تأثیر عکاسی بر تحولات بصری آثار لاکی در دوره قاجار (با تأکید بر قلمداننگاری و چهرهپردازی) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 125-141 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.13716.2668 | ||
| نویسندگان | ||
| سکینه خاتون محمودی1؛ علیرضا بهارلو* 2 | ||
| 1عضو هیئت علمی گروه پژوهش هنر دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان | ||
| 2دکتری هنر اسلامی، دانشکدة هنر، دانشگاه تربیت مدرس | ||
| چکیده | ||
| عکاسی، اندکی پس از اروپا، به ایرانِ عصر قاجار راه یافت و با وجود آنکه ابتدا در خدمت دربار و ثبت وقایع رسمی بود، به تدریج وجههٔ عمومی و هنری نیز پیدا کرد. این رسانه در آن زمان برای هنرمندانی که با شیوههای نوین نقاشیِ غربی آشنا شده بودند، ابزاری کارآمد در جهت تصویرگریهای واقعگرایانه و الگویی مناسب برای ثبت عین به عین عناصر و جزئیات در نقاشی محسوب میشد. با اینکه تأثیرات عکاسی را اغلب بر حوزهٔ رنگ روغن یا آبرنگ میدانند، در این بین سایر رسانههای بصری از جمله لاکیکاری و قلمداننگاری هم متأثر از این پدیده بوده است. در این پژوهش که با هدفِ شناختِ اثرات عکس و عکاسی بر تحولات تصویریِ آثار لاکی انجام گرفته، سعی شده است به این پرسشها پاسخ داده شود: 1- دامنهٔ تاثیر عکاسی بر هنرهای بصری و چهرهنگاری در عصر قاجار تا چه حد بوده؟ و 2- کیفیت این اثرگذاری بر آثار لاکی، خصوصا قلمدانها، چگونه است؟ در این نوشتار، روش تحقیق از نوع تاریخی و توصیفی-تحلیلی، و شیوهٔ گردآوری اطلاعات، کتابخانهای بوده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که عکاسی با تأثیر مستقیم بر حیطهٔ تصویرگری و به خصوص چهرهنگاری، در وهلهٔ نخست بر نقاشی و به موازات آن بر سایر رسانههای تصویری عصر قاجار، از جمله آثار لاکی و علیالخصوص قلمدانها، ظاهر شده است. قلمداننگاران و مصوران مصنوعات لاکی از عکس به دو صورت بهره میگرفتند: نخست به صورت گرتهبرداری دقیق و ترسیم عین به عین، و دوم به روش سادهتر و مهیّاترِ چسباندن عکس در زیر سطح لاک در قالب عکسبرگردان. قلمدانهای چهرهپرداز قاجاری اغلب حاوی تکچهرهٔ شاهان، رجال، درباریان و صاحبمنصبان و زنان بودهاند و در ساختار بصری و ترکیببندیشان اصولا قاب بیضیشکل مرکزی با الگوی غربی و ابعادی بزرگتر از قاببندهای مجاور، محل ترسیم پیکرهای واقعگرایانه، آن هم در هیئتی رسمی و با ترکیب عمودی بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قاجار؛ عکاسی؛ لاکیکاری؛ قلمدان؛ چهرهنگاری | ||
| مراجع | ||
|
احسانی، محمدتقی، 1368، جلدها و قلمدانهای ایرانی، ج1، تهران: امیرکبیر.
احسانی، محمدتقی، 1382، جلدها و قلمدانهای ایرانی و نگارگری، ج2، تهران: امیرکبیر.
احمدی، بهرام، 1392، تأثیر عکاسی بر هنر نقاشی در دوران قاجار، کتاب ماه هنر، شمارة 182، صص 27-22.
احمدی، بهرام، 1392، مروری بر هنر عکاسی دوران قاجار و تأثیر آن بر هنر نقاشی، چیدمان، شمارة 2، صص 68-62.
اختیار، مریم، 1381، از کارگاه و بازار تا دانشگاه (کارآموزی و تولید هنر در دورة قاجار)، ترجمة یعقوب آژند، تهران: ایل شاهسون بغدادی، صص 177-89.
ادیب برومند، عبدالعلی، 1366، هنر قلمدان، تهران: وحید.
استنلی، تیم، 1393، لاک الکل ایرانی در قرن نوزده میلادی؛ ساز و کارهای تغییر، ترجمة زهرا عبدالله، نامة بهارستان (ویژهنامة جلدهای لاکی)، شمارة 4، صص 54-43.
اعتمادالسلطنه، محمدحسنخان، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران در دورة پادشاهی ناصرالدینشاه)، 1363، ج1، به کوشش ایرج افشار، تهران: اساطیر.
بامداد، مهدی، 1378، شرح حال رجال ایران (در قرن 12 و 13 و 14 هجری)، ج1، چاپ پنجم، تهران: زوار.
