تجسمی. شماره ۲۵. صص 41-34.
الهی راد، صفدر. (1396). آشنایی با هرمنوتیک. چاپ دوم. تهران: سمت.
پاکباز، رویین. (1385). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: زرین و سیمین.
جمشیدی، سجاد و محمودی، محسن. (1388). افقهای تفسیری نوین در هرمنوتیک گادامر. ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت. شماره ۱۲. صص53-48.
رئوف، سولماز و نیستانی، جواد و موسوی کوهپر، سیدمهدی. (1398). نمودهای تعزیه بر روی نقاشیهای دیواری بقعههای گیلان بر اساس دیدگاه پانوفسکی. جستارهای تاریخی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. شماره اول. صص 95-123.
سیف، هادی. (1379). نقاشی روی گچ. چاپ اول. تهران: سروش.
شادرخ، سارا و رحمتی، هادی. (1396). بازتاب وجوه هنر عامیانه دوره قاجار در نقاشی های بقاع متبرکه لاهیجان. فصلنامه علمی-پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. شماره ۲۷. صص 85-106.
شادقزوینی، پریسا. (1393). تجلی باورهای شیعی در مضامین عاشورایی دیوارنگارههای بقاع متبرک گیلان. تهران. فصلنامه علمی-پژوهشی شیعه شناسی. شماره ۴۵. صص 156-131.
شادقزوینی، پریسا. (1397). مذهبینگاری در بقاع شرق گیلان. تهران: کتاب سبز.
عیسیزاده،پیمان. (1390). چهل مجلس(دیوارنگارههای زیارتگاهای گیلان). گیلان: حوزه هنری.
فلور، ویلم؛ چلکووسکی، پیتر و اختیار، مریم. (1381). نقاشی و نقاشان دوره قاجار. مترجم: یعقوب آژند. تهران: ایل شاهسون بختیاری.
محمودی نژاد، احمد. (١٣٨٨). نقاشی دیواری بقعههای گیلان. رشت: فرهنک ایلکا.
موسوی خامنه، زهرا. (1388). نمونههای برتر در نقاشی ایرانی (نقاشی قهوهخانهای). نشریه هنرهای زیبا. هنرهای تجسمی. شماره ۳۹. صص 74-65.
موسویلر، اشرفالسادات و خاکپور، سمیه. (1394). تحلیل مضامین نقوش دیواری بقعه روستای پینچاه درگیلان (مطالعة تطبیقی دیوارنگاره حضرت قاسم(ع) و علی اکبر(ع)). باغ نظر. شماره ۳۶. صص 18-13.
میرزایی مهر، علی اصغر. (1386). نقاشیهای بقاع متبرکه در ایران. تهران: فرهنگستان هنر.
واعظی، احمد. (1380). درآمدی بر هرمنوتیک. فصلنامه کتاب نقد. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. سال ششم. شماره ۲۳. صص 115-146.
واعظی، اصغر و فاضلی، فائزه. (1389). دیالوگ، دیالکتیک، امتزاج افقها. دو فصلنامۀ فلسفی شناخت. پژوهشنامۀ علوم انسانی. شمارة 1/62. صص 214-189.
هنرفر، لطف الله. (1350). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: ثفقی.
Grabar, Oleg. Reflections on Qajar Art and Its Significance, Iranian Studies, 34(1- 4), 2001, pp.183-186.
www.collections.lacma.org, Date of access: 9/1/2021.
www.islamicshrines.net, Date of access: 27/12/2019. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,170 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 980 |
||