نوآوری در شیوه خاتمکاری دوره قاجار مطالعه موردی: منبر خاتمکاری محفوظ در کاخ گلستان | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 16، شماره 57، فروردین 1400، صفحه 155-169 اصل مقاله (1.79 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2020.4552.2242 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیرا عرب1؛ غلامعلی حاتم* 2؛ فاطمه شاهرودی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری گروه مطالعات تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران و کارشناس پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری | ||
| 2عضو هیأت علمی گروه دکترای پژوهش هنر، دانشگاه هنر | ||
| 3استادیار گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی | ||
| چکیده | ||
| خاتمکاری یکی از روشهای تزیین سطح اشیای چوبی است که از دوره آل مظفر تاکنون آثار قابل توجهی در گنجینههای هنری از آن بر جای مانده است. این هنر در طول گذر تاریخی خود فراز و نشیبهایی داشته و شاید بتوان گفت در هیچ دورهای از لحاظ هنری رکود مطلق نداشته است. بررسیها حاکی از آن است که دوره قاجار یکی از دورههای پر اهمیت این هنر بوده و آثار خاتمکاری شاخصی در داخل و خارج از ایران به همت هنرمندان ایرانی بر جای مانده است. اطلاعات امروزی از خاتمکاری به ویژه خاتمکاری دوره قاجار اندک و بیشتر معطوف به نوشتههایی مبتنی بر توصیف غیر تخصصی و عدم پرداختن به ویژگیهای فنی در مسیر پرفراز تاریخ این هنر است. در این پژوهش منبر خاتمکاری محفوظ در مجموعه فرهنگی تاریخی کاخ گلستان به عنوان نمونه موردی که اهم ویژگیهای خاتمکاری دوره قاجار را داراست، مورد مطالعه قرار گرفته است. هدف از انتخاب منبر مذکور، تحلیل فنی آن و همچنین دستیابی به اطلاعات صحیح و فزونتر از نوآوری در شیوه خاتمکاری دوره قاجار است. سؤال پژوهش حاضر اینگونه بوده که ویژگیها و نوآوریهای خاتمکاری دوره قاجار کدامند و به چه صورتی در منبر مورد مطالعه ظهور کرده است؟ تدوین مقاله به روش توصیفی-تحلیلی بوده و در روش گردآوری مطالب ضمن استفاده از منابع کتابخانهای، از تحقیقات میدانی شامل بررسی و مشاهده منبر و همچنین مصاحبه استفاده شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان میدهد که شیوه خاتمکاری دوره قاجار علاوه بر نوآوری در ساخت، نوآوریهایی در خاتمچسبانی داشته که از نگاه متخصصین مغفول مانده و هدف بر آن است تا ضمن تحلیل آنها به حفظ اصالت در شیوه خاتمکاری این دوره اشاره شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خاتمکاری؛ منبر؛ دوره قاجار؛ کاخ گلستان؛ تکیه دولت | ||
| مراجع | ||
|
اورسل، ارنست، 1382، سفرنامه قفقاز و ایران، ترجمه علی اصغر سعیدی، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. باغبان ماهر، سجاد و غلامیان، بهاره، اصالت آثار هنری، ماهنامه حکمت و معرفت، دی ماه 1389، سال پنجم، شماره 10، 44-49. بامداد، مهدی، 1347، شرح حال رجال ایران، تهران، چاپخانه بانک مرکزی ایران. بنجامین، س-ج-و، 1369، ایران و ایرانیان، ترجمه محمد حسین کردبچه، چاپ دوم، تهران، سازمان انتشارات جاویدان. ذکا، یحیی، 1349، تاریخچه ساختمانهای ارگ سلطنتی تهران و راهنمای کاخ گلستان، تهران، انجمن آثار ملی. روزیطلب، غلامرضا و جلالی، ناهید، 1382، هنر خاتم، چاپ اول. تهران، سمت. زمرشیدی، حسین، 1365، گره چینی در معماری اسلامی و هنرهای دستی، تهران، مرکز دانشگاهی. سعیدی، نسیم زهرا، بررسی نقوش تزیینی و تکنیکهای به کار رفته در منبر چوبی تکیه دولت و احیا و طراحی برخی نقوش خاتم منبر تکیه دولت، به راهنمایی مریم کیان اصل و سمیرا عرب، دانشگاه جامع علمی کاربردی، واحد پونک (صنایعدستی)،کارشناسی،1392. سید صدر، سید ابوالقاسم، 1381، دایره المعارف معماری و شهر سازی، چاپ اول، تهران، آزاده. شریف زاده، سید عبدالمجید، 1381، هندسه نقوش 1، چاپ سوم، تهران، سرو. طباطبائی، نسرین، 1382، واژهنامه توصیفی خاتمسازی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. طهوری، دلشاد، 1365، هنر خاتمسازی در ایران، تهران، سروش. عرب، سمیرا، بررسی تطبیقی زیباشناسی نقوش خاتمکاری دوره صفوی و قاجار، به راهنمایی غلامعلی حاتم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، کارشناسی ارشد،1394. علیزاده، روجا و صمدی، هادی، اهمیت اصالت اثر هنری از منظر مخاطب در زیباشناسی تکاملی دنیس داتن، دو فصلنامه فلسفی شناخت، شماره 87، بهار و تابستان1397، 187-208. فرجاد، محمد رضا، 1355، کارگاه خاتمسازی و پژوهشی درباره خاتمسازی در ایران، چاپ اول، تهران، وزارت فرهنگ و هنر اداره کل آفرینش هنری و ادبی. فلاح فر، سعید، 1388، فرهنگ واژههای معماری سنتی ایران، تهران، کاوش پرداز. قاسم خان، علیرضا، 1397، تکیه دولت از بودن و نبودن، تهران، علمی و فرهنگی. کاشانی، محتشم، 1380، دیوان محتشم، با تصحیح و مقدمه اکبر بهداروند، تهران، نگاه. نجمی، ناصر، 1370، تهران عهد ناصری، چاپ سوم، تهران، عطار. یلفانی، رامین و آقاعلی خانی، رضا، بررسی تاریخچه ساخت و چگونگی تخریب تکیه دولت در عصر قاجار، فصلنامه مسکویه، شماره 20، بهار 1391، سال هفتم، 107-127. Baldini, Umberto, (1996), Theory of restoration and methodological unity, pp.355-357, Historical and philosophical issues in the conservation of cultural heritage, Nicholas Stanley Price et al.(ed.), The Getty Conservation Institute, Los Angeles.
Jokilehto, J(2006), Considerations On Authenticity And Integrity In World Heritage Context,City&Time.Vol.1,No.2,pp 70-83.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,436 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,211 |
||