حدیدی، مختار، 1390، امینالسلطان در سفر به اطراف و اکناف جهان (اندر احوالات ایران و ایرانیان)، مقدمه و تحقیق: فرهاد رستمی، تهران: مؤسسة مطالعات تاریخ معاصر ایران.
دیبا، لیلا، 1374، نقاشی زیرلاکی، هنرهای ایران، زیر نظر دبلیو ر. فریه، ترجمة پرویز مرزبان، تهران: نشر فرزان.
دیبا، لیلا، 1400، بازنگری رابطة عکاسی و هنر در عصر قاجار، نگارستان گمشده، گردآوری و ترجمة علیرضا بهارلو، تهران: خط و طرح، صص 265-235.
رابی، جولیان، 1386، کارهای لاکی، ج8 (مجموعة هنر اسلامی)، ترجمة سودابه رفیعی سخایی، گردآوری ناصر خلیلی، تهران: کارنگ.
رابی، جولین، 1399، پرترههای سلطنتی قاجار، ترجمة علیرضا بهارلو و کیانوش معتقدی، تهران: دانیار.
رابینسون، ب. و. 1386، نقاشی لاکی در عهد قاجار، ترجمة اردشیر اشراقی، گلستان هنر، شمارة 9، صص 110-101.
روزنامة شرف، شمارة 19، شعبان 1301هـ.ق..
شاردن، ژان، 1366، سیاحتنامة شاردن، ج4، ترجمة محمد عباسی، تهران: امبیرکبیر.
طهماسبپور، محمدرضا، 1392، ناصرالدین، شاهِ عکاس، چاپ سوم، تهران: نشر تاریخ ایران.
عدل، شهریار، 1379، آشنایی با سینما و نخستین گامها در فیلمبرداری و فیلمسازی در ایران، طاووس، شمارة 5 و 6، صص 90-58.
کتیرایی، محمود، 1348، از خشت تا خشت، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
کریمزادة تبریزی، محمدعلی، 1379، قلمدان و سایر صنایع روغنی ایران، لندن: ساتراپ و مستوفی.
کریمی، نرگس، 1395، پاپیهماشه، اصفهان: سازمان فرهنگی – تفریحی شهرداری اصفهان.
مدرس، مهشید، 1394، تأثیر عکاسی و چاپ سنگی بر نقاشی در دوران قاجار: ثبت واقعیت برای مردم، ترجمة هادی آذری و مانی مهرزاد، چشمک، شمارة 5، صص 11-5.
مراثی، محسن، 1379، نقاشان بزرگ و عکاسی، تهران: دانشگاه شاهد.
معتقدی، کیانوش، 1393، نگاهی به جلدهای لاکی و روغنی ایران: مواد سازنده، فنشناسی و مبانی طراحی، نامة بهارستان (ویژهنامة جلدهای لاکی)، شمارة 4، صص 42-7.
معتقدی، کیانوش، 1399، تأثیر عکاسی بر تحولات تصویری کاشیکاری دورة قاجار، سیاه قلم (احوال و آثار استاد علیمحمد اصفهانی)، به کوشش مهدی مکینژاد، تهران: فرهنگستان هنر، صص 112-91.
نادری عالم، علی؛ چلیپا، نادر، 1389، بررسی تحول نقاشی به ویژه منظرهسازی در قلمداننگاری دورة صفوی تا اواخر دورة قاجار، نگره، شمارة 16، صص 55-43.
یاوری، حسین؛ ابتهاج همدانی، هلیا، 1390، سیری در قلمدانهای لاکی روغنی ایران (با تأکید بر قلمدانهای لاکی دورة قاجار)، تهران: سیمای دانش.
Curzon, George, 1892, Persia and the Persian Question, vol.1, Longmans, Green, and Co., London and New York, facsimile reprint.
Diba, S. Layla, 1998, Images of Power and the Power of Images. Royal Persian Paintings: The Qajar Epoch 1785-1925. Edited by Layla S. Diba and Ekhtiar, Maryam, London and New York: I. B. Tauris.
Farhad, Massumeh Et al., 2017, A Collector's Passion: Ezzet Malek Soudavar and Persian Lacquer, Freer Gallery of Art and the Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution, Washington, DC, and Harvard Art Museums.
Imperial Exposure: Early Photography and Royal Portraits Across Asia, Freer Gallery of Art, Washington, DC, 5–6 December 2011.
Khalili, Nasser D. 1996, Lacquer of the Islamic Lands (The Khalili Collection of Islamic Art), UK: The Nour Foundation.
Staci Gem Scheiwiller, Mirrors with Memories: Nineteenth-century and Qajar Imagery in Contemporary Iranian Photography, Saarbrücken: LAP LAMBERT Academic Publishing 2011, 28–9.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,249 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,069 |
||