مطالعه زمینههای گسترش و تنوع در هنر تذهیب دوره قاجار | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، فروردین 1402، صفحه 37-57 اصل مقاله (2.44 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5385.2477 | ||
| نویسندگان | ||
| عاطفه شفیعی* 1؛ علیرضا شیخی2 | ||
| 1مربی دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، شهر سمنان | ||
| 2دانشیار دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر | ||
| چکیده | ||
| بسیاری از مؤلفان و محققان در پرداختن به هنر دوره قاجار، به ویژه تذهیب، و بستر بسط و نشر آن رغبتی نداشته و چنین عنوان میدارند که تذهیب ایندوره، ویژگیهای خاص و قابل توجهی ندارد. هدف مقاله حاضر، واکاوی زمینههای گسترش اجتماعی و تنوع تذهیب در دوره قاجار است. در این مسیر به بررسی آثار مذهب دوره قاجار و مطالعه کتب تاریخی، به ویژه سفرنامه، اصناف و تاریخ نگاریها پرداخته شده است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به سوالات ذیل است: 1- تاثیر و تاثرات بستر اجتماعی بر هنر تذهیب دوره قاجاری کدام است؟ 2-زمینههای رواج تذهیب و جایگاه آن چیست؟ روش تحقیق، توصیفی و تحلیل از منظر اجتماعی و جمعآوری اطلاعات، کتابخانهای و اسنادیست. یافتهها نشان دارد هنر تذهیب در دوره قاجار با رکود مواجه نشده و شخص شاه، بزرگان، اشراف و مردم عادی علاقهمند به داشتن نسخ خطی نفیس بوده و نیز به دلیل رواج سوادآموزی و افزایش روحیه اشرافیگری، حجم تولید نسخ خطی در سه گروه کتب دینی، ادبی، علمی و فرهنگی بالا بوده که اکثرا ارزش هنری قابل توجهی داشته و مورد توجه بسیاری از سیاحان، سفرا و دلالان نیز بوده است. همچنین مذهبان دارای صنف، جایگاه و ارزش اجتماعی بوده و در زمینههای جدیدی چون قلمداننگاری، حلیه و قباله ازدواج نیز برای طبقات اجتماع فعالیت نمودهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دوره قاجاریه؛ کتاب آرایی؛ تذهیب؛ صنف مذهبان | ||
| مراجع | ||
|
احمدزاده، سعادت(1380). تذهیب در هنر کتابآرایی ایران. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات: 46. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 از www.noormags.ir)
اسکارچیا، روبرتو (1376). هنر صفوی، زند، قاجار. (یعقوب آژند، مترجم) تهران: مولی.
برومند، ادیب (1366). هنر قلمدان.(کوشش ابوالفضل ذابح) تهران: وحید.
بنجامین، س- ج- و (1363). ایران و ایرانیان. (محمد حسین کردبچه، مترجم) تهران: جاویدان.
بهرامی، عبدالله (1345). تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران. تهران: کتابخانه سنایی.
پاشا، ابراهیم (1355).طرحی برای مطالعه هنر از دیدگاه جامعهشناسی. تهران: توشه.
پاکباز، رویین (1384). نقاشی ایرانی. تهران: زرین و سیمین.
پولاک، ادوارد (1368). سفرنامه پولاک. (کیکاووس جهانداری: مترجم). تهران: خوارزمی.
جنسن، چارلز (1384). تجزیه و تحلیل آثار هنرهای تجسمی. (بتی آواکیان، مترجم) تهران: سمت.
حسینی، مهدی (1371, تابستان، پاییز). نگارگری در دوره زند و قاجار. فصلنامه هنر، 22.
حقیقت، عبدالله (1384). تاریخ هنرهای ملی و هنرهای ایرانی. تهران: کومش.
حقیقت، عبدالله (1368). تاریخ نحضتهای فکری ایران در دوره قاجاریه (2 ج). تهران: شرکت مولفان و مترجمان ایران.
خلیلی، ناصر (گردآورنده) (1383). گرایش به غرب (ج 6 از مجموعه هنر اسلامی). (پیام بهتاش، مترجم) تهران: کارنگ.
دوگوبینو، کنت (1383). سه سال در آسیا. (عبدالرضا هوشنگ مهدوی، مترجم) تهران: قطره.
راوندی،مرتضی. (1356) تاریخ اجتماعی ایرانیان، جلد 3. تهران: امیرکبیر.
رهنورد، زهرا (1386). کتاب آرایی. تهران: سمت.
سمسار، محمد حسن (1379). کاخ گلستان (گنجینه کتب و نفایس خطی). تهران: زرین و سیمین.
سیدجوادی، سید کمال؛ نوایی، عبدالحسین (1377). اثر آفرینان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران.
