بازشناسی ریشههای تزئینات گچبری خانههای چهارصفه روستای دوسیران (استان فارس) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 157-171 اصل مقاله (3.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.13383.2624 | ||
| نویسندگان | ||
| نادیا عشایری1؛ بهزاد وثیق* 2 | ||
| 1کارشناس ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول | ||
| 2عضو هیئت علمی گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول | ||
| چکیده | ||
| معماری خانههای روستاهای ایران حاوی انگارههایی است که به ریشههای تاریخی آنها اشاره دارد. یکی از این انگارهها، تزئینات داخلی آنهاست. در این تحقیق پس از معرفی خانههای چهارصفه با قدمت دوره ایلخانی در روستای تاریخی و هدف گردشگری دوسیران، از توابع شهرستان کوهچنار در استان فارس، به مطالعه تزئینات گچبری آنها پرداخته میشود. نگارندگان بر این عقیدهاند که تزئینات خانههای تاریخی دوسیران، علیرغم قرارگیری در منطقهای روستایی که کمتر مورد توجه بوده؛ ویژگیهای بارز گچبری ابنیههای فاخر ایلخانی و برخی خصوصیات قابل ملاحضه گچبری اواخر ساسانی و اوایل دوران اسلامی را داراست و سیر تاریخی هنر گچبری کشور را به طور قوی نشان میدهد. لذا نگارندگان با هدف ریشهشناسی این تزئینات و گرایشهای زمینهساز ساخت آنها، به مطالعه و بررسی کالبد و موتیفهای تزئینات نامبرده و پیشینه بهکارگیری این موتیفها در تاریخ گچبری کشور پرداختهاند. سوالهای تحقیق عبارتند از: 1- الگو و سازماندهی هندسی کتیبههای چهارصفههای دوسیران به چه شکلی است؟ و 2- تزئینات گچبری چهارصفههای روستای دوسیران ریشه در چه دورانی دارد؟. روش تحقیق تفسیری- تاریخی است. دادههای تحقیق از طریق پیمایش میدانی و اسناد کتابخانهای به دست آمدهاست. ابزار تحقیق نیز استنتاج منطقی و مقایسه تطبیقی است. نتایج نشان داد کتیبههای موردمطالعه به سه گونه مستطیل ساده سطربندی شده، مستطیل عمودی دارای طاقنما و مربعهای انتظامیافته براساس قطرهایشان، تقسیم میشوند. این کتیبهها موتیفهای مشابه گچبری اواخر دوران ساسانی تا اوایل دوره اسلامی و ویژگیهای شاخص گچبری ایلخانی نظیر: کاربرد شکل طبیعی گیاهان، نقوش پالمت و انار، تکنیک لانهزنبوری، گره هندسی به عنوان تزئین، مقرنس گچی، خط ثلث، نقش روزت و شاهعباسی و... را دارند و در آن واحد تداوم و تفاوتهای هنری دوران مختلف بازه زمانی نامبرده را به خوبی نشان میدهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تزئینات؛ گچبری ایلخانی؛ دوسیران؛ خانههای چهارصفه؛ فارس؛ معماری اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
اسناد اداره میراث فرهنگی شهرستان کازرون، 1386.
تقوینژاد، بهاره. 1396. بررسی تزیینات گیاهی و هندسی محرابهای گچبری مجموعه آرامگاهی تربت شیخ جام، نگارینه هنر اسلامی، دوره 4، شماره 13: 31 -17.
حقیقنژاد، شبنم؛ معقولی، نادیا و حقایق، مهدی. 1397. شناسایی کارکردهای معناگرایانه تزئینات گچبری چلهخانه خانقاه بایزید بسطامی، نگره، دوره 13، شماره 47: 129 -111.
دهخدا، علی اکبر، 1390، لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران. .www.noorlib.ir بازیابی شده در تاریخ 2/10/1399.
رجایی باغسرخی، سید امیر و حلیمی، محمدحسین. 1388. ارتباط نگاره و خط نگاره در ترکیببندی کتیبه محراب بقعه پیربکران، نگره، دوره 4، شماره 11: 17 -4.