شریفی، سمیه؛ چیت سازیان، امیرحسین(1397). بررسی سیر تذهیب قرآن در دورههای تیموری، صفوی و قاجار. پژوهش در هنر و علوم انسانی:11. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 از www.noormags.ir)
شمیلی، فرنوش؛ غفوری فر؛ محمدزاده(1397). تاملی در سرلوح قرآنهای مذهب عصر تیموری و قاجار(نمونههای موجود از موزه آستانه مقدسه قم و کتابخانه مرکزی تبریز). مطالعات فرهنگ – ارتباطات: ۴۴. (تاریخ بازیابی 7/ 6 99 از www.noormags.ir)
شمیم, علی اصغر (1372). ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: شرکت چاپ و انتشارات علمی.
صدیقی اصفهانی، زهرا ، نجارپور،صمد؛ عطاری(1396) تطبیق تذهیبهای سه نسخه از قرآنهای دوره قاجار با تاکید بر ویژگیهای بصری آنها. مطالعات تطبیقی هنر: ۱۴. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 از www.noormags.ir)
عظیمی، حبیبالله (1390) ادوار تذهیب در هنر کتابآرایی ایران، هنرهای زیبا: 41.
عیسوی، چارلز (1369). زندگی اقتصادی ایران. (یعقوب آژند, مترجم) تهران: گستره.
غفوری فر، فاطمه؛ شمیلی، فرنوش(1397) بررسی مولفههای ساختاری و عناصر بصری نسخ قرآنهای مذهب عصر قاجار در کتابخانه مرکزی تبریز. کتابداری و اطلاع رسانی: ۸۴. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 از www.noormags.ir)
فرصت حسینی شیرازی، محمد نصیر (1377). آثار عجم (2ج). تهران: امیرکبیر.
فلور، ویلم (1365). جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار. (ابواقاسم سری، مترجم) تهران: توس.
فلور، ویلم؛ چلکووسکی، پیتر؛ اختیار، مریم (1381). نقاشی و نقاشان دوره قاجاریه. (یعقوب آژند, مترجم) تهران: ایل شاهسون بغدادی؛ 2.
قاسمی پویا، اقبال (1377). مدارس جدید در دوره قاجاریه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کمالی سروستانی، کوروش(1383) الف لام میم. بنیاد فارسی شناسی
کریم زاده تبریزی، محمد علی (1369). احوال و آثار نقاشان قدیم ایران (3 ج). لندن: پرینت تودی.
کریمی، شهرزاد (1394). تحلیل ساختار هنری تذهیبهای موجود در فرامین عصر ناصری. پایاننامه ارشد، استاد راهنما: خشایار قاضیزاده. دانشکده هنر و معماری دانشگاه سوره. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 ازwww. irandoc.ir)
کوه جانی گوجی، سمیه؛ شیخی، علیرضا (1396). مطالعه موردی صفحه آرایی ،خط و آرایههای تزئینی در صفحات افتتاح قرآنهای صفوی و قاجار موجود در دو مجموعه کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه مجلس شورای اسلامی، پژوهشنامه خراسان بزرگ: ۲۹. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 از www.noormags.ir)
مایل هروی، نجیب (1380). تاریخ نسخه پردازی و تصحیح انتقادی نسخههای خطی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سازمان چاپ و انتشارات.
مایل هروی، نجیب (1372). کتاب آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: آستان قدس رضوی.
مستوفی، عبدالله (1384). شرح زندگانی من (ج 1). تهران: خاشع.
مسجدجامعی(1377) رحل، (گزیده ای از نسخ خطی قرآن کریم). تهران: نظر.
معیرالممالک، دوست علی خان (1361). رجال عصر ناصری. تهران: نشر تاریخ ایران.
منصوربخت، قباد و مهصومه حسینی قباد، (1394). آداب ازدواج ایرانیان در دوره قاجار از منظر سفرنامه ها. خردنامه:15. (تاریخ بازیابی 5/ 6 99 از www.noormags.ir)
میرزا حسین خان. (1342). جغرافیای اصفهان. تهران: دانشگاه تهران.
ویلسن، چارلز جیمز (1366). تاریخ اجتماعی ایران در عهد قاجاریه. (جمشید دودانگه و مهرداد نیکنام: مترجم) تهران: طلوع.
Barakat, heba nayel.(2006). Al-Quran (the sacred art of revelation). Malaysi: Islamic Art
http://www.mahfouzi-museum.com %2Fuploads%2Fedit%2F408.jpg&imgrefurl
Http://www.malekmuseum.org /artifact/0000.16.00005/امیرکبیر-عقدنامه
http://sadmu.ir / %3A%2F%2Fsadmu.ir%2Fupload%2FTopic%2F33064.jpg&imgrefurl
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,581 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,202 |
||