شکفته، عاطفه. (1391). ویژگیهای بصری شاخص
تزئینات گچبری معماری عصر ایلخانی، مطالعات معماری ایران، سال اول، شماره 2: 80-79.
شکفته، عاطفه و صالحی کاخکی، احمد. 1393. شیوههای اجرایی و سیر تحولات تزئینات گچی معماری ایران در قرون هفتم تا نهم هجری، نگره، دوره 9، شماره 30: 81 -63.
صالحی کاخکی، احمد و تقوینژاد، بهاره. 1395. پژوهشی بر آرایههای هندسی محرابهای گچبری دوره ایلخانی در ایران، پژوهشهای معماری اسلامی، سال چهارم، شماره 10: 95 -77.
عزمی، مریم. 1397. آرشیو شخصی.
عشایری، نادیا و وثیق، بهزاد. 1399. گونهشناسی چهارصفههای تاریخی روستای دوسیران، مسکن و محیط روستا، دوره 39، شماره 169: 72 -61.
کریمیان،حسن و احمدی، عباسعلی. 1396. گونهشناسی تزئینات منازل روستایی اصفهان در عصر قاجار، نگره، دوره 12، شماره 41: 79 -67.
کیانی، محمدیوسف. 1377. تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی، چاپ دوم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها( سمت).
مبینی، مهتاب و شافعی، آزاده. 1394. نقش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی )با تأکید بر نقوش برجسته، فلزکاری و گچبری(، جلوه هنر، دوره 7، شماره 14: 64 -45.
مبینی، مهتاب؛ شاکرمی، طیبه و شریفینیا، اکبر. 1397. بررسی تطبیقی تزئینات گچبری مسجد سیمره با مسجد نه گنبد بلخ و سامرا از دوره عباسی، هنرهای زیبا، دوره 23، شماره 1: 72 -61.
موسوی حاجی، سید رسول؛ رستمی، هوشنگ و مهرآفرین، رضا. 1398. پژوهشی بر شاخصترین نقوش نمادین گیاهی در گچبریهای دوره ساسانی، جامعهشناسی تاریخی، دوره 11، شماره 2: 340 -317.
نقیب اصفهانی، شادی؛ ناظری، افسانه و پدرام، بهنام. 1397. مطالعه تناسبات، ساختار نقشمایههای محراب مسجد جامع هفتشویه، نگره، دوره 13، شماره 45: 17 -4.
واثق عباسی، زهیر؛ مهرآفرین، رضا و موسوی حاجی، سید رضا. 1398. تحلیل، گونهشناسی و تاریخگذاری گچبریهای کاخ کوه خواجه، مطالعات هنر اسلامی، سال 15، شماره 35: 261 -233.
ویلبر، دونالد ن. ۱۳۴۶. معماری اسلامی دوره ایلخانان، ترجمه عبدالله فریار، چاپ اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
URL 1: https://www.instagram.com/p/B6c8hi2BKgExGC2aQpOt2xpII4nIyqYo3_2QTo0/?igshid=1xaacthj33g06( access date: 2019/12/28).
URL 2: http://isfahan.irib.ir( access date: 2021/01/23).
URL 3: http://sassanids.com( access date: 2021/01/23).
URL 4: https://persiadigest.com/fa/uploads/gallery/1543656367.jpg( access date: 2020/04/23).
URL 5: https://amordadnews.com/44505/( access date: 2021/01/23).
URL 6: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Detail_of_Kermani_Mosque_in_Sheikh_Ahmad_Jami_Tomb_in_Torbat-e_Jam.jpg( access date: 2020/04/20).
URL 7: http://artistway.ir/sites/default/files/images/blog_uploads/7.jpg( access date: 2021/01/23).
URL 8: http://irannationalmuseum.ir/fa/wp-content/uploads/2020/05/3286.jpg( access date: 2020/05/15). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,057 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 927 |
||
